അനഘോ നാമ വൈഭ്രാജഃ പാഞ്ചാലാധിപതിഃ പുരാ പുത്രാര്ഥീ ദേവദേവേശം ഹരിം നാരായണം പ്രഭുമ്
പണ്ടൊരിക്കൽ, അനഘ വൈഭ്രാജ എന്ന പേരിൽ പാഞ്ചാലരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ഒരു മകൻ ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് ദേവദേവനായ ഹരിയെ, നാരായണനെ ആരാധിച്ചു.
ആരാധയാമാസ വിഭും തീവ്രവ്രതപരായണഃ തതഃ കാലേന മഹതാ തുഷ്ടസ്തസ്യ ജനാര്ദനഃ
അവൻ ശക്തനായ ഭഗവാനെ കഠിനവ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു; അതിനുശേഷം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ജനാർദ്ദനൻ അവനോട് പ്രസന്നനായി.
വരം വൃണീഷ്വ ഭദ്രം തേ ഹൃദയേനേപ്സിതം നൃപ ഏവമുക്തസ്തു ദേവേന വവ്രേ സ വരമുത്തമമ്
'നിന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, ഭദ്രൻ,' എന്ന് ദൈവം പറഞ്ഞു. രാജാവ് അങ്ങനെ ഉത്തമമായ വരം ചോദിച്ചു.
പുത്രം മേ ദേഹി ദേവേശ മഹാബലപരാക്രമമ് പാരഗം സര്വശാസ്ത്രാണാം ധാര്മികം യോഗിനാം പരമ്
'ദേവദേവാ, മഹാശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ള, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ധാർമ്മികനും യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ഒരു മകൻ എനിക്ക് തരേണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.'
സര്വസത്ത്വരുതജ്ഞം മേ ദേഹി യോഗിനമാത്മജമ് ഏവമസ്ത്വിതി വിശ്വാത്മാ തമാഹ പരമേശ്വരഃ
'എല്ലാ ജീവികളുടെ ഭാഷയും മനസ്സിലാക്കുന്ന, യോഗിയായ മകനെ എനിക്ക് തരേണം.' 'അങ്ങനെയാകട്ടെ,' എന്ന് പരമേശ്വരനായ വിശ്വാത്മാവ് പറഞ്ഞു.
പശ്യതാം സര്വദേവാനാം തത്രൈവാന്തരധീയത തതഃ സ തസ്യ പുത്രോ ഽഭൂദ് ബ്രഹ്മദത്തഃ പ്രതാപവാന്
എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, അവൻ അവിടെയെവിടെയും അപ്രത്യക്ഷനായി; അതിനുശേഷം, അവനു ബ്രഹ്മദത്ത എന്ന മഹാതേജസ്സുള്ള മകൻ ജനിച്ചു.
സര്വസത്ത്വാനുകമ്പീ ച സര്വസത്ത്വബലാധികഃ സര്വസത്ത്വരുതജ്ഞശ്ച സര്വസത്ത്വേശ്വരേശ്വരഃ
അവൻ എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയുള്ളവനും, എല്ലാവരിലും ശക്തിയിൽ മേലുള്ളവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഭാഷയും അറിയുന്നവനും, എല്ലായിടത്തും ജീവികളുടെ രാജാവായവനും ആയിരുന്നു.
അഹസത്തേന യോഗാത്മാ സ പിപീലികരാഗതഃ യത്ര തത്കീടമിഥുനം രമമാണമവസ്ഥിതമ്
ഒരു ദിവസം, ആ യോഗാത്മാവ് ഒരു പുഴുവിന്റെ രൂപത്തിൽ കടന്നു; അവിടെ ഒരു കീറ്റദമ്പതികൾ സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നത് കണ്ടു.
തതഃ സാ സംനതിര്ദൃഷ്ട്വാ തം ഹസന്തം സുവിസ്മിതാ കിമപ്യാശങ്ക്യ മനസാ തമപൃച്ഛന്നരേശ്വരമ്
അപ്പോൾ, അവനെ ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു, ആ പുഴു അതീവ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; എന്തോ സംശയിച്ച് മനസ്സിൽ, അവൾ രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു.
അകസ്മാദതിഹാസസ്തേ കിമര്ഥമഭവന്നൃപ ഹാസ്യഹേതും ന ജാനാമി യദകാലേ കൃതം ത്വയാ
'രാജാവേ, അപ്രതീക്ഷിതമായി ഈ ചിരി എന്തിനാണ് ഉണ്ടായത്? ചിരിക്കാൻ കാരണമെന്തെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല, അപ്പോൾ നിങ്ങൾ അങ്ങനെ ചെയ്തതെന്ത്?'
