माघ महिन्यात, हे भरतवंशातल्या श्रेष्ठा, गंगा नदीकडे दहा हजार पवित्र स्थाने आणि तीस दशलक्ष पवित्र नद्या एकत्र येतात. हे ऐकून, महराजा, तुम्ही निर्धास्त व्हा आणि तुमच्या राज्याचा आनंद घ्या; तुमच्या यज्ञकर्त्याला पुन्हा पाहण्याचा योग तुम्हाला येईल. मार्कंडेय ऋषीने असे सांगितले आणि त्यानंतर, त्या ठिकाणी, राजासमोर अदृश्य झाले. मग युधिष्ठिर राजा आपल्या सहकाऱ्यांसह त्या ठिकाणी स्नान करून, विधिपूर्वक कर्म करून, अत्यंत समाधान प्राप्त करतो. त्याचप्रमाणे, हे दिव्य ऋषी, तुम्हीही प्रयागला जा; आज स्नान करून, तुमचे उद्दिष्ट साध्य होईल. असे सांगून नंदीशा त्या ठिकाणी अदृश्य झाले; आणि नारदही तत्काळ प्रयागकडे निघाले. प्रयागमध्ये पोहोचल्यावर, नारदाने स्नान केले, मंत्रोच्चार केले, विधिपूर्वक कर्म केले आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांना दान दिले. त्यानंतर, नारद आपल्या घरी परतले. यानंतर, एक प्रश्न उपस्थित झाला: "हे प्रभु, किती खंड आणि महासागर आहेत? किती पर्वत आहेत? किती प्रदेश आहेत आणि त्या प्रदेशात कोणत्या नद्या स्मरणात आहेत? या महान पृथ्वीचे आणि लोकालोकचे माप काय आहे? चंद्र आणि सूर्याचे विस्तार, आकार आणि मार्ग काय आहेत? हे सर्व तपशीलवार सांग, कारण आम्हाला सत्य जाणून घ्यायचे आहे." उत्तर मिळाले: "खंडांची हजार विभागणी आहे, आणि त्यात सात प्रमुख आहेत; सर्व जगाचे वर्णन येथे क्रमाने करणे शक्य नाही. पण मी फक्त त्या सात खंडांचे, तसेच चंद्र, सूर्य आणि ग्रहांचे वर्णन करतो; त्यांचे माप मानवी बुद्धीनुसार सांगितले आहे. जे विचारात न येणारे आहे, ते तर्काने निश्चित करता येत नाही; जे निसर्गाच्या पलीकडे आहे, तेच अविचार्य आहे. मी जंबूद्वीपाच्या सात प्रदेशांचे, त्याचा विस्तार आणि परिघ योजनेत सांगतो; ऐका. त्या खंडाची रुंदी एक लाख योजने आहे, विविध लोकांनी भरलेली आणि अनेक भव्य नगरांनी सजलेली. सिद्ध आणि चारणांनी गजबजलेली, पर्वतांनी शोभलेली, खनिजांनी आच्छादित आणि शिलास्तंभांनी उंचावलेली आहे. सर्व बाजूंनी पर्वतांमधून नद्या वाहतात, मोठ्या तटांनी युक्त; हे सहा पर्वतरांग आहेत. पूर्व आणि पश्चिम महासागर ओलांडावे लागतात; हिमवत, प्रामुख्याने बर्फाच्छादित, हेमकूट आणि हेमवान आहेत. सर्व बाजूंनी महान निषध पर्वत आहे, सुंदर मुख असलेला; मेरू पर्वत सुवर्णाचा आणि उंच आहे, चार वर्णांचा आणि सुवर्णाचा, चौफेर चौवीस हजार योजने विस्तारलेला. त्याचा आकार गोल आहे, पण त्याची रचना चौकोनी आहे, सर्व बाजूंनी समान, विविध रंगांनी सजलेला आणि प्रजापतीच्या गुणांनी युक्त. तो ब्रह्माच्या