ബുദ്ധേര് മോഹഃ സമഭവദ് അഹംകാരാദ് അഭൂന് മദഃ പ്രമോദശ് ചാഭവത് കണ്ഠാന് മൃത്യുര് ലോചനതോ ണ്ര്പ ഭരതഃ കരമധ്യാത് തു ബ്രഹ്മസൂനുര് അഭൂത് തതഃ
ബുദ്ധിയില് നിന്ന് മോഹം, അഹങ്കാരത്തില് നിന്ന് മദം, കഴുത്തില് നിന്ന് പ്രമോദം, കണ്ണുകളില് നിന്ന് മരണം, ഭാരതാ, കൈയുടെ നടുവില് നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മറ്റൊരു പുത്രന് ജനിച്ചു.
ഏതേ നവ സുതാ രാജന് കന്യാ ച ദശമീ പുനഃ അങ്ഗജാ ഇതി വിഖ്യാതാ ദശമീ ബ്രഹ്മണഃ സുതാ
രാജാവേ, ഇവര് ഒമ്പത് പുത്രന്മാരാണ്; പത്താമത്തേത് ഒരു മകളാണ്. അവളെ അങ്കജ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവളാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പത്താമത്തെ മകള്.
ബുദ്ധേര് മോഹഃ സമഭവദ് ഇതി യത് പരികീര്തിതമ് അഹംകാരഃ സ്മൃതഃ ക്രോധോ ബുദ്ധിര് നാമ കിമ് ഉച്യതേ
ബുദ്ധിയില് നിന്ന് മോഹം ജനിക്കുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അഹങ്കാരം ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നു; കോപവും ബുദ്ധിയും—ഈ പേരുകള് എന്താണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്?
സത്ത്വം രജസ് തമശ് ചൈവ ഗുണത്രയമ് ഉദാഹൃതമ് സാമ്യാവസ്ഥിതിര് ഏതേഷാം പ്രകൃതിഃ പരികീര്തിതാ
സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് പറയപ്പെടുന്നത്; ഇവ സമ്യാവസ്ഥയില് ഇരിക്കുന്നതിനെ പ്രകൃതിയെന്ന് പറയുന്നു.
കേചിത് പ്രധാനമ് ഇത്യ് ആഹുര് അവ്യക്തമ് അപരേ ജഗുഃ ഏതദ് ഏവ പ്രജാസൃഷ്ടിം കരോതി വികരോതി ച
ചിലര് അതിനെ പ്രധാനമെന്ന് വിളിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവര് അവ്യക്തം എന്നാണ് പറയുന്നത്; ഇതാണ് സകല സൃഷ്ടിയും മാറ്റങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നത്.
ഗുണേഭ്യഃ ക്ഷോഭമാണേഭ്യസ് ത്രയോ ദേവാ വിജജ്ഞിരേ ഏകാ മൂര്തിസ് ത്രയോ ഭാഗാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
ഗുണങ്ങള് കലക്കപ്പെട്ടപ്പോള് മൂന്നു ദേവന്മാര് ജനിച്ചു; ഒരു രൂപം, മൂന്നു ഭാഗങ്ങള്—ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരന്.
സവികാരാത് പ്രധാനാത് തു മഹത് തത്ത്വം പ്രജായതേ മഹാന് ഇതി യതഃ ഖ്യാതിര് ലോകാനാം ജായതേ സദാ
പരിവര്ത്തിതമായ പ്രധാനത്തില് നിന്ന് മഹത്ത്വം ഉദിക്കുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും 'മഹത്' എന്നറിയപ്പെടുന്നതിനാല് അതാണ് ലോകങ്ങളുടെ ഉറവിടം.
അഹംകാരശ് ച മഹതോ ജായതേ മാനവര്ധനഃ ഇന്ദ്രിയാണി തതഃ പഞ്ച വക്ഷ്യേ ബുദ്ധിവശാനി തു പ്രാദുര് ഭവന്തി ചാന്യാനി തഥാ കര്മവശാനി തു
മഹത്തില് നിന്ന് അഹങ്കാരം ജനിക്കുന്നു, അത് മനുഷ്യരില് വര്ദ്ധനവാണ്; അതില് നിന്ന് അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കുറിച്ച് പറയാം; അവ ബുദ്ധിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, മറ്റു ചിലത് കര്മ്മത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണ്.
