हेमकूट पर्वत हा पूर्वी सांगितलेल्या पर्वतापेक्षा बारा भागांनी कमी आहे; हिमवान पर्वत त्याच्यापेक्षा वीस भागांनी कमी आहे. हेमकूट या महान पर्वताची लांबी अठ्ठ्याऐंशी हजार योजने आहे. हिमवान पर्वताची लांबी, पूर्व ते पश्चिम, ऐंशी हजार योजने आहे. या बेटाच्या गोलाकार स्वरूपामुळे पर्वतांची लांबी कमीअधिक होते. उत्तर दिशेत, प्रदेश व पर्वत वेगवेगळे आहेत. त्या प्रदेशांमध्ये वसाहती आहेत, आणि त्या सात विभागात विभागल्या आहेत. हे सातही प्रदेश उंच सुळक्यांनी व कठीण डोंगरांनी वेढलेले आहेत; त्यामधून वाहणाऱ्या नद्यांमुळे हे परस्परांपासून अगम्य झाले आहेत. या प्रदेशांमध्ये विविध प्रकारची जीवसृष्टी वसते. या हिमाच्छादित प्रदेशाला ‘भारत’ म्हणून प्रसिद्धी आहे. हेमकूटच्या पलीकडे ‘किंपुरुष’ नावाचा प्रदेश आहे. हेमकूटपासून निषधापर्यंतचा भाग ‘हरिवर्ष’ म्हणून ओळखला जातो. हरिवर्षाच्या पलीकडे, मेरू पर्वतावर, ‘इलावृत’ प्रदेश आहे. इलावृतच्या पलीकडे ‘नील’ पर्वत आहे, ज्याला ‘रम्यक’ असेही म्हणतात. रम्यकच्या पलीकडे ‘श्वेत’ प्रदेश आहे, ज्याला ‘हिरण्यक’ म्हणतात; त्याच्या पुढे ‘शृंगशाकंकुर’ नावाचा प्रदेश आहे. हे दिव्य मुनी, उत्तर व दक्षिण दिशांना धनुष्यासारख्या चार लांब प्रदेशांची मांडणी आहे; त्यातील मध्यभागी इलावृत आहे. निषधाच्या पूर्वेस दक्षिण अर्धवेदी आहे; त्यापलीकडे इलावृत आहे आणि पश्चिमेस उत्तरेकडील अर्धवेदी आहे. या दोन्हीच्या मध्ये मेरू पर्वत आहे, जिथे इलावृत आहे; नीलच्या दक्षिणेला आणि निषधाच्या उत्तरेला. उत्तर दिशेला, महासत्तेचा ‘माल्यवान’ पर्वत उगवतो. तो पश्चिमेस, समुद्राच्या दिशेने, बत्तीस हजार योजनेपर्यंत पसरलेला आहे. माल्यवान पर्वत नील ते निषधापर्यंत एक हजार योजने लांब आहे; तसेच, गंधमादन पर्वताची रुंदी बत्तीस योजने आहे. या गोलाकार पर्वतांच्या मध्यभागी मेरू पर्वत उभा आहे. हा सुवर्णमय पर्वत चार वर्णांच्या रंगासारखा, चौकोनी आकाराचा आहे. मेरूच्या चारही बाजूंना वेगवेगळे रंग आहेत: पूर्वेला तो शुभ्र, दक्षिणेला पिवळा, उत्तरला काळ्या मधमाशीच्या पंखांसारखा काळा, आणि पश्चिमेला लाल रंगाचा आहे. मेरू पर्वत तेजस्वी, दिव्य, राजध्वजांनी वेढलेला, उगवत्या सूर्याच्या प्रभेने झगमगणारा आणि धूर नसलेल्या अग्नीप्रमाणे प्रखरतेने चमकत आहे. त्याची उंची चौर्याऐंशी हजार योजने आहे, त्यापैकी सोळा हजार योजने जमिनीत खोलवर गेलेली आहे, आणि त्याची रुंदी अठ्ठावीस हजार योजने आहे. त्याचा घेर सर्व बाजूंनी त्याच्या रुंदीच्या दोनपट आहे. हा महान आणि दिव्य पर्वत अमृततुल्य औषधी वनस्पतींनी परिपूर्ण आहे. मेरूच्या सभोवती सुवर्णमंडित लोकवस्तीचे प्रदेश आहेत. तेथे देव, गंधर्व, असुर, राक्षस आणि अप्सरांचे समुदाय पर्वतराजावर आनंदाने वास