नाभीच्या बंधनातून उत्पन्न झाला आहे, ज्याचा जन्म अप्रकट आहे; पूर्वेकडील बाजू पांढरी आहे, त्यामुळे त्याची ब्राह्मण प्रकृती ठरते. दक्षिणेकडील बाजू पिवळी, त्यामुळे वैश्य प्रकृती; पश्चिमेकडील बाजू भृंगी पत्रासारखी रंगलेली, त्यामुळे शूद्र प्रकृती; उत्तरेकडील बाजू लाल, त्यामुळे क्षत्रिय प्रकृती. अशा प्रकारे रंगांचे वर्णन होते. तो पर्वत निळा, बेरिलचा, पांढरा, पिवळा, सुवर्णाचा, मोरपंखी रंगाचा, शुद्ध सुवर्णाचा आणि शिंगासारखा आहे. हे पर्वतांचे राजे आहेत, सिद्ध आणि दिव्य चरांनी पूजलेले; त्यांच्यातील अंतर नऊ हजार योजने आहे. महामेरूच्या सभोवती, मध्यभागी इलावृत्त नावाचा प्रदेश आहे, जो चौफेर चौवीस हजार योजने रुंद आहे. त्या प्रदेशाच्या मध्यभागी महामेरू पर्वत उभा आहे, धुराशिवाय अग्नीसारखा; त्याचा अर्धा वेदी दक्षिणेला, अर्धा उत्तर दिशेला आहे. येथे सात प्रदेश आहेत, प्रत्येकाची स्वतःची पर्वतरांग आहे; प्रत्येक पर्वतरांग, उत्तर आणि दक्षिण, दोन हजार योजने रुंद आहे. जंबूद्वीपाची रुंदी त्यांच्या लांबीने ठरते; निळा, निषध आणि इतर पर्वत त्यापेक्षा कमी विस्ताराचे आहेत. श्वेत, हेमकूट आणि हिमवान त्यांच्या शिखरांनी प्रसिद्ध आहेत; ऋषभ पर्वत जंबूद्वीपाच्या मापानुसार उल्लेखित आहे. हेमकूट पर्वत त्या मापापेक्षा एक-बाह्यांश कमी आहे; हिमवान पर्वत एक-वीसांश कमी आहे; हेमकूट पर्वत मोठा, ऐंशी आठ हजार योजने आहे. हिमवान पर्वत पूर्व-पश्चिम ऐंशी हजार योजने लांब आहे; द्वीपाचा गोलाकार स्वरूपामुळे कमी-जास्त विस्तार सांगितला जातो. प्रदेश आणि पर्वत भिन्न असल्यामुळे उत्तरही वेगळे आहे; त्यात वस्ती आहेत, आणि हे सात प्रदेश आहेत. हे सात प्रदेश पर्वतांनी वेढलेले आहेत, खडतर आणि दुर्गम; नद्या विभागणीमुळे परस्पर अप्राप्य आहेत. विविध प्रकारच्या जीवांनी ते भरलेले आहेत; हा हिमाच्छादित प्रदेश भारत म्हणून प्रसिद्ध आहे. हेमकूटच्या पलीकडे किम्पुरुष नावाचा प्रदेश आहे; हेमकूट ते निषध दरम्यान हरिवर्ष म्हणून ओळखला जातो. हरिवर्षाच्या पलीकडे, मेरूवर इलावृत्त आहे; इलावृत्तच्या पलीकडे निळा, राम्यक म्हणून प्रसिद्ध आहे. राम्यकच्या पलीकडे श्वेत, हिरण्यक म्हणून ओळखला जातो; हिरण्यकच्या पलीकडे श्रिंगशाकंकुर आहे, असे म्हणतात. हे दिव्य ऋषी, उत्तर आणि दक्षिण दिशेला धनुषासारखे चार लांब प्रदेश आहेत; मध्यभागी इलावृत्त आहे. निषधच्या पूर्वेस वेदीचा दक्षिण अर्धा आहे; त्यापलीकडे इलावृत्त, आणि पश्चिमेस वेदीचा उत्तर अर्धा आहे. अशा प्रकारे, जंबूद्वीपाच्या प्रदेशांचे, पर्वतांचे, विस्ताराचे आणि त्यांच्या विशेषतांचे वर्णन झाले.