ശ്രോത്രം ത്വക് ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ നാസികാ ച യഥാക്രമമ് പായൂപസ്ഥം ഹസ്തപാദം വാക്ക ചേന്ദ്രിയസംഗ്രഹഃ
ശ്രവണശക്തി, ത്വക്, കണ്, ജിഹ്വ, മൂക്ക് എന്നിങ്ങനെ ക്രമത്തില്; പുറന്തള്ളല്, സന്താനോല്പാദനം, കൈ, കാല്, വാക്ക്—ഇവയാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടം.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ് ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധശ് ച പഞ്ചമഃ ഉത്സര്ഗാനന്ദനാദാനഗത്യാലാപാശ് ച തത്ക്രിയാഃ
ശബ്ദം, സ്പര്ശം, രൂപം, രസം, അഞ്ചാമത്തേത് ഗന്ധം; പുറന്തള്ളല്, ആനന്ദം, എടുക്കല്, നടപ്പ്, സംസാരിക്കല്—ഇവയാണ് അവയുടെ കര്മ്മങ്ങള്.
മന ഏകാദശം തേഷാം കര്മബുദ്ധിഗുണാന്വിതമ് ഇന്ദ്രിയാവയവാഃ സൂക്ഷ്മാസ് തസ്യ മൂര്തിം മനീഷിണഃ
ഇവയിൽ മനസ്സാണ് പതിനൊന്നാമത്തെത്, അതിന് പ്രവർത്തിയും ബുദ്ധിയും എന്ന ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. സൂക്ഷ്മമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്, ഇവയെ മനസ്സിന്റെ രൂപം എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.
ശ്രയന്തി യസ്മാത് തന്മാത്രാഃ ശരീരം തേന സംസ്മൃതമ് ശരീരയോഗാജ് ജീവോ ഽപി ശരീരീ ഗദ്യതേ ബുധൈഃ
സൂക്ഷ്മതന്മാത്രകൾ അതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ശരീരം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ശരീരത്തോടുള്ള ഐക്യത്താൽ ജീവനും ജ്ഞാനികൾ ശരീരധാരി എന്ന് പറയുന്നു.
മനഃ സൃഷ്ടിം വികുരുതേ ചോദ്യമാനം സിസൃക്ഷയാ ആകാശം ശബ്ദതന്മാത്രാദ് അഭൂച് ഛബ്ദഗുണാത്മകമ്
സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം കൊണ്ടു പ്രേരിതമായ മനസ്സ് സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിച്ചു. ശബ്ദതന്മാത്രയിൽ നിന്ന് ശബ്ദഗുണമുള്ള ആകാശം ഉദിച്ചു.
ആകാശവികൃതേര് വായുഃ ശബ്ദസ്പര്ശഗുണോ ഽഭവത് വായോശ് ച സ്പര്ശതന്മാത്രാത് തേജശ് ചാവിര് അഭൂത് തതഃ
ആകാശത്തിന്റെ പരിവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് ശബ്ദവും സ്പർശവും ഉള്ള വായു ജനിച്ചു. വായുവിൽ നിന്നുള്ള സ്പർശതന്മാത്രയിൽ നിന്ന് തീയും അതിനുശേഷം ഉദിച്ചു.
ത്രിഗുണം തദ്വികാരേണ തച്ഛബ്ദസ്പര്ശരൂപവത് തേജോവികാരാദ് അഭവദ് വാരി രാജംശ് ചതുര്ഗുണമ്
തീയുടെ പരിവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് അതിന് ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ ലഭിച്ചു. തീയുടെ മാറ്റത്തിൽ നിന്ന് രാജാവേ, നാലു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ വെള്ളം ജനിച്ചു.
