തീര്ഥം വസുപ്രദം നാമ ഛാഗലാണ്ഡം തഥൈവ ച ഏതേഷു ശ്രാദ്ധദാതാരഃ പ്രയാന്തി പരമം പദമ്
വസുപ്രദം എന്ന തീർഥവും, ചാഗലാണ്ഡം എന്നതും ഉണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
തഥാച ബദരീതീര്ഥം ഗണതീര്ഥം തഥൈവ ച ജയന്തം വിജയം ചൈവ ശക്രതീര്ഥം തഥൈവ ച
അതുപോലെ, ബദരിതീർഥം, ഗണതീർഥം, ജയന്തം, വിജയം, ശക്രതീർഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ശ്രീപതേശ്ച തഥാ തീര്ഥം തീര്ഥം രൈവതകം തഥാ തഥൈവ ശാരദാതീര്ഥം ഭദ്രകാലേശ്വരം തഥാ
ശ്രീപതിയുടെ തീർഥവും, രൈവതക തീർഥവും, അതുപോലെ ശാരദാ തീർഥവും, ഭദ്രകാളേശ്വര തീർഥവും ഉണ്ട്.
വൈകുണ്ഠതീര്ഥം ച പരം ഭീമേശ്വരമഥാപി വാ ഏതേഷു ശ്രാദ്ധദാതാരഃ പ്രയാന്തി പരമാം ഗതിമ്
വൈകുണ്ഠ തീർഥവും, ഭീമേശ്വരനും ഉണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക് പരമാവധി ഗതി ലഭിക്കും.
തീര്ഥം മാതൃഗൃഹം നാമ കരവീരപുരം തഥാ കുശേശയം ച വിഖ്യാതം ഗൌരീശിഖരമേവ ച
മാതൃഗൃഹം എന്ന പേരിലുള്ള തീർഥവും, കരവീരപുരവും, പ്രശസ്തമായ കുശേശയവും, ഗൗരീശിഖരവും ഉണ്ട്.
നകുലേശസ്യ തീര്ഥം ച കര്ദമാലം തഥൈവ ച ദിണ്ഡിപുണ്യകരം തദ്വത് പുണ്ഡരീകപുരം തഥാ
നകുലേശന്റെ തീർഥവും, കർദമാലയും, ദിണ്ഡിപുണ്യകരവും, പൂണ്ടരീകപുരവും ഉണ്ട്.
സപ്തഗോദാവരീതീര്ഥം സര്വതീര്ഥേശ്വരേശ്വരമ് തത്ര ശ്രാദ്ധം പ്രദാതവ്യമ് അനന്തഫലമീപ്സുഭിഃ
ഏഴു ഗോദാവരികൾ ഉള്ള തീർഥവും, സർവതീർഥേശ്വരനും ഉണ്ട്. അനന്തഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
ഏഷ തൂദ്ദേശതഃ പ്രോക്തസ് തീര്ഥാനാം സംഗ്രഹോ മയാ വാഗീശോ ഽപി ന ശക്നോതി വിസ്തരാത് കിമ് ഉ മാനുഷഃ
ഇവയാണ് ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞ തീർഥങ്ങളുടെ കൂട്ടം. വാഗീശനും ഇതിന്റെ മുഴുവൻ വിവരങ്ങൾ പറയാൻ കഴിയില്ല, മനുഷ്യനോ എങ്ങനെ പറയും?
സത്യം തീര്ഥം ദയാ തീര്ഥം തീര്ഥമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ വര്ണാശ്രമാണാം ഗേഹേ ഽപി തീര്ഥം തു സമുദാഹൃതമ്
സത്യവും, ദയയും, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും തീർഥങ്ങളാണ്. വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ വീടുകളിലും തീർഥം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഏതത്തീര്ഥേഷു യച്ഛ്രാദ്ധം തത്കോടിഗുണമിഷ്യതേ യസ്മാത്തസ്മാത്പ്രയത്നേന തീര്ഥേ ശ്രാദ്ധം സമാചരേത്
ഈ തീർഥങ്ങളിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം കോടിഗുണം ഫലം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് തീർഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ശ്രദ്ധയോടെ നടത്തണം.
പ്രാതഃകാലോ മുഹൂര്താംസ് ത്രീന് സംഗവസ് താവദേവ തു മധ്യാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാദ് അപരാഹ്ണസ്തതഃ പരമ്
പ്രഭാതം മൂന്നു മുഹൂർത്തം, അതുപോലെ സങ്കവം മൂന്നു മുഹൂർത്തം. മധ്യാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തം, അതിന് ശേഷം അപരാഹ്നം വരും.
സായാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാച് ഛ്രാദ്ധം തത്ര ന കാരയേത് രാക്ഷസീ നാമ സാ വേലാ ഗര്ഹിതാ സര്വകര്മസു
സായാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തമാണ്. ആ സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തരുത്, കാരണം അതിനെ രാക്ഷസി എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ആ സമയം ദോഷകരമാണ്.
അഹ്നോ മുഹൂര്താ വിഖ്യാതാ ദശ പഞ്ച ച സര്വദാ തത്രാഷ്ടമോ മുഹൂര്തോ യഃ സ കാലഃ കുതപഃ സ്മൃതഃ
ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ എപ്പോഴും ഉണ്ട്. അതിൽ എട്ടാമത്തെ മുഹൂർത്തം 'കുടപ' കാലം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
മധ്യാഹ്നേ സര്വദാ യസ്മാന് മന്ദീഭവതി ഭാസ്കരഃ തസ്മാദനന്തഫലദസ് തദാരമ്ഭോ വിശിഷ്യതേ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ സൂര്യൻ ക്ഷീണിക്കുന്നതിനാൽ, ആ സമയത്ത് ആരംഭിക്കുന്നത് അനന്തഫലം നൽകുന്നതായി പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
മധ്യാഹ്നഃ ഖഡ്ഗപാത്രം ച തഥാ നേപാലകമ്ബലഃ രൂപ്യം ദര്ഭാസ്തിലാ ഗാവോ ദൌഹിത്രശ്ചാഷ്ടമഃ സ്മൃതഃ
മധ്യാഹ്നം, വാൾപാത്രം, നേപ്പാൾ കംബളം, വെള്ളി, ദർഭ, കറുത്ത എള്ള്, പശുക്കൾ, എട്ടാമത്തെ മുമ്മരൻ — ഇവയെല്ലാം 'കുടപ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പാപം കുത്സിതമിത്യാഹുസ് തസ്യ സംതാപകാരിണഃ അഷ്ടാവ് ഏതേ യതസ്തസ്മാത് കുതപാ ഇതി വിശ്രുതാഃ
ഇവയെല്ലാം പാപകരവും നിന്ദ്യവും ദുഃഖം നൽകുന്നതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇവ 'കുടപ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഊര്ധ്വം മുഹൂര്താത്കുതപാദ് യന്മുഹൂര്തചതുഷ്ടയമ് മുഹൂര്തപഞ്ചകം ചൈതത് സ്വധാഭവനമിഷ്യതേ
കുടപ കാലത്തിന് ശേഷം നാലു മുഹൂർത്തങ്ങൾ കൂടി, ആകെ അഞ്ചു മുഹൂർത്തങ്ങൾ, പിതൃകര്മങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ സമയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
വിഷ്ണോര് ദേഹസമുദ്ഭൂതാഃ കുശാഃ കൃഷ്ണാസ്തിലാസ്തഥാ ശ്രാദ്ധസ്യ രക്ഷണായാലമ് ഏതത്പ്രാഹുര്ദിവൌകസഃ
കുശയും കറുത്ത എള്ളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇവ മതിലോകവാസികൾ അനിവാര്യമായി പറയുന്നു.
തിലോദകാഞ്ജലിര്ദേയോ ജലസ്ഥൈസ്തീര്ഥവാസിഭിഃ സദര്ഭഹസ്തേനൈകേന ശ്രാദ്ധമേവം വിശിഷ്യതേ
തീർഥവാസികൾ ദർഭ കൈയിൽ പിടിച്ച്, വെള്ളത്തിൽ എള്ള് കലർത്തി അഞ്ജലി അർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ശ്രാദ്ധം ശ്രേഷ്ഠമാകും.
ശ്രാദ്ധസാധനകാലേ തു പാണിനൈകേന ദീയതേ തര്പണം തൂഭയേനൈവ വിധിരേഷ സദാ സ്മൃതഃ
ശ്രാദ്ധം ഒരുക്കുമ്പോൾ ഒരുകൈ കൊണ്ട് അർപ്പണം നടത്തണം. തർപ്പണം ചെയ്യുമ്പോൾ രണ്ടുകൈയും ഉപയോഗിക്കണം — ഇതാണ് എപ്പോഴും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന വിധി.
പുണ്യം പവിത്രമായുഷ്യം സര്വപാപവിനാശനമ് പുരാ മലയേ ന കഥിതം തീര്ഥശ്രാദ്ധാനുകീര്തനമ്
ഇത് പുണ്യവും വിശുദ്ധിയും ആയുസ്സിനും കാരണമായതും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. പുരാതനകാലത്ത് മലയപർവ്വതത്തിൽ ഈ തീർത്ഥശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം പറയപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.