അവദദ്രാജപുത്രോ ഽപി സ പിപീലികഭാഷിതമ് രാഗവാഗ്ഭിഃ സമുത്പന്നമ് ഏതദ്ധാസ്യം വരാനനേ
രാജകുമാരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'രാഗം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളിൽ നിന്നാണ് ഈ ചിരി വന്നത്, മനോഹരിയായവളേ, ആ പുഴുവിന്റെ സംസാരത്തിൽ നിന്നാണ്.'
ന ചാന്യത്കാരണം കിംചിദ് ധാസ്യഹേതൌ ശുചിസ്മിതേ ന സാമന്യത് തദാ ദേവീ പ്രാഹാലീകമിദം വചഃ
മറ്റൊന്നും ഈ ചിരിക്ക് കാരണമില്ല, ശുചിസ്മിതേ; അതു സാധാരണമായതല്ല. അപ്പോൾ രാജ്ഞി വ്യാജവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അഹമേവാദ്യ ഹസിതാ ന ജീവിഷ്യേ ത്വയാധുനാ കഥം പിപീലികാലാപം മര്ത്യോ വേത്തി വിനാ സുരാന്
ഇന്ന് ഞാൻ മാത്രമേ ചിരിച്ചിട്ടുള്ളൂ; ഇനി നിന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ ജീവിക്കില്ല. ദേവന്മാരില്ലാതെ ഒരു മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ പുഴുവിന്റെ ഭാഷ അറിയാൻ കഴിയും?
തസ്മാത്ത്വയാഹമ് ഏവേഹ ഹസിതാ കിമതഃ പരമ് തതോ നിരുത്തരോ രാജാ ജിജ്ഞാസുസ്തത്പുരോ ഹരേഃ
അതിനാൽ ഇവിടെ നീ മാത്രമാണ് എന്നെ പരിഹസിച്ചത്; അതിൽ കൂടുതൽ പറയാനുണ്ടോ? രാജാവ് ഉത്തരം കണ്ടെത്താനാവാതെ ഹരിയോട് ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
ആസ്ഥായ നിയമം തസ്ഥൌ സപ്തരാത്രമകല്മഷഃ സ്വപ്നേ പ്രാഹ ഹൃഷീകേശഃ പ്രഭാതേ പര്യടന്പുരമ്
ഏഴു രാത്രികൾ ശുദ്ധതയോടെ വ്രതം പാലിച്ച് രാജാവ് ഇരുന്നു. സ്വപ്നത്തിൽ ഹൃഷീകേശൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു; രാവിലെ അവൻ നഗരത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
വൃദ്ധദ്വിജോ യസ്തദ്വാക്യാത് സര്വം ജ്ഞാസ്യസ്യശേഷതഃ ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധേ വിഷ്ണുഃ പ്രഭാതേ ഽഥ നൃപഃ പുരാത്
ആ വാക്ക് കേട്ടാൽ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി അറിയുന്ന വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടാകും എന്ന് വിഷ്ണു പറഞ്ഞു അപ്രത്യക്ഷനായി; രാവിലെ രാജാവ് നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
നിര്ഗച്ഛന്മന്ത്രിസഹിതഃ സഭാര്യോ വൃദ്ധമഗ്രതഃ ഗദന്തം വിപ്രമ് ആയാന്തം തം വൃദ്ധം സംദദര്ശ ഹ
മന്ത്രിമാരെയും ഭാര്യയെയും കൂട്ടി രാജാവ് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ മുന്നിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് വരുന്ന ഒരു വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണനെ അവൻ കണ്ടു.
യേ വിപ്രമുഖ്യാഃ കുരുജാങ്ഗലേഷു ദാശാസ്തഥാ ദാശപുരേ മൃഗാശ്ച കാലഞ്ജരേ സപ്ത ച ചക്രവാകാ യേ മാനസേ തേ വയമത്ര സിദ്ധാഃ
കുരുവംശത്തിൽ ജാംഗല പ്രദേശത്തെ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരും, ദാശപുരത്തിലെ ദാസന്മാരും, കാലഞ്ചരത്തിലെ മൃഗങ്ങളും, മാനസസരസ്സിലെ ഏഴു ചക്രവാകപ്പക്ഷികളും ഞങ്ങളാണ്; ഇവിടെ ഞങ്ങൾ സിദ്ധി നേടി.
ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്താഭ്യാം സ പപാത ശുചാ തതഃ ജാതിസ്മരത്വമഗമത് തൌ ച മന്ത്രിവരാവ് ഉഭൌ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ വീണു; പിന്നെ ആ രണ്ടു പ്രധാന മന്ത്രിമാർക്കും മുൻജന്മസ്മരണം ലഭിച്ചു.
കാമശാസ്ത്രപ്രണേതാ ച ബാഭ്രവ്യസ്തു സുബാലകഃ പാഞ്ചാല ഇതി ലോകേഷു വിശ്രുതഃ സര്വശാസ്ത്രവിത്
കാമശാസ്ത്രത്തിന്റെ കർത്താവായ ബാലൻ ബാഭ്രവ്യൻ, പാഞ്ചാലൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, എല്ലാശാസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണനായിരുന്നു.
