पुरूरव हा मद्र देशाचा राजा कसा झाला आणि त्याला सुंदरता कशी मिळाली, याचे रहस्य काय आहे—असा प्रश्न विचारला गेला. याच्या मागील जन्मातील कर्मांची कथा अशी सांगितली जाते: पूर्वी, द्विजांच्या एका गावात पुरूरव नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता. परंतु त्याच्या आधीच्या जन्मात, तो नदीकिनारी राज्य करणारा एक महान राजा होता. त्या जन्मात, मद्र देशाचा हा पुरूरव नावाचा राजा, एक ब्राह्मण म्हणून जन्माला आला होता. एकदा, त्याच्या मनात राज्यप्राप्तीची तीव्र इच्छा निर्माण झाली. म्हणून त्याने द्वादशीच्या दिवशी उपवास करत, विधिपूर्वक स्नान आणि अभ्यंग करून, जनार्दनाची भक्ती केली. या कठोर व्रताच्या फळामुळे, पुढच्या जन्मी त्याला मद्र देशाचे राज्य कुठल्याही अडथळ्याशिवाय मिळाले. मात्र, उपवास करत असताना अभ्यंग केल्यामुळे, त्याला सौंदर्य प्राप्त झाले नाही. म्हणून सांगितले जाते की, जो कोणी उपवास करतो त्याने अभ्यंगाचे स्नान टाळावे, कारण त्यामुळे सौंदर्य नष्ट होते. हे सर्व पूर्वजन्मी घडलेले आहे—मद्राधिपती पुरूरवाच्या कर्मांची ही कथा आहे. राज्यातील सर्व गुण असूनही, पुरूरव लोकांची मर्जी जिंकू शकत नव्हता, कारण त्याच्या सौंदर्यात कमतरता होती. मग त्याच्या मनात सुंदरता मिळवण्याची तीव्र इच्छा जागी झाली. त्याने आपले राज्य मंत्र्यांकडे सोपवले आणि हिमालयाच्या दिशेने तपश्चर्या करण्यास निघाला. महान कीर्ती लाभलेल्या पुरूरवाने ठाम निश्चय केला आणि पायी चालत आपल्या राज्याच्या सीमेजवळील पवित्र स्थळी—स्वतःच्या नदीच्या तटावर—पोहोचला. तिथे त्याने अत्यंत रमणीय, ऐरावती नावाची नदी पाहिली. ही नदी हिमालयातून उगम पावलेली, प्रचंड प्रवाह असलेली आणि हिमशिखराच्या शीतल किरणांसारखी थंडगार होती. राजाने पाहिले की, ती नदी सोन्यासारखी उजळ, बर्फासारखी शुभ्र आणि हिमालयाच्या तेजाशी स्पर्धा करणारी आहे. ही पवित्र, दिव्य आणि शुभ्र हेमावती नदी नेहमीच गंधर्वांनी वर्दळीने भरलेली असते आणि इंद्राची सेवा लाभलेली आहे. सर्वत्र तेजस्वी, दिव्य हत्तींच्या मदाने सिंचित, तिच्या प्रवाहात नेहमीच इंद्रधनुष्याचे रंग चमकत असतात. ती नदी ऋषींचा आश्रय, श्रेष्ठ ब्राह्मणांची सेवा लाभलेली, सुवर्णासारखी झळाळणारी आहे. पांढऱ्या राजहंसांच्या रांगा, काश्मिरी पंख्यांनी शोभलेली, पुण्यशालींच्या स्पर्शाने पवित्र झालेली आणि पाहणाऱ्याच्या मनात अत्युच्च आनंद निर्माण करणारी आहे. ती नदी अत्यंत पवित्र, शीतल आणि आनंददायक आहे; तिच्या सान्निध्यात मनात आनंद वाढतो. कधी तेजस्वी, कधी मंद—जणू सोमाचा दुसरा अवतारच. तिच्या शीतल, वेगवान पाण्याला द्विजांच्या समुदायाची सेवा लाभते; ती हिमालयकन्या, नृत्य करणाऱ्या लाटा लाभलेली. तिचे पाणी अमृतासारखे, तपस्वींच्या तपाने पावन झालेले, स्वर्गप्राप्तीसाठी सोपे साधन आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे. ती सागराची राणी, महान ऋषींच्या सेवेने शोभणारी, सर्व लोकांचे मन मोहून टाकणारी आणि जिज्ञासेने भरलेली आहे. सर्व प्राण्यांसाठी हितकारी, स्वर्गमार्ग देणारी, काठावर