രസതന്മാത്രസംഭൂതം പ്രായോ രസഗുണാത്മകമ് ഭൂമിസ് തു ഗന്ധതന്മാത്രാദ് അഭൂത് പഞ്ചഗുണാന്വിതാ
രസതന്മാത്രയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച വെള്ളം പ്രധാനമായും രസഗുണം ഉള്ളതാണ്. ഭൂമി ഗന്ധതന്മാത്രയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് അഞ്ചു ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയതാണ്.
പ്രായോ ഗന്ധഗുണാ സാ തു ബുദ്ധിര് ഏഷാ ഗരീയസീ ഏഭിഃ സംപാദിതം ഭുങ്ക്തേ പുരുഷഃ പഞ്ചവിംശകഃ
ഭൂമി പ്രധാനമായും ഗന്ധഗുണം ഉള്ളതാണ്; ഇതാണ് ഉത്തമമായ ബുദ്ധി. ഈ എല്ലാം ചേർന്ന് ഇരുപത്തിയഞ്ചാമനായ പുരുഷൻ അനുഭവങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഈശ്വരേച്ഛാവശഃ സോ ഽപി ജീവാത്മാ കഥ്യതേ ബുധൈഃ ഏവം ഷഡ്വിംശകം പ്രോക്തം ശരീരമ് ഇഹ മാനവേ
ഈ ജീവാത്മാവും ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് കീഴിലാണ് എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ, മനുഷ്യന്റെ ശരീരം ഇരുപത്തിയാറ് ഘടകങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിതമെന്ന് ഇവിടെ പറയുന്നു.
സാംഖ്യം സംഖ്യാത്മകത്വാച് ച കപിലാദിഭിര് ഉച്യതേ ഏതത് തത്ത്വാത്മകം കൃത്വാ ജഗദ് വേധാ അജീജനത്
ഘടകങ്ങളുടെ ആകൃതിയായതിനാൽ കപിലനും മറ്റു ജ്ഞാനികളും ഇതിനെ സംഖ്യ എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. ഈ തത്വങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് സ്രഷ്ടാവ് ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു.
സാവിത്രീം ലോകസൃഷ്ട്യര്ഥേ ഹൃദി കൃത്വാ സമാസ്ഥിതഃ തതഃ സംജപതസ് തസ്യ ഭിത്വാ ദേഹമ് അകല്മഷമ്
ലോകസൃഷ്ടിക്കായി ഹൃദയത്തിൽ സാവിത്രിയെ സ്ഥാപിച്ച്, അവൻ ധ്യാനത്തിലേർപ്പെട്ടു. പിന്നെ ജപം ചെയ്തപ്പോൾ, അവന്റെ പാവനമായ ശരീരം തകർന്ന് പുറത്തുവന്നു.
സ്ത്രീരൂപമ് അര്ധമ് അകരോദ് അര്ധം പുരുഷരൂപവത് ശതരൂപാ ച സാ ഖ്യാതാ സാവിത്രീ ച നിഗദ്യതേ
അവൻ തന്റെ അർദ്ധം സ്ത്രീരൂപമാക്കി, മറ്റൊരർദ്ധം പുരുഷരൂപം ആയി. ആ സ്ത്രീ ശതരൂപാ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, സാവിത്രി എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
സരസ്വത്യ് അഥ ഗായത്രീ ബ്രഹ്മാണീ ച പരന്തപ തതഃ സ്വദേഹസംഭൂതാമ് ആത്മജാമ് ഇത്യ് അകല്പയത്
ശത്രുനാശകനേ, അവൾ സരസ്വതിയും ഗായത്രീയും ബ്രഹ്മാണിയും ആകുന്നു. പിന്നീട് അവളെ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മകളായി ബ്രഹ്മാവ് കരുതിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ താം വ്യഥിതസ് താവത് കാമബാണാര്ദിതോ വിഭുഃ അഹോ രൂപമ് അഹോ രൂപമ് ഇതി ചാഹ പ്രജാപതിഃ
അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, പ്രഭു മോഹബാണങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞു ഉല്ലാസത്തോടെ വിറച്ചു. 'അഹോ, ഈ സൗന്ദര്യം! അഹോ, ഈ സൗന്ദര്യം!' എന്ന് പ്രജാപതി പറഞ്ഞു.
