തത്പ്രേരിതഃ പ്രകുരുതേ ജന്മ നാനാപ്രകാരകമ് സാപി കര്മണ ഏവോക്താ പ്രേരണാ വിവശാത്മനാമ്
അത് പ്രേരിപ്പിച്ചതാൽ, അവൻ പലവിധ ജനനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു; അതുപോലെയുള്ള പ്രേരണ, സ്വയം ശക്തിയില്ലാത്തവർക്കു, പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമായാണ് പറയുന്നത്.
യഥോന്മാദാദിജുഷ്ടസ്യ മതിരേവ ഹി സാ ഭവേത് ഇഷ്ടാന്യേവ യഥാര്ഥാനി വിപരീതാനി മന്യതേ
പിത്തം പിടിച്ചവന്റെ മനസ്സ് എങ്ങിനെയോ ആകുന്നതുപോലെ, ഇഷ്ടമായതും യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നതും എത്രയും വിപരീതമായാലും അങ്ങനെ തന്നെ കാണുന്നു.
ലോകസ്യ വ്യവഹാരേഷു സൃഷ്ടേഷു സഹതേ സദാ ധര്മാധര്മഫലാവാപ്തൌ വിഷ്ണുരേവ നിബോധിതഃ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും സൃഷ്ടികളിലും, ധർമ്മത്തിന്റെയും അധർമ്മത്തിന്റെയും ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവൻ വിഷ്ണുവാണ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
അഥാനാദിത്വമസ്യാസ്തി സാമാന്യാത്തു തദാത്മനാ ന ഹ്യസ്യ ജീവിതം ദീര്ഘം ദൃഷ്ടം ദേഹേ തു കുത്രചിത്
ഇതിന് ആദിയില്ലാത്തതാണു, കാരണം അതിന്റെ സ്വഭാവം സർവ്വസാധാരണമാണ്; ശരീരത്തിൽ അതിന്റെ ആയുസ്സ് എവിടെയും ദീർഘമായതായി കണ്ടിട്ടില്ല.
ഭവദ്ഭിര്യസ്യ നോ ദൃഷ്ടമ് അന്തരഗ്രമഥാപി വാ ദേഹിനാം ധര്മ ഏവൈഷ ക്വചിജ്ജായേത്കചിന്മ്രിയേത്
ശരീരമുള്ളവർക്കു ജനനം മരണം എന്നിവ ചിലപ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയുന്നു, ചിലപ്പോൾ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഇതാണ് അവർക്കുള്ള നിയമം.
ക്വചിദ്ഗര്ഭഗതോ നശ്യേത് ക്വചിജ് ജീവേജ്ജരാമയഃ ക്വചിത്സമാഃ ശതം ജീവേത് ക്വചിദ്ബാല്യേ വിപദ്യതേ
ചിലപ്പോൾ ഗർഭത്തിലേയ്ക്കു തന്നെ ഒരാൾ നശിച്ചുപോകും; ചിലർ വൃദ്ധാവസ്ഥയിലും രോഗത്തിലും ജീവിക്കും; ചിലർ നൂറുവർഷം ജീവിക്കും; ചിലർ ബാല്യത്തിൽ തന്നെ മരിക്കും.
ശതായുഃ പുരുഷോ യസ്തു സോ ഽനന്തഃ സ്വല്പജന്മനഃ ജീവിതോ ന മ്രിയത്യഗ്രേ തസ്മാത്സോ ഽമര ഉച്യതേ
നൂറുവർഷം ജീവിക്കുന്നവനെ അനന്തൻ എന്നു വിളിക്കും; ചെറു ആയുസുള്ളവൻ ആദ്യം തന്നെ മരിക്കുന്നവനല്ല, അതുകൊണ്ട് അവനെ അമരൻ എന്നു പറയുന്നു.