करतात. मेरू पर्वत चहूबाजूंनी लोकांच्या निवासस्थानांनी वेढला आहे, आणि त्याच्या विविध बाजूंना चार प्रदेश आहेत: भद्राश्व व भारत, पश्चिमेस केतुमाल, आणि उत्तरेस कुरू—हे पुण्यवानांसाठी निवासस्थान आहेत. त्या पर्वतांना आधार देणारे पर्वत म्हणजे मंदार, गंधमादन, विपुल आणि सुपार्श्व—हे सर्व प्रकारच्या रत्नांनी अलंकृत आहेत. त्यावर अरुणोदा, मानस, सितोदा आणि भद्र नावाची चार सरोवरे व त्यासोबत अरण्ये आहेत. तसेच, गंधमादन पर्वतावर भद्रकदंब वृक्ष, विपुलावर जांभू व पिंपळ वृक्ष, आणि महान वटवृक्ष वाढतात. गंधमादन पर्वताच्या पश्चिमेस अमरगंधिका नावाचा भाग आहे, जो सर्व बाजूंनी बत्तीस हजार योजने विस्तारलेला आहे. तिथे केतुमाल लोक त्यांच्या पुण्यकर्मासाठी प्रसिद्ध आहेत; तिथे मोठ्या सामर्थ्याचे कालानल नावाचे जीव राहतात. तेथे स्त्रिया निळ्या कमळासारख्या रंगाच्या, सुंदर आणि आकर्षक आहेत; तिथे एक दिव्य, महान फणसाचा वृक्ष आहे, जो आपल्या पानांनी तेजस्वी आहे. या फळाचा रस पिऊन ते लोक दीर्घायुषी राहतात. माल्यवान पर्वताच्या पूर्वेस पूर्वगंधिका आहे, तीही बत्तीस हजार योजने विस्तारलेली आहे, आणि असे शंभर ठिकाणे आहेत. तिथे भद्राश्व प्रदेश आहे, जो नेहमी आनंदी असतो; तिथे भद्रमाळ नावाचे अरण्य आणि काळआंब्याचे महान वृक्ष आहेत. तिथे पुरुष पांढरे, मोठ्या सामर्थ्याचे आणि तेजस्वी आहेत; स्त्रिया शुभ्र कमळासारख्या, सुंदर आणि मनाला आनंद देणाऱ्या आहेत. या स्त्रिया चंद्राच्या किरणांसारख्या शीतल, चंद्रासारखी कांती आणि पूर्णचंद्रासारखे मुख असलेल्या आहेत; त्यांचे शरीर चंद्रप्रकाशासारखे थंड, आणि निळ्या कमळांच्या सुगंधाने सुवासिक आहेत. त्यांचे आयुष्य दहा हजार वर्षे असून, त्या रोगरहित असतात; त्या अमृतसमान फळाचा रस पिऊन नेहमी तरुण राहतात. अशा प्रकारे ब्रह्मदेवाने ऋषींना नैसर्गिक वयानुसार वर्षांचे वर्णन केले. मी पूर्वी तुम्हांला कृपा दिली आहे, आता मी अजून काय सांगू? ही वचने ऐकून, दृढनिश्चयी ऋषी जिज्ञासेने आणि आनंदाने म्हणाले, “हे मुनी, तुम्ही आमच्यासाठी पूर्व व पश्चिमेकडील भूमी, तसेच सर्व उत्तरेकडील प्रदेश व पर्वतांचे वर्णन केले. पर्वतांमध्ये राहणारे लोक कोण आहेत, ते आम्हांला खरी माहिती सांगा.” ऋषींच्या या विनंतीनंतर त्यांनी पुन्हा सांगितले. “हे ऐका, मी पूर्वी उल्लेख केलेल्या त्या प्रदेशांचे—नीलच्या दक्षिणेस व निषधाच्या उत्तरेस—वर्णन करतो. तिथे रमणक नावाचा प्रदेश आहे, जिथे विविध जीव जन्म घेतात. तिथे शुद्ध अंतःकरणाचे, आनंदी, श्रेष्ठ वंशाचे आणि सुंदर पुरुष जन्म घेतात. तिथेही एक महान वटवृक्ष आहे, जो रोहिण जातीचा आहे; त्याच्या फळाचा रस पिऊन ते जगतात. हे पुण्यवान, श्रेष्ठ पुरुष दहा हजार एक हजार वर्षे, नेहमी आनंदी राहतात.