ശൃണോതി യഃ പഠേദ്വാപി ശ്രീമാന്സംജായതേ നരഃ
ഇത് ആരെങ്കിലും ഒരിക്കൽ പോലും കേൾക്കുകയോ വായിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ആ മനുഷ്യൻ ഭാഗ്യശാലിയും സമ്പന്നനും ആയി ജനിക്കും.
ശ്രാദ്ധകാലേ ച വക്തവ്യം തഥാ തീര്ഥനിവാസിഭിഃ സര്വപാപോപശാന്ത്യര്ഥമ് അലക്ഷ്മീനാശനം പരമ്
ശ്രാദ്ധകാലത്ത്, തീർത്ഥങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ ഇത് പറയണം. എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും ശാന്തിയും ദാരിദ്ര്യത്തിനും പൂര്ണമായ നാശവും ഉണ്ടാക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും.
ഇദം പവിത്രം യശസോ നിധാനമ് ഇദം മഹാപാപഹരം ച പുംസാമ് ബ്രഹ്മാര്കരുദ്രൈരപി പൂജിതം ച ശ്രാദ്ധസ്യ മാഹാത്മ്യമുശന്തി തജ്ജ്ഞാഃ
ഇത് വിശുദ്ധവും, പ്രശസ്തിക്ക് നിധിയുമാണ്. മനുഷ്യരുടെ വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും ഇതു നശിപ്പിക്കും. ബ്രഹ്മാവും സൂര്യനും രുദ്രനും പോലും ഇതിനെ ആദരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ ഇതിനെ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം എന്നു പറയുന്നു.
സോമഃ പിതൄണാമധിപഃ കഥം ശാസ്ത്രവിശാരദ തദ്വംശ്യാ യേ ച രാജാനോ ബഭൂവുഃ കീര്തിവര്ധനാഃ
സോമൻ എങ്ങനെ പിതൃദേവന്മാരുടെ അധിപതിയായി? സാംഹിത്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, അവന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച പ്രശസ്തനായ രാജാക്കന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു?
ആദിഷ്ടോ ബ്രഹ്മണാ പൂര്വമ് അത്രിഃ സര്ഗവിധൌ പുരാ അനുത്തമം നാമ തപഃ സൃഷ്ട്യര്ഥം തപ്തവാന്പ്രഭുഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അത്രിമഹർഷി അനുത്തമം എന്ന അത്യുത്തമമായ തപസ്സ് സൃഷ്ടിക്കായി ചെയ്തിരുന്നു.
യദാനന്ദകരം ബ്രഹ്മ ജഗത്ക്ലേശവിനാശനമ് ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വര്കരുദ്രാണാമ് അഭ്യന്തരമതീന്ദ്രിയമ്
ബ്രഹ്മാവിന് ആനന്ദം നൽകുന്നതും ലോകത്തിലെ കഷ്ടങ്ങൾ നീക്കുന്നതുമായത്, ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, സൂര്യൻ, രുദ്രൻ എന്നിവരുടെ ഉള്ളിലെ അതീതമായ സത്തയാണ്.
ശാന്തികൃച് ഛാന്തമനസസ് തദന്തര്നയനേ സ്ഥിതമ് മാഹാത്മ്യാത്തപസാ വിപ്രാഃ പരമാനന്ദകാരകമ്
ശാന്തത നൽകുന്നതും, ശാന്തമായ മനസ്സിലും അന്തർദൃഷ്ടിയിലും നിലകൊള്ളുന്നതും, അതിന്റെ മഹത്വത്താൽ മഹർഷിമാർക്ക് പരമാനന്ദം നൽകുന്നതുമാണ് അത്.
യസ്മാദുമാപതിഃ സാര്ധമ് ഉമയാ തമധിഷ്ഠിതഃ തം ദൃഷ്ട്വാ ചാഷ്ടമാംശേന തസ്മാത്സോമോ ഽഭവച്ഛിശുഃ
ഉമാപതിയും ഉമയും ചേർന്ന് അതിനെ സംരക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവരെ കണ്ടു, തന്റെ ഒരു ഭാഗം കൊണ്ട് സോമൻ ഒരു ശിശുവായി ജനിച്ചു.
അധഃ സുസ്രാവ നേത്രാഭ്യാം ധാമ തച്ചാമ്ബുസമ്ഭവമ് ദീപയന്വിശ്വമഖിലം ജ്യോത്സ്നയാ സചരാചരമ്
അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് വെള്ളത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ പ്രകാശം താഴേക്ക് ഒഴുകി, അതിന്റെ ജ്യോത്സ്നയിൽ ചലനമുള്ളതും അചലമായതുമായ ലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.