അദൃഷ്ടജന്മനിധനാ ഹ്യ് ഏവം വിഷ്ണ്വാദയോ മതാഃ ഏതത്സംശുദ്ധമൈശ്വര്യം സംസാരേ കോ ലഭേദിഹ
ജനനവും മരണവും കാണാൻ കഴിയാത്തവരായി വിഷ്ണു മുതലായവരെ കരുതുന്നു; ഈ ലോകത്തിൽ ഇങ്ങനെയുള്ള ശുദ്ധമായ ഐശ്വര്യം ആരാണ് നേടുന്നത്?
തത്ര ക്ഷയാദിയോഗാത്തു നാനാശ്ചര്യസ്വരൂപിണി തസ്മാദ്ദിവശ്ചരാന്സര്വാന് മലിനാന്സ്വല്പഭൂതികാന്
അവിടെ നാശം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ കൊണ്ടു പലവിധ അത്ഭുതങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; അതുകൊണ്ട് ദിവ്യന്മാർ എല്ലാവരും അശുദ്ധരും കുറച്ചു മഹിമയുള്ളവരുമാണ്.
നാഹം ഭദ്രാഃ കിലേച്ഛാമി ഋതേ ശര്വാത്പിനാകിനഃ സ്ഥിതം ച താരതമ്യേന പ്രാണിനാം പരമം ത്വിദമ്
നന്മയുള്ളവരേ, ശർവ്വൻ പിനാകധാരിയായ ശിവനെ ഒഴികെ ഞാൻ മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ജീവികളിൽ ക്രമാനുസൃതമായി നിലകൊള്ളുന്ന പരമമായത് ഇതാണ്.
ധീബലൈശ്വര്യകാര്യാദിപ്രമാണം മഹതാം മഹത് യസ്മാന്ന കിംചിദപരം സര്വം യസ്മാത്പ്രവര്തതേ
മഹാന്മാരുടെ ബുദ്ധി, ബലം, ഐശ്വര്യം, പ്രവൃത്തികൾ എന്നിവയുടെ അളവ് വലിയതാണു; അതിൽ നിന്ന് എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നു, മറ്റൊന്നുമില്ല.
യസ്യൈശ്വര്യമനാദ്യന്തം തമഹം ശരണം ഗതാ ഏഷ മേ വ്യവസായശ്ച ദീര്ഘോ ഽതിവിപരീതകഃ
ആദ്യവും അവസാനം ഇല്ലാത്ത ഐശ്വര്യമുള്ളവനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ഇതാണ് എന്റെ ദീർഘവും അത്യന്തം ഉറപ്പുള്ള തീരുമാനവും.
യാത വാ തിഷ്ഠതൈവാഥ മുനയോ മദ്വിധായകാഃ ഏവം നിശമ്യ വചനം ദേവ്യാ മുനിവരാസ്തദാ
നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ പോകുകയോ നില്ക്കുകയോ ചെയ്യൂ, മഹർഷിമാരേ; ദേവിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹർഷിമാർ അപ്പോൾ—
ആനന്ദാശ്രുപരീതാക്ഷാഃ സസ്വജുസ്താം തപസ്വിനീമ് ഊചുശ്ച പരമപ്രീതാഃ ശൈലജാം മധുരം വചഃ
ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞ്, അവർ ആ തപസ്സിനിയെ അണചേർന്നു; അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പർവതപുത്രിയോട് മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അത്യദ്ഭുതാസ്യഹോ പുത്രി ജ്ഞാനമൂര്തിരിവാമലാ പ്രസാദയതി നോ ഭാവം ഭവഭാവപ്രതിശ്രയാത്
മകളേ, നീ അത്ഭുതകരിയാണു! ജ്ഞാനത്തിന്റെ രൂപംപോലെ ശുദ്ധയുമാണ്; ഭവഭാവത്തിൽ ആശ്രയിച്ചുകൊണ്ട് നീ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
നനു വിദ്മോ വയം തസ്യ ദേവസ്യൈശ്വര്യമദ്ഭുതമ് ത്വന്നിശ്ചയസ്യ ദൃഢതാം വേത്തും വയമിഹാഗതാഃ
അവൻ്റെ അത്ഭുതമായ ഐശ്വര്യം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നവരാണ്; എന്നാൽ നിന്റെ തീരുമാനത്തിന്റെ ദൃഢത അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതാണ്.
