ജിഹ്വാ രസശ്ച സ്നേഹശ്ച സംശ്രിതാഃ സലിലേ ഗുണാഃ രൂപം ചക്ഷുര്വിപാകശ്ച ജ്യോതിരേവാശ്രിതാ ഗുണാഃ
ജിഹ്വ, രസം, ഈർപ്പം എന്നിവ വെള്ളത്തിൽ അടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ; രൂപം, കാഴ്ച, പാകം എന്നിവ പ്രകാശത്തിൽ അടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ;
സ്പര്ശഃ പ്രാണശ്ച ചേഷ്ടാ ച പവനേ സംശ്രിതാ ഗുണാഃ ശബ്ദഃ ശ്രോത്രം ച ഖാന്യേവ ഗഗനേ സംശ്രിതാ ഗുണാഃ
സ്പർശം, ശ്വാസം, ചലനം എന്നിവ വായുവിൽ അടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ; ശബ്ദം, ശ്രവണശക്തി, ആകാശം എന്നിവ ആകാശത്തിൽ അടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ.
ലോകമായാ ഭഗവതാ മുഹൂര്തേന വിനാശിതാ മനോ ബുദ്ധിശ്ച സര്വേഷാം ക്ഷേത്രജ്ഞശ്ചേതി യഃ ശ്രുതഃ
ഭഗവാൻ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ മായയും, എല്ലാവരുടെയും മനസ്സും ബുദ്ധിയും, അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന ക്ഷേത്രജ്ഞനും നശിപ്പിച്ചു.
തം വരേണ്യം പരമേഷ്ഠീ ഹൃഷീകേശമുപാശ്രിതഃ തതോ ഭഗവതസ്തസ്യ രശ്മിഭിഃ പരിവാരിതഃ
അപ്പോഴത് ഏറ്റവും ഉത്തമനും പരമേശ്വരനും ആയ ഹൃഷീകേശനെ ആശ്രയിച്ചു. പിന്നെ ഭഗവാന്റെ കിരണങ്ങൾ അവനെ ചുറ്റി നിറഞ്ഞു.
വായുനാക്രമ്യമാണാസു ദ്രുമശാഖാസു ചാശ്രിതഃ തേഷാം സംഘര്ഷണോദ്ഭൂതഃ പാവകഃ ശതധാ ജ്വലന്
കാറ്റ് തട്ടി മരച്ചില്ലകളിൽ തീ ഉണ്ടായി. ആ ചില്ലകളുടെ തമ്മിൽ തർക്കത്തിൽ നിന്നു പിറന്ന തീ നൂറു വഴികളിൽ ജ്വലിച്ചു.
അദഹച്ച തദാ സര്വം വൃതഃ സംവര്തകോ ഽനലഃ സപര്വതദ്രുമാന്ഗുല്മാംല് ലതാവല്ലീസ്തൃണാനി ച
പിന്നീട് ആ സംവർത്തകാഗ്നി എല്ലാം ചുറ്റി പിടിച്ച് പർവതങ്ങളും മരങ്ങളും ചെടികളും വള്ളികളും പുല്ലുകളും എല്ലാം കത്തിച്ചു.
ഭസ്മീകൃത്യ തതഃ സര്വാംല് ലോകാംല്ലോകഗുരുര്ഹരിഃ ഭൂയോ നിര്വാപയാമാസ യുഗാന്തേന ച കര്മണാ
അങ്ങനെ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം ചാരമാക്കി ലോകഗുരുവായ ഹരി, കാലാന്ത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അതിനെ വീണ്ടും അണച്ചു.
സഹസ്രവൃഷ്ടിഃ ശതധാ ഭൂത്വാ കൃഷ്ണോ മഹാബലഃ ദിവ്യതോയേന ഹവിഷാ തര്പയാമാസ മേദിനീമ്
ശക്തിയുള്ള കൃഷ്ണൻ ആയിരം മഴയായി മാറി, ദിവ്യമായ വെള്ളം ഹോമം പോലെ ഭൂമിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
തതഃ ക്ഷീരനികായേന സ്വാദുനാ പരമാമ്ഭസാ ശിവേന പുണ്യേന മഹീ നിര്വാണമഗമത്പരമ്
അതിനുശേഷം, പാൽപോലെയുള്ള മധുരവും ശുദ്ധവും ശുഭവും പുണ്യവുമായ വെള്ളംകൊണ്ട് ഭൂമി പരമശാന്തി പ്രാപിച്ചു.
തേന രോധേന സംഛന്നാ പയസാം വര്ഷതോ ധരാ ഏകാര്ണവജലീഭൂതാ സര്വസത്ത്വവിവര്ജിതാ
ആ വെള്ളം കയറി ഭൂമിയെ മുഴുവനും മൂടി, ഭൂമി ഒറ്റ സമുദ്രമായി, എല്ലാ ജീവികളും ഇല്ലാതായി.