गायींच्या कळपांनी गजबजलेली, सुंदर आणि शैवालरहित आहे. राजहंस, बगळे आणि जलपुष्पांनी सजलेली, गहिरी व भोवऱ्यांनी भरलेली, तिचे काठ बेटाच्या नितंबांसारखे रुंद आहेत. निळ्या पाण्यासारख्या डोळ्यांची, कमळासारख्या चेहऱ्यांची, शुभ्र फेसाची वस्त्रे परिधान केलेली, चक्रवाक पक्ष्यांनी आणि बगळ्यांनी सजलेली, जलचर मासे तिच्या भुवईसारखे दिसतात. तिच्या पाण्यात जन्मलेल्या हत्तींच्या कपाळासारख्या उंच छाती, राजहंसांच्या घुंगरांच्या आवाजाने गुंजणारी, कमळाच्या देठांच्या कड्यांच्या हारांनी अलंकृत आहे. तेथे, नेहमीच आपल्या सौंदर्याने मोहित झालेल्या अप्सरा, गंधर्वांसह, मध्यान्ही जलक्रीडा करतात. अप्सरांच्या देहावरून धुतलेले शुद्ध केशर वाहून नेणारी, विविध फुलांच्या सुगंधाने दरवळणारी ही नदी आहे. तिच्या लाटांनी भरलेल्या पृष्ठभागामुळे सूर्याचे प्रतिबिंबही स्पष्ट दिसत नाही; देवांच्या उत्सवांनी तिच्या काठावर सतत गजबज असते. तिच्या पाण्यात दिव्य स्त्रियांच्या छातीवरील चंदन आणि इंद्राच्या गालावरील पाणी मिसळलेले असते, आणि मधमाशा त्याची सेवा करतात. तिच्या काठावर विविध सुवासिक फुलांनी सजलेली झाडे उगवलेली असून, हवेत मधमाशांचा गोंगाट भरलेला असतो. तिच्या तीरावर सतत वासनेने प्रेरित झालेली जनावरे, वनातील ऋषी, अगदी देव आणि अप्सरासुद्धा आनंद घेतात. तेथे, शुद्ध देहाच्या स्त्रिया, ज्या देवांनाही पूज्य आहेत, तसेच कमळ व चंद्रासारखे मुख असलेल्या दिव्य कन्या विपुल प्रमाणात आढळतात. ती नदी नेहमीच देव, पुलिंद, राजे आणि वाघ यांच्या समूहांनी पाणी घेण्यासाठी दाबली जाते. देवतांना पिण्यायोग्य, तारकांनी भरलेल्या आकाशासारखे शुद्ध पाणी असलेली, सत्पुरुषांच्या इच्छांची पूर्ती करणारी ती नदी राजाने पाहिली. तिचे काठ उंच काशा गवताने, तेजस्वी चंद्रकिरणांसारखे उजळते, विविध प्रकारच्या महान वृक्षांनी सजलेले आहेत; तिच्या रम्य तीरावर नेहमीच विविध ऋषी आणि देव वावरतात. ती नदी आपल्या भक्तांचे सर्व क्लेश तत्काळ दूर करते; तिच्या मागे नेहमीच लहान मोठ्या नद्या आणि ऋषी असतात. ती माणसांचे संरक्षण आपल्या मुलांसारखे करते, नेहमी हिमगिरीच्या सान्निध्यात असते, देवांच्या समूहांनी वेढलेली असते आणि लोक आपल्या कल्याणासाठी तिची उपासना करतात. सिंह आणि हत्तींच्या समूहांनी आनंद घेतलेली, तिच्या पाण्यात भरपूर संतती, सुवर्णाने अलंकृत, सूर्याच्या किरणांनी कधी शीतल, कधी उष्ण असलेली, तिची कीर्ती चंद्राच्या किर्तीशी स्पर्धा करणारी आहे—हे सर्व राजा पुरूरवाने पाहिले. त्या पवित्र नदीचे दर्शन घेतल्यानंतर, तिच्या मंद वाऱ्याने त्याचा सारा थकवा दूर झाला. पुढे चालत असताना, राजाने हिमालय पर्वताचे भव्य दर्शन घेतले. अनेक पांढऱ्या शिखरांनी आकाशाला जणू ओरखडे घातलेले, जिथे पक्ष्यांनाही मुक्तपणे उडता येत नाही आणि सिद्धांच्या पवित्र वाटाही नाहीत—अशा त्या महामेरू हिमालयाचे तो साक्षीदार झाला. ही कथा आहे मद्रराजा पुरूरवाची—त्याच्या पूर्वजन्मातील तपश्चर्या, त्याच्या सौंदर्याची आणि राज्याची प्राप्ती, आणि त्याच्या पवित्र प्रयत्नांची.