തതോ വാസിഷ്ഠപ്രമുഖാ ഭഗിനീമ് ഇതി ചുക്രുശുഃ ബ്രഹ്മാ ന കിംചിദ് ദദൃശേ തന്മുഖാലോകനാദ് ഋതേ
അപ്പോൾ വസിഷ്ഠന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ എല്ലാവരും 'സഹോദരി!' എന്ന് വിളിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന് അവളുടെ മുഖം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും കാണാനായില്ല.
അഹോ രൂപമ് അഹോ രൂപമ് ഇതി പ്രാഹ പുനഃ പുനഃ തതഃ പ്രണാമനമ്രാം താം പുനര് ഏവാഭ്യലോകയത്
പുനരുപരി അവൻ 'അഹോ, ഈ സൗന്ദര്യം! അഹോ, ഈ സൗന്ദര്യം!' എന്ന് പറഞ്ഞു. പിന്നെ, നമസ്കരിച്ച് താഴെ നോക്കി, അവളെ വീണ്ടും നോക്കി.
അഥ പ്രദക്ഷിണം ചക്രേ സാ പിതുര് വരവര്ണിനീ പുത്രേഭ്യോ ലജ്ജിതസ്യാസ്യ തദ്രൂപാലോകനേച്ഛയാ
അപ്പോൾ മനോഹരവർണ്ണയുള്ള അവൾ, പുത്രന്മാരുടെ മുന്നിൽ ലജ്ജയോടെ പിതാവിനെ ചുറ്റി നടന്നു, അവന്റെ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞിരിക്കാനായി.
ആവിര്ഭൂതം തത്രോ വക്ത്രം ദക്ഷിണം പാണ്ഡുഗണ്ഡവത് വിസ്മയസ്ഫുരദോഷ്ഠം ച പാശ്ചാത്യമ് ഉദഗാത് തതഃ
അപ്പോൾ അവന്റെ വലതുവശത്ത്, പാണ്ടുവർണ്ണമുള്ള വിസ്മയഭരിതമായ ഒരു മുഖം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. പാശ്ചാത്യദിശയിൽ മറ്റൊരു അത്ഭുതഭാവമുള്ള മുഖവും ഉദിച്ചു.
ചതുര്ഥമ് അഭവത് പശ്ചാദ് വാമം കാമശരാതുരമ് തതോ ഽന്യദ് അഭവത് തസ്യ കാമാതുരതയാ തഥാ
പിന്നീട് ഇടതുവശത്ത്, കാമബാണങ്ങളിൽ തളർന്ന നാലാമത്തെ മുഖം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അതുപോലെ തന്നെ, അവന്റെ മോഹം കൊണ്ടു മറ്റൊരു മുഖവും ഉദിച്ചു.
ഉത്പതന്ത്യാസ് തദാകാരാ ആലോകനകുതൂഹലാത് സൃഷ്ട്യര്ഥം യത് കൃതം തേന തപഃ പരമദാരുണമ്
അവൾ ആ രൂപം ധരിച്ച് ഉയർന്നപ്പോൾ, സൃഷ്ടിക്കുവാൻ വേണ്ടിയുള്ള അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സ് curiosity കൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ചെയ്തത്.
തത് സര്വം നാശമ് അഗമത് സ്വസുതോപഗമേച്ഛയാ തേനോര്ധ്വം വക്ത്രമ് അഭവത് പഞ്ചമം തസ്യ ധീമതഃ ആവിര്ഭവജ്ജടാഭിശ് ച തദ് വക്ത്രം ചാവൃണോത് പ്രഭുഃ
അവനെ സ്വന്തമായി സമീപിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം കൊണ്ടു, അങ്ങനെ ചെയ്തതൊക്കെയും നശിച്ചു. പിന്നെ ആ ജ്ഞാനിയുടെ തലയിൽ അഞ്ചാമത്തെ മുഖം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാൻ അതിനെ ജടയാൽ മറച്ചു.