കണ്ഡരീകോ ഽപി ധര്മാത്മാ വേദശാസ്ത്രപ്രവര്തകഃ ഭൂത്വാ ജാതിസ്മരൌ ശോകാത് പതിതാവ് അഗ്രതസ്തദാ
ധാർമ്മികനും വേദശാസ്ത്ര പ്രചാരകനുമായ കണ്ഡരികനും മുൻജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവനായി; ദുഃഖത്തിൽ ഇരുവരും അവന്റെ മുന്നിൽ വീണു.
ഹാ വയം യോഗവിഭ്രഷ്ടാഃ കാമതഃ കര്മബന്ധനാഃ ഏവം വിലപ്യ ബഹുശസ് ത്രയസ്തേ യോഗപാരഗാഃ
അയ്യോ, നാം യോഗത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയി, ആഗ്രഹത്താൽ കർമബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങി! ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ച് ആ മൂന്ന് യോഗശാലികൾ—
വിസ്മയാച്ഛ്രാദ്ധമാഹാത്മ്യമ് അഭിനന്ദ്യ പുനഃ പുനഃ തതസ്തസ്മൈ ധനം ദത്ത്വാ പ്രഭൂതഗ്രാമസംയുതമ്
ആശ്ചര്യത്തോടെ അവർ പിതൃശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം വീണ്ടും വീണ്ടും പുകഴ്ത്തി; പിന്നെ അവനു ധനവും അനേകം ഗ്രാമങ്ങളും നൽകി.
വിസൃജ്യ ബ്രാഹ്മണം തം ച വൃദ്ധം ധനമുദാന്വിതമ് ആത്മീയം നൃപതിഃ പുത്രം നൃപലക്ഷണസംയുതമ്
അവൻ ധനസമ്പന്നനായ ആ വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണനെ വിട്ടയച്ചു; രാജാവ് രാജഗുണങ്ങളുള്ള തന്റെ സ്വന്തം മകനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
വിഷ്വക്സേനാഭിധാനം തു രാജാ രാജ്യേ ഽഭ്യഷേചയത് മാനസേ മിലിതാഃ സര്വേ തതസ്തേ യോഗിനാം വരാഃ
വിഷ്വക്സേനൻ എന്ന പേരിൽ രാജാവ് അവനെ രാജാവാക്കി; മാനസസരസ്സിൽ കൂടിയവർ എല്ലാവരും യോഗശ്രേഷ്ഠന്മാരായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മദത്താദയസ്തസ്മിന് പിതൃസക്താ വിമത്സരാഃ സംനതിശ്ചാഭവദ്ഭ്രഷ്ടാ മയൈതത്കില കാരിതമ്
അവിടെ ബ്രഹ്മദത്തനും മറ്റുള്ളവരും പിതൃഭക്തിയോടെ അസൂയയില്ലാതെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇതെല്ലാം ഞാൻ തന്നെ ഉണ്ടാക്കിയതാണ്.
രാജ്യത്യാഗഫലം സര്വം യദേതദ് അഭിലഷ്യതേ തഥേതി പ്രാഹ രാജാ തു പുനസ്താമഭിനന്ദയന്
രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ലഭിക്കേണ്ട എല്ലാ ഫലങ്ങളും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്ന് രാജാവ് പറഞ്ഞു, വീണ്ടും സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
ത്വത്പ്രസാദാദിദം സര്വം മയൈതത്പ്രാപ്യതേ ഫലമ് തതസ്തേ യോഗമാസ്ഥായ സര്വ ഏവ വനൌകസഃ
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ഇതെല്ലാം ഫലങ്ങൾ നേടി; പിന്നെ അവർ എല്ലാവരും കാടിൽ യോഗം ആചരിച്ചു.
ബ്രഹ്മരന്ധ്രേണ പരമം പദമാപുസ്തപോബലാത് ഏവമായുര്ധനം വിദ്യാം സ്വര്ഗം മോക്ഷം സുഖാനി ച
ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിലൂടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അവർ പരമപദം നേടി; അങ്ങനെ ആയുസ്സ്, സമ്പത്ത്, വിജ്ഞാനം, സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, സുഖം എന്നിവയും ലഭിച്ചു.
പ്രയച്ഛന്തി സുതാന്രാജ്യം നൃണാം പ്രീതാഃ പിതാമഹാഃ യ ഇദം പിതൃമാഹാത്മ്യം ബ്രഹ്മദത്തസ്യ ച ദ്വിജാഃ
ഈ പിതൃമഹത്വവും ബ്രഹ്മദത്തന്റെ മഹിമയും ഓതുന്നവർക്ക് സന്തുഷ്ടരായ പിതാക്കന്മാർ പുത്രന്മാരെയും രാജ്യവും നൽകുന്നു.