തീര്ഥം തു പുഷ്കരം നാമ ശാലഗ്രാമം തഥൈവ ച സോമപാനം ച വിഖ്യാതം യത്ര വൈശ്വാനരാലയമ്
പുഷ്കരം എന്ന തീർഥവും, ശാലഗ്രാമം എന്നതും, വൈശ്വാനരന്റെ ആലയം ഉള്ള പ്രശസ്തമായ സോമപാനവും അവിടെ ഉണ്ട്.
തീര്ഥം സാരസ്വതം നാമ സ്വാമിതീര്ഥം തഥൈവ ച മലംദരാ നദീ പുണ്യാ കൌശികീ ചന്ദ്രികാ തഥാ
സാരസ്വതം എന്ന തീർഥവും, സ്വാമിതീർഥവും, പുണ്യമായ മലന്ദരാ, കൗശികി, ചന്ദ്രികാ എന്നീ നദികളും അവിടെ ഉണ്ട്.
വൈദര്ഭാ വാഥ വൈരാ ച പയോഷ്ണീ പ്രാങ്മുഖാ പരാ കാവേരീ ചോത്തരാ പുണ്യാ തഥാ ജാലംധരോ ഗിരിഃ
വൈദർഭാ അല്ലെങ്കിൽ വൈരാ, കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന പയോഷ്ണി, വടക്കേ കാവേരി, പുണ്യമായ ജാലന്ധരഗിരി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഏതേഷു ശ്രാദ്ധതീര്ഥേഷു ശ്രാദ്ധമാനന്ത്യമശ്നുതേ ലോഹദണ്ഡം തഥാ തീര്ഥം ചിത്രകൂടസ്തഥൈവ ച
ഈ പിതൃതീർഥങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അതിന് അശേഷമായ ഫലം ലഭിക്കും. അതുപോലെ ലോഹദണ്ഡം, ചിത്രകൂടം എന്നിവിടങ്ങളിലും അതേ ഫലമാണ്.
വിന്ധ്യയോഗശ്ച ഗങ്ഗായാസ് തഥാ നദീതടം ശുഭമ് കുബ്ജാഭ്രം തു തഥാ തീര്ഥമ് ഉര്വശീപുലിനം തഥാ
വിന്ദ്യപർവ്വതത്തോടൊപ്പം ഗംഗയുടെ സംഗമം, പുണ്യമായ നദീതീരം, കുബ്ജാഭ്ര തീർഥം, ഉർവശീപ്പുലിനം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
സംസാരമോചനം തീര്ഥം തഥൈവ ഋണമോചനമ് ഏതേഷു പിതൃതീര്ഥേഷു ശ്രാദ്ധമ് ആനന്ത്യമശ്നുതേ
സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന തീർഥവും, കടം മോചനം ചെയ്യുന്ന തീർഥവും ഉണ്ട്. ഈ പിതൃതീർഥങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അതിന് അശേഷമായ ഫലം ലഭിക്കും.
അട്ടഹാസം തഥാ തീര്ഥം ഗൌതമേശ്വരമേവ ച തഥാ വസിഷ്ഠതീര്ഥം നു ഹാരീതം തു തതഃ പരമ്
അട്ടഹാസം എന്ന തീർഥം, ഗൗതമേശ്വരം, വസിഷ്ഠതീർഥം, അതിന് ശേഷം ഹാരിതം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മാവര്തം കുശാവര്തം ഹയതീര്ഥം തഥൈവ ച പിണ്ഡാരകം ച വിഖ്യാതം ശങ്ഖോദ്ധാരം തഥൈവ ച
ബ്രഹ്മാവർത്തം, കുശാവർത്തം, ഹയതീർഥം, പ്രശസ്തമായ പിണ്ഡാരകം, ശംഖോദ്ധാരം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഘണ്ടേശ്വരം ബില്വകം ച നീലപര്വതമേവ ച തഥാ ച ധരണീതീര്ഥം രാമതീര്ഥം തഥൈവ ച
ഘണ്ടേശ്വരം, ബിൽവകം, നീലപർവ്വതം, അതുപോലെ ധരണിതീർഥം, രാമതീർഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
അശ്വതീര്ഥം ച വിഖ്യാതമ് അനന്തം ശ്രാദ്ധദാനയോഃ തീര്ഥം വേദശിരോ നാമ തഥൈവൌഘവതീ നദീ
പ്രശസ്തമായ അശ്വതീർഥം, ശ്രാദ്ധവും ദാനവും ചെയ്യാൻ അക്ഷയമായത്, വേദശിരസ് എന്ന തീർഥം, ഔഘവതി എന്ന നദി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
തീര്ഥം വസുപ്രദം നാമ ഛാഗലാണ്ഡം തഥൈവ ച ഏതേഷു ശ്രാദ്ധദാതാരഃ പ്രയാന്തി പരമം പദമ്
വസുപ്രദം എന്ന തീർഥവും, ചാഗലാണ്ഡം എന്നതും ഉണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
തഥാച ബദരീതീര്ഥം ഗണതീര്ഥം തഥൈവ ച ജയന്തം വിജയം ചൈവ ശക്രതീര്ഥം തഥൈവ ച
അതുപോലെ, ബദരിതീർഥം, ഗണതീർഥം, ജയന്തം, വിജയം, ശക്രതീർഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ശ്രീപതേശ്ച തഥാ തീര്ഥം തീര്ഥം രൈവതകം തഥാ തഥൈവ ശാരദാതീര്ഥം ഭദ്രകാലേശ്വരം തഥാ
ശ്രീപതിയുടെ തീർഥവും, രൈവതക തീർഥവും, അതുപോലെ ശാരദാ തീർഥവും, ഭദ്രകാളേശ്വര തീർഥവും ഉണ്ട്.
