പ്രാതഃകാലോ മുഹൂര്താംസ് ത്രീന് സംഗവസ് താവദേവ തു മധ്യാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാദ് അപരാഹ്ണസ്തതഃ പരമ്
പ്രഭാതം മൂന്നു മുഹൂർത്തം, അതുപോലെ സങ്കവം മൂന്നു മുഹൂർത്തം. മധ്യാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തം, അതിന് ശേഷം അപരാഹ്നം വരും.
സായാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാച് ഛ്രാദ്ധം തത്ര ന കാരയേത് രാക്ഷസീ നാമ സാ വേലാ ഗര്ഹിതാ സര്വകര്മസു
സായാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തമാണ്. ആ സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തരുത്, കാരണം അതിനെ രാക്ഷസി എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ആ സമയം ദോഷകരമാണ്.
അഹ്നോ മുഹൂര്താ വിഖ്യാതാ ദശ പഞ്ച ച സര്വദാ തത്രാഷ്ടമോ മുഹൂര്തോ യഃ സ കാലഃ കുതപഃ സ്മൃതഃ
ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ എപ്പോഴും ഉണ്ട്. അതിൽ എട്ടാമത്തെ മുഹൂർത്തം 'കുടപ' കാലം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
മധ്യാഹ്നേ സര്വദാ യസ്മാന് മന്ദീഭവതി ഭാസ്കരഃ തസ്മാദനന്തഫലദസ് തദാരമ്ഭോ വിശിഷ്യതേ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ സൂര്യൻ ക്ഷീണിക്കുന്നതിനാൽ, ആ സമയത്ത് ആരംഭിക്കുന്നത് അനന്തഫലം നൽകുന്നതായി പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
മധ്യാഹ്നഃ ഖഡ്ഗപാത്രം ച തഥാ നേപാലകമ്ബലഃ രൂപ്യം ദര്ഭാസ്തിലാ ഗാവോ ദൌഹിത്രശ്ചാഷ്ടമഃ സ്മൃതഃ
മധ്യാഹ്നം, വാൾപാത്രം, നേപ്പാൾ കംബളം, വെള്ളി, ദർഭ, കറുത്ത എള്ള്, പശുക്കൾ, എട്ടാമത്തെ മുമ്മരൻ — ഇവയെല്ലാം 'കുടപ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പാപം കുത്സിതമിത്യാഹുസ് തസ്യ സംതാപകാരിണഃ അഷ്ടാവ് ഏതേ യതസ്തസ്മാത് കുതപാ ഇതി വിശ്രുതാഃ
ഇവയെല്ലാം പാപകരവും നിന്ദ്യവും ദുഃഖം നൽകുന്നതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇവ 'കുടപ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഊര്ധ്വം മുഹൂര്താത്കുതപാദ് യന്മുഹൂര്തചതുഷ്ടയമ് മുഹൂര്തപഞ്ചകം ചൈതത് സ്വധാഭവനമിഷ്യതേ
കുടപ കാലത്തിന് ശേഷം നാലു മുഹൂർത്തങ്ങൾ കൂടി, ആകെ അഞ്ചു മുഹൂർത്തങ്ങൾ, പിതൃകര്മങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ സമയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
വിഷ്ണോര് ദേഹസമുദ്ഭൂതാഃ കുശാഃ കൃഷ്ണാസ്തിലാസ്തഥാ ശ്രാദ്ധസ്യ രക്ഷണായാലമ് ഏതത്പ്രാഹുര്ദിവൌകസഃ
കുശയും കറുത്ത എള്ളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇവ മതിലോകവാസികൾ അനിവാര്യമായി പറയുന്നു.
തിലോദകാഞ്ജലിര്ദേയോ ജലസ്ഥൈസ്തീര്ഥവാസിഭിഃ സദര്ഭഹസ്തേനൈകേന ശ്രാദ്ധമേവം വിശിഷ്യതേ
തീർഥവാസികൾ ദർഭ കൈയിൽ പിടിച്ച്, വെള്ളത്തിൽ എള്ള് കലർത്തി അഞ്ജലി അർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ശ്രാദ്ധം ശ്രേഷ്ഠമാകും.
ശ്രാദ്ധസാധനകാലേ തു പാണിനൈകേന ദീയതേ തര്പണം തൂഭയേനൈവ വിധിരേഷ സദാ സ്മൃതഃ
ശ്രാദ്ധം ഒരുക്കുമ്പോൾ ഒരുകൈ കൊണ്ട് അർപ്പണം നടത്തണം. തർപ്പണം ചെയ്യുമ്പോൾ രണ്ടുകൈയും ഉപയോഗിക്കണം — ഇതാണ് എപ്പോഴും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന വിധി.
