തദ്യുദ്ധമഭവദ്ഘോരം ദേവദാനവസംകുലമ് ജഗതസ്ത്രാസജനനം യുഗസംവര്തകോപമമ്
ദേവന്മാരും ദാനവരും നിറഞ്ഞ ആ യുദ്ധം ഭയങ്കരമായി, ലോകത്തിന് ഭയം പകരുന്നതായും, കാലാവസാനത്തിലെ സംഹാരത്തെപ്പോലെയും ആയി.
ഹസ്തമുക്തൈശ്ച പരിഘൈര് വിപ്രയുക്തൈശ്ച പര്വതൈഃ ദാനവാഃ സമരേ ജഘ്നുര് ദേവാനിന്ദ്രപുരോഗമാന്
കൈകൊണ്ട് എറിഞ്ഞ പരിഘങ്ങളും, പർവ്വതങ്ങൾ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദാനവർ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാരെ ആക്രമിച്ചു.
തേ വധ്യമാനാ ബലിഭിര് ദാനവൈര്ജിതകാശിഭിഃ വിഷണ്ണവദനാ ദേവാ ജഗ്മുരാര്തിം പരാം മൃധേ
പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കി ശക്തരായ ദാനവന്മാർ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, ദേവന്മാർ വിഷാദഭരിതമായ മുഖങ്ങളോടെ അത്യന്തം വിഷമത്തിലായി പോരിൽ അകപ്പെട്ടു.
തേ ഽസ്ത്രശൂലപ്രമഥിതാഃ പരിഘൈര്ഭിന്നമസ്തകാഃ ഭിന്നോരസ്കാ ദിതിസുതൈര് വേമൂ രക്തം വ്രണൈര്ബഹു
അസ്ത്രങ്ങളും കുന്തങ്ങളും കൊണ്ട് തകർത്തു, ഇരുമ്പ് ഗദയാൽ തലകൾ പൊട്ടിച്ചു, ദിതിയുടെ മക്കൾ അവരുടെ നെഞ്ച് കീറിക്കളഞ്ഞു; ദേവന്മാർ പല വ്രണങ്ങളിൽ നിന്നു രക്തം ഒഴുകിക്കൊണ്ടു വീണു.
വേഷ്ടിതാഃ ശരജാലൈശ്ച നിര്യത്നാശ്ചാസുരൈഃ കൃതാഃ പ്രവിഷ്ടാ ദാനവീം മായാം ന ശേകുസ്തേ വിചേഷ്ടിതുമ്
അസുരന്മാർ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ ചുറ്റിപ്പറ്റി, ദാനവരുടെ മായയിൽ കുടുങ്ങി, ദേവന്മാർ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ അകപ്പെട്ടുപോയി.
അസ്തം ഗതമിവാഭാതി നിഷ്പ്രാണസദൃശാകൃതി ബലം സുരാണാമസുരൈര് നിഷ്പ്രയത്നായുധം കൃതമ്
അസുരന്മാർ ദേവസൈന്യത്തെ ആയുധരഹിതരാക്കി ശക്തി നഷ്ടപ്പെടുത്തി; അവരൊക്കെയും ജീവൻ ഇല്ലാത്തവരെപ്പോലെ, അസ്തമിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ, തോന്നി.
ദൈത്യചാപച്യുതാന് ഘോരാംശ് ഛിത്ത്വാ വജ്രേണ താഞ്ഛരാന് ശക്രോ ദൈത്യബലം ഘോരം വിവേശ ബഹുലോചനഃ
വിപുലമായ കണ്ണുകളുള്ള ഇന്ദ്രൻ, ദാനവരുടെ വില്ലുകളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ വജ്രംകൊണ്ട് തകർത്തു, പിന്നെ ഭയാനകമായ ദാനവസൈന്യത്തിൽ കയറി.
സ ദൈത്യപ്രമുഖാന്ഹത്വാ തദ്ദാനവബലം മഹത് താമസേനാസ്ത്രജാലേന തമോഭൂതമഥാകരോത്
അവൻ ദാനവരുടെ പ്രധാനികളെയും വലിയ സൈന്യത്തെയും സംഹരിച്ച്, താമസികമായ ആയുധങ്ങളുടെ വലയാൽ അവിടം ഇരുട്ടിൽ മുങ്ങി.
തേ ഽന്യോന്യം നാവബുധ്യന്ത ദേവാനാം വാഹനാനി ച ഘോരേണ തമസാവിഷ്ടാഃ പുരുഹൂതസ്യ തേജസാ
പുരുഹൂതന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) ശക്തിയിൽ സൃഷ്ടിച്ച ആ ഭയങ്കരമായ ഇരുട്ടിൽ മുങ്ങിയവർ, തമ്മിൽ ഒരുത്തരെയും ദേവവാഹനങ്ങളെയും പോലും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ പോയി.
