राजा, ऐका, मी तुला गंगामातेच्या आणि प्रयागाच्या महिम्याचे अद्भुत वर्णन सांगतो. चार वेदांचे, सत्य बोलण्याचे आणि अहिंसेचे जितके पुण्य मिळते, तेवढेच पुण्य फक्त त्या पवित्र स्थळी जाऊनही मिळते. गंगामध्ये जिथून प्रवेश केला जातो, ती जागा कुरुक्षेत्रासारखीच पुण्यदायी असते; पण जिथे गंगा विंध्य पर्वताशी मिळते, तिथे तिचे पुण्य कुरुक्षेत्राच्या दहा पट अधिक आहे. गंगा, अनेक पवित्र घाटांनी समृद्ध, जिथे वाहते, ती जागा पूर्णत्वाचे क्षेत्र आहे; तिथे अधिक विचार करण्याची गरज नाही. पृथ्वीवर ती माणसांना तारते, पाताळात सर्पांना, आणि स्वर्गात देवांना—म्हणूनच तिला 'त्रिपथगा' म्हणतात. ज्या काळपर्यंत मनुष्याच्या हाडा गंगेत राहतात, त्या काळपर्यंत त्या मनुष्याला हजारो वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळतो. पुण्य संपल्यावर, स्वर्गातून खाली येताना, तो जंबुद्वीपाचा अधिपती होतो. सर्व तीर्थांमध्ये हे सर्वोच्च तीर्थ आहे, आणि सर्व नद्यांमध्ये गंगा महान नदी आहे—ती सर्व प्राण्यांना, अगदी मोठ्या पाप्यांनाही, मोक्ष देते. गंगा सर्वत्र सहज उपलब्ध आहे, पण तीन ठिकाणी—गंगाद्वार, प्रयाग, आणि समुद्रसंगम—ती पोहोचणे कठीण आहे. तिथे स्नान करून मृत्यू आले, तर त्या व्यक्तीला स्वर्गप्राप्ती होते आणि पुन्हा जन्म मिळत नाही. पापग्रस्त आणि मार्ग शोधणाऱ्या सर्व जीवांसाठी, गंगेच्या मार्गासारखा दुसरा मार्ग नाही. गंगा शुद्धांची शुद्ध, शुभांमध्ये शुभ, महादेवाच्या शिरावरून पडलेली, सर्व पापांचा नाश करणारी, आणि अत्यंत शुभ आहे. कृतयुगात नैमिषारण्य, त्रेतायुगात पुष्कर, द्वापरयुगात कुरुक्षेत्र, पण कलियुगात गंगा सर्वात श्रेष्ठ आहे. प्रयागमध्ये गंगेची विशेष पूजा करावी; कलियुगात, राजा, यापेक्षा दुसरा उपाय नाही. आता, राजा, प्रयागाच्या महिम्याचे वर्णन पुन्हा ऐक—हे ऐकून सर्व पापातून मुक्ती मिळते; यात संशय नाही. गंगेच्या उत्तर किनाऱ्यावर मानस नावाचे पवित्र तीर्थ आहे; तिथे तीन रात्र उपवास केल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात. गायी, भूमी, किंवा सोनं दान केल्याने जितके पुण्य मिळते, ते मानस तीर्थाची स्मरण केल्यानेही मिळते. इच्छा असो किंवा नसो, जो गंगेसमोर येतो—मृत्यू आल्यास त्याला स्वर्ग मिळतो, आणि नरक दिसत नाही. अप्सरांच्या गाण्याने जागृत होऊन, तो राजाधिराज, हंस आणि बगळ्यांनी युक्त दिव्य रथात बसून, हजारो वर्षे स्वर्गात आनंद घेतो. पुण्य संपल्यावर, तो आकाशातून खाली पडून, सुवर्ण, रत्न, आणि मोत्यांनी युक्त मोठ्या कुटुंबात जन्म घेतो. माघ महिन्यात, गंगा आणि यमुनाच्या संगमावर, साठ हजार तीर्थ आणि साठ कोटी नद्या एकत्र येतात. माघ महिन्यात प्रयागात तीन दिवस स्नान केल्याने, शंभर