മഹാസത്ത്വാന്യപി വിഭും പ്രവിഷ്ടാന്യമിതൌജസമ് നഷ്ടാര്കപവനാകാശേ സൂക്ഷ്മേ ജഗതി സംവൃതേ
സൂര്യനും കാറ്റും ആകാശവും ഇല്ലാതായി, സൂക്ഷ്മമായ ലോകം മറഞ്ഞപ്പോൾ വലിയ ജീവികളും അതിവിശാലശക്തിയുള്ള ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചു.
സംശോഷമാത്മനാ കൃത്വാ സമുദ്രാനപി ദേഹിനഃ ദഗ്ധ്വാ സംപ്ലാവ്യ ച തഥാ സ്വപിത്യേകഃ സനാതനഃ
സ്വന്തം ശക്തിയാൽ സമുദ്രങ്ങൾ പോലും ഉണങ്ങി, എല്ലാ ജീവികളും കത്തിച്ചു, വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിച്ചു, ശാശ്വതൻ ഒറ്റക്കായി ഉറങ്ങി.
പൌരാണം രൂപമാസ്ഥായ സ്വപിത്യമിതവിക്രമഃ ഏകാര്ണവജലവ്യാപീ യോഗീ യോഗമുപാശ്രിതഃ
പൗരാണിക രൂപം ധരിച്ച് അതിവിശാലശക്തിയുള്ള യോജി, ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ വ്യാപിച്ചു യോഗത്തിൽ ലയിച്ച് ഉറങ്ങി.
അനേകാനി സഹസ്രാണി യുഗാന്യേകാര്ണവാമ്ഭസി ന ചൈനം കശ്ചിദവ്യക്തം വ്യക്തം വേദിതുമര്ഹതി
ആ ഒറ്റ സമുദ്രജലത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് യുഗങ്ങൾക്കാലം, അവനെ ആരും അറിയാൻ കഴിയില്ല—അവ്യക്തനോ വ്യക്തനോ.
കശ്ചൈവ പുരുഷോ നാമ കിംയോഗഃ കശ്ച യോഗവാന് അസൌ കിയന്തം കാലം ച ഏകാര്ണവവിധിം പ്രഭുഃ
ആൾ ആരാണ്, അവന്റെ യോഗം എന്താണ്, യോഗം ഉള്ളവൻ ആരാണ്, എത്രകാലം ആ ഏകസമുദ്രാവസ്ഥ ഭഗവാൻ നിലനിർത്തുന്നു?
കരിഷ്യതീതി ഭഗവാന് ഇതി കശ്ചിന് ന ബുധ്യതേ
ഭഗവാൻ എന്ത് ചെയ്യും എന്ന് ആരും മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ന ദ്രഷ്ടാ നൈവ ഗമിതാ ന ജ്ഞാതാ നൈവ പാര്ശ്വഗഃ തസ്യ ന ജ്ഞായതേ കിംചിത് തമൃതേ ദേവസത്തമമ്
അവനെ കാണുന്നവനും, പോകുന്നവനും, അറിയുന്നവനും, കൂടെ നിൽക്കുന്നവനും ഇല്ല; ദേവസ്രേഷ്ഠനായ അവനെ ഒഴികെ ഒന്നും അറിയപ്പെടുന്നില്ല.
നഭഃ ക്ഷിതിം പവനമ് അപഃ പ്രകാശകം പ്രജാപതിം ഭുവനധരം സുരേശ്വരമ് പിതാമഹം ശ്രുതിനിലയം മഹാമുനിം പ്രശാമ്യ ഭൂയഃ ശയനം ഹ്യരോചയത്
ആകാശം, ഭൂമി, കാറ്റ്, വെള്ളം, പ്രകാശം, പ്രജാപതി, ലോകത്തെ താങ്ങുന്നവൻ, ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരൻ, പിതാമഹൻ, വേദങ്ങളുടെ ആധാരം, മഹാമുനി—ഇവയെല്ലാം ശാന്തമാക്കി, വീണ്ടും ഭഗവാൻ ശയനത്തിന് തയ്യാറായി.
ഏവമേകാര്ണവീഭൂതേ ശേതേ ലോകേമഹാദ്യുതിഃ പ്രച്ഛാദ്യ സലിലേനോര്വീം ഹംസോ നാരായണസ്തദാ
അങ്ങനെ എല്ലാം ഒറ്റ സമുദ്രമായി മാറിയപ്പോൾ, മഹാതേജസ്സായ നാരായണൻ, ഭൂമിയെ വെള്ളത്തിൽ മൂടി, ഹംസരൂപത്തിൽ ഉറങ്ങി.
മഹതോ രജസോ മധ്യേ മഹാര്ണവസരഃസു വൈ വിരജസ്കം മഹാബാഹുമ് അക്ഷയം ബ്രഹ്മ യദ്വിദുഃ
വലിയ അന്ധകാരത്തിന്റെ നടുവിലും മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ വിശാലതയിലും, മക്കളില്ലാത്ത, മഹാബലശാലിയായ, അക്ഷയമായ ബ്രഹ്മം അറിയപ്പെടുന്നു.