മായാപാശൈര്വിമുക്താസ്തു യത്നവന്തഃ സുരോത്തമാഃ വപൂംഷി ദൈത്യസിംഹാനാം തമോഭൂതാന്യപാതയന്
മായയുടെ പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ പരിശ്രമിച്ചു, ഇരുട്ടിൽ മറഞ്ഞ ദൈത്യസിംഹന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ തകർത്തു.
അപധ്വസ്താ വിസംജ്ഞാശ്ച തമസാ നീലവര്ചസാ പേതുസ്തേ ദാനവഗണാശ് ഛിന്നപക്ഷാ ഇവാദ്രയഃ
ഇരുണ്ട തേജസ്സോടെ, ചിതറിപ്പോയ മനസ്സില്ലാത്ത ദാനവഗണങ്ങൾ, ചിറകു മുറിഞ്ഞു വീണ പർവതങ്ങളെപ്പോലെ താഴെ വീണു.
തദ്ഘനീഭൂതദൈത്യേന്ദ്രമ് അന്ധകാര ഇവാര്ണവേ ദാനവം ദേവകദനം തമോഭൂതമിവാഭവത്
ആ ദൈത്യാധിപൻ, കടൽ രാത്രിയിൽ ഇരുണ്ടതുപോലെ, ദേവന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവൻ തന്നെ ഇരുട്ടിൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ ആയി.
തദാസൃജന്മഹാമായാം മയസ്താം താമസീം ദഹന് യുഗാന്തോദ്യോതജനനീം സൃഷ്ടാമൌര്വേണ വഹ്നിനാ
അപ്പോൾ മായൻ, യുക്തിയോടെ, താമസികവും ദഹനശക്തിയുള്ളതുമായ ഒരു മഹാമായ സൃഷ്ടിച്ചു; യುಗാന്തത്തിൽ ഉദയിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെയും ഔർവൻ അഗ്നിയിൽ നിന്നുമുള്ളതുമായതും.
സാ ദദാഹ തതഃ സര്വാന് മായാ മയവികല്പിതാ ദൈത്യാശ്ചാദിത്യവപുഷഃ സദ്യ ഉത്തസ്ഥുരാഹവേ
മായൻ സൃഷ്ടിച്ച ആ മായ, ദേവന്മാരെ മുഴുവനും ദഹിപ്പിച്ചു; ദാനവർ, സൂര്യന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, ഉടൻ യുദ്ധത്തിൽ ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റു.
മായാമൌര്വീം സമാസാദ്യ ദഹ്യമാനാ ദിവൌകസഃ ഭേജിരേ ചന്ദ്രവിഷയം ശീതാംശുസലിലപ്രദമ്
മായയുടെ ഔർവൻ അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച ദേവന്മാർ, തണുപ്പും വെള്ളവും നൽകുന്ന ചന്ദ്രലോകത്തെ അഭയാർത്ഥിച്ചു.
തേ ദഹ്യമാനാ ഹ്യൌര്വേണ വഹ്നിനാ നഷ്ടചേതസഃ ശശംസുര്വജ്രിണം ദേവാഃ സംതപ്താഃ ശരണൈഷിണഃ
അവർ ഔർവൻ അഗ്നിയിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, മനസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ, ദുഃഖിതരായി രക്ഷ തേടി, വജ്രധാരിയോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു.
സംതതേ മായയാ സൈന്യേ ഹന്യമാനേ ച ദാനവൈഃ ചോദിതോ ദേവരാജേന വരുണോ വാക്യമബ്രവീത്
സൈന്യം ദാനവർ നശിപ്പിച്ചു, മായയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടപ്പോൾ, ദേവരാജാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ വരുണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുരാ ബ്രഹ്മര്ഷിജഃ ശക്ര തപസ്തേപേ സുദാരുണമ് ഊര്വഃ സപൂര്വതേജസ്വീ സദൃശോ ബ്രഹ്മണോ ഗുണൈഃ
ഇന്ദ്രേ, ഒരിക്കൽ ബ്രഹ്മർഷിമാരിൽ ജനിച്ച ഔർവൻ മഹാതപസ്സു ചെയ്തു; അതീവ ദാഹമുള്ളതും, പുരാതനതേജസ്സോടെ ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യഗുണമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
തം തപന്തമിവാദിത്യം തപസാ ജഗദവ്യയമ് ഉപതസ്ഥുര്മുനിഗണാ ദിവ്യാ ദേവര്ഷിഭിഃ സഹ
അവൻ സൂര്യനെപ്പോലെ തപസ്സിൽ ദഹിച്ചപ്പോൾ, ദൈവമുനികൾ ദേവർഷിമാരോടൊപ്പം അവനെ സമീപിച്ചു.
ഹിരണ്യകശിപുശ്ചൈവ ദാനവോ ദാനവേശ്വരഃ ഋഷിം വിജ്ഞാപയാമാസുഃ പുരാ പരമതേജസമ്
ദാനവാധിപനായ ഹിരണ്യകശിപുവും, അതീവ തേജസ്സുള്ള ആ ഋഷിയെ ഒരിക്കൽ സമീപിച്ച് തന്റെ അഭ്യർത്ഥന അറിയിച്ചു.