അചിരാദേവ തന്വങ്ഗി കാമസ്തേ ഽയം ഭവിഷ്യതി ക്വാദിത്യസ്യ പ്രഭാ യാതി രത്നേഭ്യഃ ക്വ ദ്യുതിഃ പൃഥക്
വളരെ വേഗത്തിൽ തന്നെ, സുന്ദരിയായവളേ, നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറും; രത്നങ്ങളിൽ നിന്ന് സൂര്യന്റെ പ്രകാശം എവിടേക്ക് പോകുന്നു, മഹിമ എവിടെയാണ് വ്യത്യസ്തമാകുന്നത്?
കോ ഽര്ഥോ വര്ണാലികാവ്യക്തഃ കഥം ത്വം ഗിരിശം വിനാ യാമോ നൈകാഭ്യുപായനേ തമഭ്യര്ഥയിതും വയമ്
അവ്യക്തമായ വാക്കുകൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ഗിരീശനെ കൂടാതെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ പോകും? മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല; അവനോട് അപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണു.
അസ്മാകമപി വൈ സോ ഽര്ഥഃ സുതരാം ഹൃദി വര്തതേ അതസ്ത്വമേവ സാ ബുദ്ധിര് യതോ നീതിസ്ത്വമേവ ഹി
ആ ലക്ഷ്യം ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിലും വളരെ ആഴത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ട് നീയാണു ജ്ഞാനം, നീയാണു ശരിയായ വഴി.
അതോ നിഃസംശയം കായം ശംകരോ ഽപി വിധാസ്യതി ഇത്യുക്ത്വാ പൂജിതാ യാതാ മുനയോ ഗിരികന്യയാ
അതിനാൽ സംശയമില്ലാതെ ശംകരൻ തന്നെ ഇതു സാധിപ്പിക്കും; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പർവതപുത്രിയാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട മഹർഷിമാർ പുറപ്പെട്ടു.
പ്രയയുര്ഗിരിശം ദ്രഷ്ടും പ്രസ്ഥം ഹിമവതോ മഹത് ഗങ്ഗാമ്ബുപ്ലാവിതാത്മാനം പിങ്ഗബദ്ധജടാസടമ്
ഗംഗാജലത്തിൽ ആത്മാവ് ശുദ്ധീകരിച്ചും മഞ്ഞളപ്പൊന്നുപോലെയുള്ള ജടകൾ കെട്ടിയും, അവർ ഹിമവാന്റെ വലിയ മലപീഠത്തിൽ ഗിരീശനെ കാണാൻ പോയി.
ഭൃങ്ഗാനുയാതപാണിസ്ഥമന്ദാരകുസുമസ്രജമ് ഗിരേഃ സമ്പ്രാപ്യ തേ പ്രസ്ഥം ദദൃശുഃ ശംകരാശ്രമമ്
മന്ദാരപൂക്കളാലും മാലകളാലും അലങ്കരിച്ച കൈകളോടെ, തേനീച്ചകൾ പിന്തുടരുമ്പോൾ, അവർ പർവതത്തിന്റെ പീഠത്തിലെത്തി ശംകരന്റെ ആശ്രമം കണ്ടു.
പ്രശാന്താശേഷസത്ത്വൌഘം നവസ്തിമിതകാനനമ് നിഃശബ്ദാക്ഷോഭസലിലപ്രപാതം സര്വതോദിശമ്
എല്ലാ ജീവികളും പൂർണ്ണമായും ശാന്തമായിരുന്നു; കാട് പുതുതായി നിശ്ശബ്ദമായിരുന്നു; എല്ലാ ദിശകളിലും വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ജലസ്രോതസ്സുകളും അശാന്തമില്ലാതെ ശാന്തമായിരുന്നു.
