വിജ്ഞേയഃ ശ്രവണാച്ഛ്രൌതഃ സ്മരണാത്സ്മാര്ത ഉച്യതേ ഇജ്യാവേദാത്മകഃ ശ്രൌതഃ സ്മാര്തോ വര്ണാശ്രമാത്മകഃ പ്രത്യങ്ഗാനി പ്രവക്ഷ്യാമി ധര്മസ്യേഹ തു ലക്ഷണമ്
ശ്രവണമൂലം ശ്രൗതം അറിയപ്പെടുന്നു; ഓർമ്മയാൽ സ്മാർതം അറിയപ്പെടുന്നു. യജ്ഞം ശ്രൗതത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്; വർണ്ണാശ്രമം സ്മാർതത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്. ഇനി ഞാൻ ധർമ്മത്തിന്റെ ഉപലക്ഷണങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം.
ദൃഷ്ടാനുഭൂതമര്ഥം ച യഃ പൃഷ്ടോ ന വിഗൂഹതേ യഥാഭൂതപ്രവാദസ്തു ഇത്യേതത്സത്യലക്ഷണമ്
കാണുന്നതും അനുഭവിച്ചതും ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ മറയ്ക്കാതെ, യഥാർത്ഥം പറയുന്നവനാണ് സത്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം.
ബ്രഹ്മചര്യം തപോ മൌനം നിരാഹാരത്വമേവ ച ഇത്യേതത്തപസോ രൂപം സുഘോരം തു ദുരാസദമ്
ബ്രഹ്മചര്യം, തപസ്, മൗനം, ഉപവാസം — ഇതെല്ലാം തപസ്സിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്; അതിവിശേഷവും പ്രാപിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമാണ്.
പശൂനാം ദ്രവ്യഹവിഷാമ് ഋക്സാമയജുഷാം തഥാ ഋത്വിജാം ദക്ഷിണായാശ്ച സംയോഗോ യജ്ഞ ഉച്യതേ
മൃഗങ്ങൾ, ദ്രവ്യങ്ങൾ, ഹവികൾ, ഋക്, സാമ, യജുസ്, ഋത്വിക്കുകൾ, ദക്ഷിണ — ഇവയുടെ സംയോജനം യജ്ഞം എന്ന് പറയുന്നു.
ആത്മവത്സര്വഭൂതേഷു യോ ഹിതായ ശുഭായ ച വര്തതേ സതതം ഹൃഷ്ടഃ ക്രിയാ ശ്രേഷ്ഠാ ദയാ സ്മൃതാ
എല്ലാ ജീവികളോടും ആത്മാവിനെപ്പോലെ നന്മക്കും ക്ഷേമത്തിനും സന്തോഷത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവന്റെ ദയയാണ് ഉത്തമമായ കർമ്മം എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
ആക്രുഷ്ടോ ഽഭിഹതോ യസ്തു നാക്രോശേത്പ്രഹരേദപി അദുഷ്ടോ വാങ്മനഃകായൈസ് തിതിക്ഷുഃ സാ ക്ഷമാ സ്മൃതാ
അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും അടിയേറ്റാലും തിരിച്ചുപറയാതെയും തിരിച്ചടിക്കാതെയും, വാക്കിലും മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും ദോഷമില്ലാതെ സഹിക്കുന്നവനാണ് ക്ഷമ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
സ്വാമിനാ രക്ഷ്യമാണാനാമ് ഉത്സൃഷ്ടാനാം ച സമ്ഭ്രമേ പരസ്വാനാമ് അനാദാനമ് അലോഭ ഇതി സംജ്ഞിതമ്
സ്വാമിയുടെ കയ്യിൽ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ ഉടമയുടെ ശ്രദ്ധയില്ലാതെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതോ ആയ മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾ എടുക്കാതിരിക്കുക എന്നതാണ് അലോഭത്വം.
മൈഥുനസ്യാസമാചാരോ ജല്പനാച്ചിന്തനാത്തഥാ നിവൃത്തിര്ബ്രഹ്മചര്യം ച തദേതച്ഛമലക്ഷണമ്
കാമസംയോജനത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുക, അതിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാതിരിക്കുക, ചിന്തിക്കാതിരിക്കുക, ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുക — ഇതാണ് ശുദ്ധിയുടെ ലക്ഷണം.
ആത്മാര്ഥേ വാ പരാര്ഥേ വാ ഇന്ദ്രിയാണീഹ യസ്യ വൈ വിഷയേ ന പ്രവര്തന്തേ ദമസ്യൈതത്തു ലക്ഷണമ്
സ്വന്തം കാര്യമോ മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യമോ ആയാലും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടാതെ നിയന്ത്രിതനായി കഴിയുന്നവനാണ് ദമത്തിന്റെ ഉദാഹരണം.