വൈകുണ്ഠതീര്ഥം ച പരം ഭീമേശ്വരമഥാപി വാ ഏതേഷു ശ്രാദ്ധദാതാരഃ പ്രയാന്തി പരമാം ഗതിമ്
വൈകുണ്ഠ തീർഥവും, ഭീമേശ്വരനും ഉണ്ട്. ഇവിടങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക് പരമാവധി ഗതി ലഭിക്കും.
തീര്ഥം മാതൃഗൃഹം നാമ കരവീരപുരം തഥാ കുശേശയം ച വിഖ്യാതം ഗൌരീശിഖരമേവ ച
മാതൃഗൃഹം എന്ന പേരിലുള്ള തീർഥവും, കരവീരപുരവും, പ്രശസ്തമായ കുശേശയവും, ഗൗരീശിഖരവും ഉണ്ട്.
നകുലേശസ്യ തീര്ഥം ച കര്ദമാലം തഥൈവ ച ദിണ്ഡിപുണ്യകരം തദ്വത് പുണ്ഡരീകപുരം തഥാ
നകുലേശന്റെ തീർഥവും, കർദമാലയും, ദിണ്ഡിപുണ്യകരവും, പൂണ്ടരീകപുരവും ഉണ്ട്.
സപ്തഗോദാവരീതീര്ഥം സര്വതീര്ഥേശ്വരേശ്വരമ് തത്ര ശ്രാദ്ധം പ്രദാതവ്യമ് അനന്തഫലമീപ്സുഭിഃ
ഏഴു ഗോദാവരികൾ ഉള്ള തീർഥവും, സർവതീർഥേശ്വരനും ഉണ്ട്. അനന്തഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
ഏഷ തൂദ്ദേശതഃ പ്രോക്തസ് തീര്ഥാനാം സംഗ്രഹോ മയാ വാഗീശോ ഽപി ന ശക്നോതി വിസ്തരാത് കിമ് ഉ മാനുഷഃ
ഇവയാണ് ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞ തീർഥങ്ങളുടെ കൂട്ടം. വാഗീശനും ഇതിന്റെ മുഴുവൻ വിവരങ്ങൾ പറയാൻ കഴിയില്ല, മനുഷ്യനോ എങ്ങനെ പറയും?
സത്യം തീര്ഥം ദയാ തീര്ഥം തീര്ഥമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ വര്ണാശ്രമാണാം ഗേഹേ ഽപി തീര്ഥം തു സമുദാഹൃതമ്
സത്യവും, ദയയും, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും തീർഥങ്ങളാണ്. വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ വീടുകളിലും തീർഥം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഏതത്തീര്ഥേഷു യച്ഛ്രാദ്ധം തത്കോടിഗുണമിഷ്യതേ യസ്മാത്തസ്മാത്പ്രയത്നേന തീര്ഥേ ശ്രാദ്ധം സമാചരേത്
ഈ തീർഥങ്ങളിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം കോടിഗുണം ഫലം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് തീർഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ശ്രദ്ധയോടെ നടത്തണം.
പ്രാതഃകാലോ മുഹൂര്താംസ് ത്രീന് സംഗവസ് താവദേവ തു മധ്യാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാദ് അപരാഹ്ണസ്തതഃ പരമ്
പ്രഭാതം മൂന്നു മുഹൂർത്തം, അതുപോലെ സങ്കവം മൂന്നു മുഹൂർത്തം. മധ്യാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തം, അതിന് ശേഷം അപരാഹ്നം വരും.
സായാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തഃ സ്യാച് ഛ്രാദ്ധം തത്ര ന കാരയേത് രാക്ഷസീ നാമ സാ വേലാ ഗര്ഹിതാ സര്വകര്മസു
സായാഹ്നം മൂന്നു മുഹൂർത്തമാണ്. ആ സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം നടത്തരുത്, കാരണം അതിനെ രാക്ഷസി എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നു, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ആ സമയം ദോഷകരമാണ്.
അഹ്നോ മുഹൂര്താ വിഖ്യാതാ ദശ പഞ്ച ച സര്വദാ തത്രാഷ്ടമോ മുഹൂര്തോ യഃ സ കാലഃ കുതപഃ സ്മൃതഃ
ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ എപ്പോഴും ഉണ്ട്. അതിൽ എട്ടാമത്തെ മുഹൂർത്തം 'കുടപ' കാലം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
മധ്യാഹ്നേ സര്വദാ യസ്മാന് മന്ദീഭവതി ഭാസ്കരഃ തസ്മാദനന്തഫലദസ് തദാരമ്ഭോ വിശിഷ്യതേ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ സൂര്യൻ ക്ഷീണിക്കുന്നതിനാൽ, ആ സമയത്ത് ആരംഭിക്കുന്നത് അനന്തഫലം നൽകുന്നതായി പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
മധ്യാഹ്നഃ ഖഡ്ഗപാത്രം ച തഥാ നേപാലകമ്ബലഃ രൂപ്യം ദര്ഭാസ്തിലാ ഗാവോ ദൌഹിത്രശ്ചാഷ്ടമഃ സ്മൃതഃ
മധ്യാഹ്നം, വാൾപാത്രം, നേപ്പാൾ കംബളം, വെള്ളി, ദർഭ, കറുത്ത എള്ള്, പശുക്കൾ, എട്ടാമത്തെ മുമ്മരൻ — ഇവയെല്ലാം 'കുടപ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
പാപം കുത്സിതമിത്യാഹുസ് തസ്യ സംതാപകാരിണഃ അഷ്ടാവ് ഏതേ യതസ്തസ്മാത് കുതപാ ഇതി വിശ്രുതാഃ
ഇവയെല്ലാം പാപകരവും നിന്ദ്യവും ദുഃഖം നൽകുന്നതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇവ 'കുടപ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഊര്ധ്വം മുഹൂര്താത്കുതപാദ് യന്മുഹൂര്തചതുഷ്ടയമ് മുഹൂര്തപഞ്ചകം ചൈതത് സ്വധാഭവനമിഷ്യതേ
കുടപ കാലത്തിന് ശേഷം നാലു മുഹൂർത്തങ്ങൾ കൂടി, ആകെ അഞ്ചു മുഹൂർത്തങ്ങൾ, പിതൃകര്മങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ സമയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
വിഷ്ണോര് ദേഹസമുദ്ഭൂതാഃ കുശാഃ കൃഷ്ണാസ്തിലാസ്തഥാ ശ്രാദ്ധസ്യ രക്ഷണായാലമ് ഏതത്പ്രാഹുര്ദിവൌകസഃ
കുശയും കറുത്ത എള്ളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രാദ്ധത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇവ മതിലോകവാസികൾ അനിവാര്യമായി പറയുന്നു.
തിലോദകാഞ്ജലിര്ദേയോ ജലസ്ഥൈസ്തീര്ഥവാസിഭിഃ സദര്ഭഹസ്തേനൈകേന ശ്രാദ്ധമേവം വിശിഷ്യതേ
തീർഥവാസികൾ ദർഭ കൈയിൽ പിടിച്ച്, വെള്ളത്തിൽ എള്ള് കലർത്തി അഞ്ജലി അർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ശ്രാദ്ധം ശ്രേഷ്ഠമാകും.
ശ്രാദ്ധസാധനകാലേ തു പാണിനൈകേന ദീയതേ തര്പണം തൂഭയേനൈവ വിധിരേഷ സദാ സ്മൃതഃ
ശ്രാദ്ധം ഒരുക്കുമ്പോൾ ഒരുകൈ കൊണ്ട് അർപ്പണം നടത്തണം. തർപ്പണം ചെയ്യുമ്പോൾ രണ്ടുകൈയും ഉപയോഗിക്കണം — ഇതാണ് എപ്പോഴും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന വിധി.