പുണ്യം പവിത്രമായുഷ്യം സര്വപാപവിനാശനമ് പുരാ മലയേ ന കഥിതം തീര്ഥശ്രാദ്ധാനുകീര്തനമ്
ഇത് പുണ്യവും വിശുദ്ധിയും ആയുസ്സിനും കാരണമായതും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. പുരാതനകാലത്ത് മലയപർവ്വതത്തിൽ ഈ തീർത്ഥശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം പറയപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.
ശൃണോതി യഃ പഠേദ്വാപി ശ്രീമാന്സംജായതേ നരഃ
ഇത് ആരെങ്കിലും ഒരിക്കൽ പോലും കേൾക്കുകയോ വായിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ആ മനുഷ്യൻ ഭാഗ്യശാലിയും സമ്പന്നനും ആയി ജനിക്കും.
ശ്രാദ്ധകാലേ ച വക്തവ്യം തഥാ തീര്ഥനിവാസിഭിഃ സര്വപാപോപശാന്ത്യര്ഥമ് അലക്ഷ്മീനാശനം പരമ്
ശ്രാദ്ധകാലത്ത്, തീർത്ഥങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ ഇത് പറയണം. എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും ശാന്തിയും ദാരിദ്ര്യത്തിനും പൂര്ണമായ നാശവും ഉണ്ടാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും.
ഇദം പവിത്രം യശസോ നിധാനമ് ഇദം മഹാപാപഹരം ച പുംസാമ് ബ്രഹ്മാര്കരുദ്രൈരപി പൂജിതം ച ശ്രാദ്ധസ്യ മാഹാത്മ്യമുശന്തി തജ്ജ്ഞാഃ
ഇത് വിശുദ്ധവും, പ്രശസ്തിക്ക് നിധിയുമാണ്. മനുഷ്യരുടെ വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും ഇതു നശിപ്പിക്കും. ബ്രഹ്മാവും സൂര്യനും രുദ്രനും പോലും ഇതിനെ ആദരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ ഇതിനെ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം എന്നു പറയുന്നു.
സോമഃ പിതൄണാമധിപഃ കഥം ശാസ്ത്രവിശാരദ തദ്വംശ്യാ യേ ച രാജാനോ ബഭൂവുഃ കീര്തിവര്ധനാഃ
സോമൻ എങ്ങനെ പിതൃദേവന്മാരുടെ അധിപതിയായി? സാംഹിത്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, അവന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച പ്രശസ്തനായ രാജാക്കന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു?
ആദിഷ്ടോ ബ്രഹ്മണാ പൂര്വമ് അത്രിഃ സര്ഗവിധൌ പുരാ അനുത്തമം നാമ തപഃ സൃഷ്ട്യര്ഥം തപ്തവാന്പ്രഭുഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അത്രിമഹർഷി അനുത്തമം എന്ന അത്യുത്തമമായ തപസ്സ് സൃഷ്ടിക്കായി ചെയ്തിരുന്നു.
യദാനന്ദകരം ബ്രഹ്മ ജഗത്ക്ലേശവിനാശനമ് ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വര്കരുദ്രാണാമ് അഭ്യന്തരമതീന്ദ്രിയമ്
ബ്രഹ്മാവിന് ആനന്ദം നൽകുന്നതും ലോകത്തിലെ കഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്നതുമായത്, ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, സൂര്യൻ, രുദ്രൻ എന്നിവരുടെ ഉള്ളിലെ അതീതമായ സത്തയാണ്.
ശാന്തികൃച് ഛാന്തമനസസ് തദന്തര്നയനേ സ്ഥിതമ് മാഹാത്മ്യാത്തപസാ വിപ്രാഃ പരമാനന്ദകാരകമ്
ശാന്തത നൽകുന്നതും, ശാന്തമായ മനസ്സിലും അന്തർദൃഷ്ടിയിലും നിലകൊള്ളുന്നതും, അതിന്റെ മഹത്വത്താൽ മഹർഷിമാർക്ക് പരമാനന്ദം നൽകുന്നതുമാണ് അത്.
യസ്മാദുമാപതിഃ സാര്ധമ് ഉമയാ തമധിഷ്ഠിതഃ തം ദൃഷ്ട്വാ ചാഷ്ടമാംശേന തസ്മാത്സോമോ ഽഭവച്ഛിശുഃ
ഉമാപതിയും ഉമയും ചേർന്ന് അതിനെ സംരക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവരെ കണ്ടു, തന്റെ ഒരു ഭാഗം കൊണ്ട് സോമൻ ഒരു ശിശുവായി ജനിച്ചു.