പഞ്ചാത്മകേ യോ വിഷയേ കാരണേ ചാഷ്ടലക്ഷണേ ന ക്രുധ്യേത പ്രതിഹതഃ സ ജിതാത്മാ ഭവിഷ്യതി
അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിലും എട്ടു കാരണങ്ങളിലും തടസ്സം നേരിട്ടാലും കോപം വരാതിരിക്കുന്നവൻ ആത്മസംയമനം പ്രാപിക്കും.
യദ്യദിഷ്ടതമം ദ്രവ്യം ന്യായേനൈവാഗതം ച യത് തത്തദ്ഗുണവതേ ദേയമ് ഇത്യേതദ്ദാനലക്ഷണമ്
ഏതെങ്കിലും ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെട്ട വസ്തു ന്യായമായി ലഭിച്ചാൽ, അതു യോഗ്യനുള്ളവർക്കു നൽകേണ്ടത് തന്നെയാണ് ദാനത്തിന്റെ ലക്ഷണം.
ശ്രുതിസ്മൃതിഭ്യാം വിഹിതോ ധര്മോ വര്ണാശ്രമാത്മകഃ ശിഷ്ടാചാരപ്രവൃദ്ധശ്ച ധര്മോ ഽയം സാധുസംമതഃ
വേദവും സ്മൃതിയും നിർദ്ദേശിച്ച, വർണ്ണാശ്രമധർമ്മങ്ങളാൽ രൂപംകൊണ്ട, നല്ലവരുടെ ആചാരങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വളർന്നിരിക്കുന്ന ഈ ധർമ്മം സന്മാർഗ്ഗികൾ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അപ്രദ്വേഷോ ഹ്യനിഷ്ടേഷു ഇഷ്ടം വൈ നാഭിനന്ദതി പ്രീതിതാപവിഷാദാനാം വിനിവൃത്തിര് വിരക്തതാ
അനിഷ്ടമായവരോട് വൈരം പുലർത്താതിരിക്കുക, ഇഷ്ടമായവയിൽ ആനന്ദം കാണാതിരിക്കുക, സന്തോഷം, ദു:ഖം, വിഷാദം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുക — ഇതാണ് വിരക്തി.
സംന്യാസഃ കര്മണാം ന്യാസഃ കൃതാനാമകൃതൈഃ സഹ കുശലാകുശലാഭ്യാം തു പ്രഹാണം ന്യാസ ഉച്യതേ
നടത്തിയ കാര്യങ്ങളെയും നടത്താത്ത കാര്യങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിക്കുക, നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികൾ വിട്ടുകളയുക — ഇതാണ് സംന്യാസം.
അവ്യക്താദിവിശേഷാന്തവ് ഇകാരേ ഽസ്മിന്നിവര്തതേ ചേതനാചേതനം ജ്ഞാത്വാ ജ്ഞാനേ ജ്ഞാനീ സ ഉച്യതേ
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യേകതയിലേക്കുള്ള വ്യത്യാസം, ചൈതന്യവും അചൈതന്യവും മനസ്സിലാക്കി, മാറ്റങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നവനാണ് ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ.
പ്രത്യങ്ഗാനി തു ധര്മസ്യ ചേത്യേതല്ലക്ഷണം സ്മൃതമ് ഋഷിഭിര്ധര്മതത്ത്വജ്ഞൈഃ പൂര്വൈഃ സ്വായമ്ഭുവേ ഽന്തരേ
ധർമ്മത്തിന്റെ അവയവങ്ങളായി ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ പുരാതന ധർമ്മജ്ഞരായ ഋഷിമാർ സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.
അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യാമി വിധിം മന്വന്തരസ്യ തു തഥൈവ ചാതുര്ഹോത്രസ്യ ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ ചൈവ ഹി
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു മന്വന്തരത്തിലെ നിയമവും, അതുപോലെ ചതുര്ഹോത്രവും, നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെയും നിയമവും വിശദീകരിക്കാം.
പ്രതിമന്വന്തരം ചൈവ ശ്രുതിരന്യാ വിധീയതേ ഋചോ യജൂംഷി സാമാനി യഥാവത്പ്രതിദൈവതമ്
ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും വ്യത്യസ്തമായ വേദം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; ഋക്, യജുര്, സാമവേദങ്ങൾ ഓരോ ദേവതയ്ക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.