ആത്മരൂപപ്രകാശേന തമസാ സംവൃതഃ പ്രഭുഃ മനഃ സാത്ത്വികമാധായ യത്ര തത്സത്യമാസത
പ്രഭുവായ ദൈവം, അന്ധകാരത്തിൽ മറഞ്ഞ്, തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം വെളിപ്പെടുത്തി. മനസ്സിനെ ശുദ്ധിയിലേക്കു നയിച്ചാൽ അവിടെ സത്യം നിലനിൽക്കും, അസത്യം ഇല്ല.
യാഥാതഥ്യം പരം ജ്ഞാനം ഭൂതം തദ്ബ്രഹ്മണാ പുരാ രഹസ്യാരണ്യകോദ്ദിഷ്ടം യച്ചൌപനിഷദം സ്മൃതമ്
യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉള്ള പരംജ്ഞാനം, ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് രഹസ്യമായി അരണ്യഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിച്ചതു, ഉപനിഷത്ത് എന്ന പേരിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
പുരുഷോ യജ്ഞ ഇത്യേതദ് യത്പരം പരികീര്തിതമ് യശ്ചാന്യഃ പുരുഷാഖ്യഃ സ്യാത് സ ഏഷ പുരുഷോത്തമഃ
യജ്ഞം എന്നത് മനുഷ്യനാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിൽ പരമമായതും, മറ്റേതെങ്കിലും പുരുഷൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നതും, അവൻ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതനായ പുരുഷൻ.
യേ ച യജ്ഞകരാ വിപ്രാ യേ ചര്ത്വിജ ഇതി സ്മൃതാഃ അസ്മാദേവ പുരാ ഭൂതാ യജ്ഞേഭ്യഃ ശ്രൂയതാം തഥാ
യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരും, യജ്ഞങ്ങളിൽ പ്രധാനകാർമികരായവരും, ഇവർ എല്ലാം ആദിയിൽ അവനിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്. ഇവർ എങ്ങനെ യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചുവെന്നു ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
ബ്രഹ്മാണം പ്രഥമം വക്ത്രാദ് ഉദ്ഗാതാരം ച സാമഗമ് ഹോതാരമപി ചാധ്വര്യും ബാഹുഭ്യാമസൃജത്പ്രഭുഃ
അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിനെയും, സാമവേദം പാടുന്ന ഉദ്ഗാതാവിനെയും, ഹോതാവിനെയും, അതുപോലെ അദ്ധ്വര്യുവിനെ അവന്റെ കൈകളിൽ നിന്നുമാണ് ദൈവം സൃഷ്ടിച്ചത്.
ബ്രഹ്മണോ ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസി പ്രസ്തോതാരം ച സര്വശഃ തൌ മിത്രാവരുണൌ പൃഷ്ഠാത് പ്രതിപ്രസ്താരമേവ ച
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണപ്രതിഷ്ഠയെയും, എല്ലായിടത്തും പ്രസ്തോതാവിനെയും, പിന്നിൽ നിന്ന് മിത്രനും വരുണനും, അതുപോലെ പ്രതിപ്രസ്തോതാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഉദരാത്പ്രതിഹര്താരം പോതാരം ചൈവ പാര്ഥിവ അച്ഛാവാകമഥോരുഭ്യാം നേഷ്ടാരം ചൈവ പാര്ഥിവ
ഉദരത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിഹർത്താവിനെയും, പൊതാവിനെയും രാജാവേ, തോളുകളിൽ നിന്ന് അച്ചാവാകനെയും, മുട്ടുകളിൽ നിന്ന് നേഷ്ടാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
പാണിഭ്യാമഥ ചാഗ്നീധ്രം സുബ്രഹ്മണ്യം ച ജാനുതഃ ഗ്രാവസ്തുതം തു പാദാഭ്യാമ് ഉന്നേതാരം ച യാജുഷമ്
കൈകളിൽ നിന്ന് അഗ്നീധ്രനെയും, മുട്ടുകളിൽ നിന്ന് സുബ്രഹ്മണ്യനെയും, കാലുകളിൽ നിന്ന് ഗ്രാവസ്തുതനെയും, യജുർവേദത്തിൽ ഉന്നേതാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഏവമേവൈഷ ഭഗവാന് ഷോഡശൈവ ജഗത്പതിഃ പ്രവക്തൄന്സര്വയജ്ഞാനാമ് ഋത്വിജോ ഽസൃജദുത്തമാന്
ഇങ്ങനെ തന്നെ, ലോകത്തിന്റെ അധിപനായ ഭഗവാൻ, യജ്ഞങ്ങളുടെ പ്രസ്താവകരായ ഈ പതിനാറു പ്രധാന ഋത്വിജന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
തദേഷ വൈ വേദമയഃ പുരുഷോ യജ്ഞസംജ്ഞിതഃ വേദാശ്ചൈതന്മയാഃ സര്വേ സാങ്ഗോപനിഷദക്രിയാഃ
യജ്ഞം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പുരുഷൻ വേദങ്ങളാൽ നിർമ്മിതനാണ്. വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും ഉപനിഷത്തുകളും കർമ്മങ്ങളും എല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ്.