ഊചുര്ബ്രഹ്മര്ഷയസ്തം തു വചനം ധര്മസംഹിതമ് ഋഷിവംശേഷു ഭഗവംശ് ഛിന്നമൂലമിദം പദമ്
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മർഷിമാർ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഭഗവൻ, ഈ ഋഷിവംശങ്ങളിൽ വംശം വേരോടെ മുറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു."
ഏകസ്ത്വമനപത്യശ്ച ഗോത്രജോ ഽന്യോ ന വര്തതേ കൌമാരം വ്രതമാസ്ഥായ ക്ലേശമേവാനുവര്തസേ
നിനക്ക് മാത്രം സന്താനമില്ല; നിന്റെ വംശത്തിൽ വേറൊരാളുമില്ല. ബാല്യത്തിൽ ബ്രഹ്മചര്യ വ്രതം സ്വീകരിച്ച് നീ മാത്രം കഷ്ടപ്പാടിൽ തുടരുന്നു.
ബഹൂനി വിപ്ര ഗോത്രാണി മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ് ഏകദേഹാനി തിഷ്ഠന്തി വിവിക്താനി വിനാ പ്രജാഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ള മുനികൾക്കിടയിൽ പല വംശങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിലും, അവരവരുടെ ശരീരങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, സന്താനമില്ലാതെ.
ഏവമുച്ഛിന്നമൂലൈശ്ച പുത്രൈര്നോ നാസ്തി കാരണമ് ഭവാംസ്തു തപസാ ശ്രേഷ്ഠോ പ്രജാപാതസമദ്യുതിഃ
ഇങ്ങനെ, പുത്രന്മാർ ഇല്ലാതെ വംശം മുറിഞ്ഞപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് കാരണമൊന്നുമില്ല; എന്നാൽ തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനും പ്രജാപതിയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവനുമായ നീ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
തത്ര വര്തസ്വ വംശായ വര്ധയാത്മാനമ് ആത്മനാ ത്വയാ ധര്മോ ഽര്ജിതസ്തേന ദ്വിതീയാം കുരു വൈ തനുമ്
അതിനാൽ, വംശം നിലനിർത്താൻ നീ പ്രവർത്തിക്കണം; നിന്റെ സ്വയം തന്നെ വളർത്തണം. നീ സമ്പാദിച്ച ധർമ്മം കൊണ്ട് രണ്ടാമത്തെ ശരീരം സൃഷ്ടിക്കണം.
സ ഏവമുക്തോ മുനിഭിര് മുനിര് മര്മസു താഡിതഃ ജഗര്ഹേ താനൃഷിഗണാന് വചനം ചേദമബ്രവീത്
മുനികൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ മുനി മനസ്സിൽ വേദനയോടെ അവരെ കുറ്റപ്പെടുത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
യഥായം വിഹിതോ ധരോ മുനീനാം ശാശ്വതഃ പുരാ ആര്ഷം വൈ സേവതഃ കര്മ വന്യമൂലഫലാശിനഃ
മുനികൾക്കിടയിൽ പുരാതനകാലത്ത് ഈ ശാശ്വതമായ ആചാരം നിലനിൽക്കുന്നു: ഋഷിമാർ ചെയ്തതുപോലെ വന്യഫലങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ഭക്ഷിച്ച് വൃത്തി തുടരുക.
ബ്രഹ്മയോനൌ പ്രസൂതസ്യ ബ്രാഹ്മണസ്യാത്മദര്ശിനഃ ബ്രഹ്മചര്യം സുചരിതം ബ്രഹ്മാണമപി ചാലയേത്
ബ്രഹ്മയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ആത്മജ്ഞാനമുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ നല്ല ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറച്ചാൽ, അതു ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സും കുലുക്കാൻ കഴിയും.
ജനാനാം വൃത്തയസ്തിസ്രോ യേ ഗൃഹാശ്രമവാസിനഃ അസ്മാകം തു വരം വൃത്തിര് വനാശ്രമനിവാസിനാമ്
ഗൃഹസ്ഥരായ ആളുകൾക്ക് മൂന്നു വിധ ജീവിതരീതികളുണ്ട്; എന്നാൽ വനവാസികൾക്ക് വാനപ്രസ്ഥം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
അബ്ഭക്ഷാ വായുഭക്ഷാശ്ച ദന്തോലൂഖലിനസ്തഥാ അശ്മകുട്ടാ ഹ്യശനകാഃ പഞ്ചാതപസഹാശ്ച യേ
ജലം മാത്രം കഴിക്കുന്നവർ, വായു മാത്രം കഴിക്കുന്നവർ, പല്ലുകൊണ്ട് ഭക്ഷണം ചതച്ചെടുക്കുന്നവർ, കല്ലിൽ അടിച്ചു ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കുന്നവർ, അഞ്ചു താപങ്ങൾ സഹിക്കുന്നവർ—