അധഃ സുസ്രാവ നേത്രാഭ്യാം ധാമ തച്ചാമ്ബുസമ്ഭവമ് ദീപയന്വിശ്വമഖിലം ജ്യോത്സ്നയാ സചരാചരമ്
അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് വെള്ളത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ പ്രകാശം താഴേക്ക് ഒഴുകി, അതിന്റെ ജ്യോത്സ്നയിൽ ചലനമുള്ളതും അചലമായതുമായ ലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
തദ്ദിശോ ജഗൃഹുര്ധാമ സ്ത്രീരൂപേണ സുതേച്ഛയാ ഗര്ഭോ ഭൂത്വോദരേ താസാമ് ആസ്ഥിതോ ഽബ്ദശതത്രയമ്
ഒരു മകൻ ഉണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ ദിശകൾ സ്ത്രീരൂപത്തിൽ ആ പ്രകാശം ഏറ്റെടുത്തു. അതു അവരുടെ ഗർഭത്തിൽ ഒരു ഭ്രൂണമായി മൂന്ന് നൂറ് വർഷം അവിടെ പാർത്തി.
ആശാസ്തം മുമുചുര്ഗര്ഭമ് അശക്താ ധാരണേ തതഃ സമാദായാഥ തം ഗര്ഭമ് ഏകീകൃത്യ ചതുര്മുഖഃ
അവർക്കു ആ ഭ്രൂണം ധരിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ, അവർ അതു വിട്ടുകളഞ്ഞു. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ആ ഭ്രൂണം എടുത്തു ഒന്നാക്കി—
യുവാനമകരോദ്ബ്രഹ്മാ സര്വായുധധരം നരമ് സ്യന്ദനേ ഽഥ സഹസ്രാശ്വേ വേദശക്തിമയേ പ്രഭുഃ
ബ്രഹ്മാവ് അവനെ യുവാവാക്കി, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും കൈവശമുള്ള ഒരു വീരനാക്കി. അതിനുശേഷം ആയിരം കുതിരകളുള്ള രഥത്തിൽ അവനെ ഇരുത്തി, വേദശക്തിയുള്ള പ്രഭു—
ആരോപ്യ ലോകമനയദ് ആത്മീയം സ പിതാമഹ തത്ര ബ്രഹ്മര്ഷിഭിഃ പ്രോക്തമ് അസ്മത്സ്വാമീ ഭവത്വയമ്
അവനെ രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ ബ്രഹ്മർഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ ഞങ്ങളുടെ അധിപതി ആകട്ടെ.'
ഋഷിഭിര്ദേവഗന്ധര്വൈര് ഓഷധീഭിസ്തഥൈവ ച തുഷ്ടുവുഃ സോമദേവത്യൈര് ബ്രഹ്മാദ്യാ മന്ത്രസംഗ്രഹൈഃ
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഔഷധികളും സോമദേവതകളും ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവനെ സ്തുതിച്ചു.
സ്തൂയമാനസ്യ തസ്യാഭൂദ് അധികോ ധാമസമ്ഭവഃ തേജോവിതാനാദഭവദ് ഭുവി ദിവ്യൌഷധീഗണഃ
അവനെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, അവനിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പ്രകാശം പുറപ്പെട്ടു. ആ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ ദിവ്യമായ ഔഷധികൾ ഉദിച്ചു.
തദ്ദീപ്തിരധികാ തസ്മാദ് രാത്രൌ ഭവതി സര്വദാ തേനൌഷധീശഃ സോമോ ഽഭൂദ് ദ്വിജേശശ്ചാപി ഗദ്യതേ
അതുകൊണ്ട്, രാത്രിയിൽ അവന്റെ പ്രകാശം എപ്പോഴും കൂടുതലാണ്. അതിനാൽ സോമൻ ഔഷധികളുടെ അധിപതിയും, ദ്വിജന്മാരുടെ അധിപതിയെന്നുമാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
വേദധാമരസം ചാപി യദിദം ചന്ദ്രമണ്ഡലമ് ക്ഷീയതേ വര്ധതേ ചൈവ ശുക്ലേ കൃഷ്ണേ ച സര്വദാ
വേദങ്ങളുടെ സാരം കൂടിയ ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിലെ പ്രകാശം, ശുക്ലപക്ഷത്തും കൃഷ്ണപക്ഷത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും വളരുകയും കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു.
വിംശതിം ച തഥാ സപ്ത ദക്ഷഃ പ്രാചേതസോ ദദൌ രൂപലാവണ്യസംയുക്താസ് തസ്മൈ കന്യാഃ സുവര്ചസഃ
പ്രചേതസിന്റെ മകനായ ദക്ഷൻ ഇരുപത്തേഴു സുന്ദരിയും ആകർഷണവും നിറഞ്ഞ പുത്രികളെ അവനു നൽകി, അവരൊക്കെയും അതുല്യമായ തേജസ്സോടെ തിളങ്ങി നിന്നു.
തതഃ പദ്മസഹസ്രാണാം സഹസ്രാണി ദശൈവ തു തപശ്ചചാര ശീതാംശുര് വിഷ്ണുധ്യാനൈകതത്പരഃ
അതിനുശേഷം, ചന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിൽ മാത്രം മനസ്സു കേന്ദ്രീകരിച്ച്, പതിനായിരം പത്മങ്ങളുടെ തുല്യമായ കഠിനതപം അനുഷ്ഠിച്ചു.