തത്രാപശ്യംസ്തതോ ദ്വാരി വീരകം വേത്രപാണിനമ് സപ്ത തേ മുനയഃ പൂജ്യാ വിനീതാഃ കാര്യഗൌരവാത്
അവിടെ വാതിലിന് സമീപം വെട്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു വീരനെയും, അതിനൊപ്പം തന്നെ ആദരവോടെ നിൽക്കുന്ന ഏഴു മഹർഷിമാരെയും ഞാൻ കണ്ടു.
ഊചുര്മധുരഭാഷിണ്യാ വാചാ തേ വാഗ്മിനാം വരാഃ ദ്രഷ്ടും വയമിഹായാതാഃ ശരണ്യം ഗണനായകമ്
അവരിൽ നിന്നുള്ള മധുരമായ വാക്കുകൾ: 'അശരണർക്കു ആശ്രയമായിരിക്കുന്ന ഗണനാഥനെ കാണാൻ ഞങ്ങൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
ത്രിലോചനം വിജാനീഹി സുരകാര്യപ്രചോദിതാഃ ത്വമേവ നോ ഗതിസ്തത്ത്വം യഥാ കാലാനതിക്രമഃ
'മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനാണ് അവൻ; ദേവന്മാരുടെ ആവശ്യത്തിനായി ഞങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു; നീയാണ് ഞങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ആശ്രയവും സത്യമുമാണ്, കാരണം കാലം നിന്നെ മറികടക്കില്ല.'
സാ പ്രാര്ഥനൈഷാ പ്രായേണ പ്രതീഹാരമയഃ പ്രഭുഃ ഇത്യുക്തോ മുനിഭിഃ സോ ഽഥ ഗൌരവാത്താനുവാച സഃ
'ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ അപേക്ഷ, സാധാരണയായി ഈ വാതിലിൽ കാവലാളായിരിക്കുന്ന പ്രഭുവിനോടാണ് ഇത് പറയുന്നത്.' മഹർഷിമാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ അവരെ ആദരവോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
സവനസ്യാപരാം സംധ്യാം സ്നാതും മന്ദാകിനീജലേ ക്ഷണേന ഭവിതാ വിപ്രാസ് തത്ര ദ്രക്ഷ്യഥ ശൂലിനമ്
'തുടർന്നും, യാഗത്തിന്റെ സന്ധ്യാകാലത്ത് മന്ദാകിനി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ ഭഗവാൻ ഉടൻ വരും; മഹർഷിമാരേ, അവിടെ നിങ്ങൾ ശൂലധാരിയെ കാണും.'
ഇത്യുക്താ മുനയസ്തസ്ഥുസ് തേ തത്കാലപ്രതീക്ഷിണഃ ഗമ്ഭീരാമ്ബുധരം പ്രാവൃട്തൃഷിതാശ്ചാതകാ യഥാ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മഹർഷിമാർ ആ സമയത്തെ കാത്ത് നില്ക്കുവാൻ തുടങ്ങി; ആഴത്തിലുള്ള മേഘം കാത്ത് ദാഹിച്ച ചാതകപ്പക്ഷികളെപ്പോലെ അവർ കാത്തുനിന്നു.
തതഃ ക്ഷണേന നിഷ്പന്നസമാധാനക്രിയാവിധിഃ വീരാസനം ബിഭേദേശോ മൃഗചര്മനിവാസിതമ്
പിന്നീട്, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ധ്യാനവും കർമ്മങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, കുരങ്ങുമേൽ വിരിച്ചിരുന്ന തന്റെ വീരാസനം പ്രഭു പൊളിച്ചു.