हजार गायी दान केल्यासारखे पुण्य मिळते. गंगा आणि यमुनाच्या मध्ये अग्नि प्रज्वलित केल्यास, रोग आणि विकृतीपासून मुक्त होतो, आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त होतो. शरीरावर जितके केस आहेत, तितके हजार वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळतो. पुण्य संपल्यावर, तो जंबुद्वीपाचा अधिपती होतो; मोठ्या सुखांचा अनुभव घेत, तो ती पवित्र जागा पुन्हा आठवतो. प्रसिद्ध संगमावर, जेव्हा राहूने चंद्रग्रहण होते, त्या वेळी पाण्यात प्रवेश केल्याने सर्व पापातून मुक्ती मिळते. तो सोमाच्या लोकात प्रवेश करतो, आणि साठ हजार वर्षे सोमासोबत आनंद घेतो, स्वर्गात सन्मानित होतो. इंद्राच्या स्वर्गात, मनुष्य आणि गंधर्वांच्या सेवेत, राजा, तिथून पडल्यानंतर, तो संपन्न कुटुंबात जन्म घेतो. जो डोकं खाली आणि पाय वर ठेवून, तेजस्वी पाणी पितो, तो एक लाख वर्षे स्वर्गात सन्मानित होतो. पण तिथून पडल्यावर, राजा, तो अग्निहोत्र करणारा होतो; मोठ्या सुखांचा अनुभव घेत, तो पुन्हा ती पवित्र जागा शोधतो. जो स्वतःचे मांस कापून पक्षांना देतो—त्याच्या शरीराचे पक्षांनी सेवन केल्याने मिळणारे फळ ऐक. तो सोमाच्या लोकात एक लाख वर्षे सन्मानित होतो; तिथून पडल्यानंतर, तो धर्मात्मा राजा होतो. तो गुणवान, सुंदर, विद्वान, आणि मधुर बोलणारा असतो; मोठ्या सुखांचा अनुभव घेत, तो पुन्हा ती पवित्र जागा शोधतो. यमुनाच्या उत्तर किनाऱ्यावर आणि प्रयागाच्या दक्षिण बाजूला 'ऋणमोचन' नावाचे पवित्र स्थान आहे, ते सर्वोच्च मानले जाते. तिथे एक रात्र राहून स्नान केल्याने, सर्व ऋणातून मुक्ती मिळते, स्वर्ग प्राप्त होते, आणि कायमचे ऋणमुक्त राहतो. राजा, तू प्रयागाच्या महिम्याचे वर्णन ऐकलेस, आणि त्यामुळे माझे मन प्रयागाच्या स्तुतीने शुद्ध झाले आहे. प्रभो, तिथे उपवास केल्याचे फळ सांग—ते कसे असते? आणि सर्व पापातून शुद्ध होऊन कोणत्या लोकात जातो? राजा, प्रयागात उपवास केल्याचे फळ ऐक; श्रद्धा आणि संयमाने युक्त, ज्ञानी पुरुष ते प्राप्त करतो. तो अपंग नसला, रोगमुक्त, आणि पाचही इंद्रियांनी युक्त असला, तरी प्रत्येक पावलावर अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते. राजा, तो दहा पिढ्या पूर्वीच्या आणि दहा पिढ्या नंतरच्या पूर्वजांना तारतो; सर्व पापातून मुक्त होतो, आणि सर्वोच्च पद प्राप्त करतो. हे खरेच, धर्माचा मोठा लाभ तू सांगितलास, प्रभो; अत्यल्प प्रयत्नाने अनेक पुण्य मिळते. अनेक अश्वमेध यज्ञ करून जे पुण्य मिळते, ते इथे मिळते; माझ्या मनातील शंका दूर कर, कारण मला मोठ्या उत्सुकता आहे. राजा, हे ऐक, हे शक्तिशाली वीर, स्वयंभू ब्रह्माने ऋषींना उपस्थित असताना सांगितलेले, जे मी पूर्वी ऐकले होते, ते सांगतो.