വിധിസ്തോത്രം തഥാ ഹൌത്രം പൂര്വവത്സമ്പ്രവര്തതേ ദ്രവ്യസ്തോത്രം ഗുണസ്തോത്രം കര്മസ്തോത്രം തഥൈവ ച
നിർദ്ദേശിച്ച സ്തോത്രങ്ങളും ഹോത്രവാക്യങ്ങളും മുമ്പത്തെപ്പോലെ നടത്തപ്പെടുന്നു; ദ്രവ്യങ്ങൾക്കും ഗുണങ്ങൾക്കും കർമ്മങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള സ്തോത്രങ്ങളും അതുപോലെ.
തഥൈവാഭിജനസ്തോത്രം സ്തോത്രമേവം ചതുര്വിധമ് മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു യഥാ ഭേദാ ഭവന്തി ഹി
അഭിജനത്തിനായുള്ള സ്തോത്രവും ഇതുപോലെ; ഇങ്ങനെ മന്വന്തരങ്ങളിൽ നാലു വിധത്തിലുള്ള സ്തോത്രങ്ങൾ ഭേദഭേദമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
പ്രവര്തയന്തി തേഷാം വൈ ബ്രഹ്മസ്തോത്രം പുനഃ പുനഃ ഏവം മന്ത്രഗുണാനാം തു സമുത്പത്തിശ്ചതുര്വിധാ
അവരിൽ ബ്രഹ്മസ്തോത്രം വീണ്ടും വീണ്ടും നടത്തപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ മന്ത്രങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം നാലുവിധമാണ്.
അഥര്വഋഗ്യജുഃസാമ്നാം വേദേഷ്വിഹ പൃഥക്പൃഥക് ഋഷീണാം തപ്യതാം തേഷാം തപഃ പരമദുശ്ചരമ്
അഥർവ, ഋക്, യജുര്, സാമവേദങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും, ഋഷിമാർക്ക് ഏറ്റവും പ്രയാസമുള്ള തപസ്സാണ് നടക്കുന്നത്.
മന്ത്രാഃ പ്രാദുര്ഭവന്ത്യാദൌ പൂര്വമന്വന്തരസ്യ ഹ അസംതോഷാദ്ഭയാദ്ദുഃഖാന് മോഹാച്ഛോകാച്ച പഞ്ചധാ
ഓരോ മന്വന്തരത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലും മന്ത്രങ്ങൾ അഞ്ചു വിധത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു: അസന്തോഷം, ഭയം, ദു:ഖം, മോഹം, ശോകം എന്നിവ മൂലം.
ഋഷീണാം താരകാ യേന ലക്ഷണേന യദൃച്ഛയാ ഋഷീണാം യാദൃശത്വം ഹി തദ്വക്ഷ്യാമീഹ ലക്ഷണമ്
ഋഷിമാരുടെ നക്ഷത്രങ്ങളെ ഏത് ലക്ഷണത്താൽ തിരിച്ചറിയാമെന്നും, അവരുടെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണെന്നും ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം.
അതീതാനാഗതാനാം ച പഞ്ചധാ ഹ്യാര്ഷകം സ്മൃതമ് തഥാ ഋഷീണാം വക്ഷ്യാമി ആര്ഷസ്യേഹ സമുദ്ഭവമ്
പഴയകാലത്തെയും വരാനിരിക്കുന്ന കാലത്തെയും അഞ്ചുവിധത്തിലുള്ള ഋഷിപാരമ്പര്യം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ ഇവിടെ വിശദമായി പറയും.
ഗുണസാമ്യേന വര്തന്തേ സര്വസംപ്രലയേ തദാ അവിഭാഗേന ദേവാനാമ് അനിര്ദേശ്യേ തമോമയേ
ലോകം മുഴുവൻ ലയിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒരുപോലെയായി നിലനിൽക്കും; അപ്പോൾ ദേവന്മാരിൽ വ്യത്യാസമില്ലാതെ, വിവരണ ചെയ്യാനാകാത്ത ഇരുണ്ട അവസ്ഥയിലാകും.
അബുദ്ധിപൂര്വകം തദ്വൈ ചേതനാര്ഥം പ്രവര്തതേ തേനാര്ഷം ബുദ്ധിപൂര്വം തു ചേതനേനാപ്യധിഷ്ഠിതമ്
അപ്പോൾ ബുദ്ധിയില്ലാതെ അതു പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ചൈതന്യത്തിനായി. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, ഋഷിപാരമ്പര്യം ബുദ്ധിയോടുകൂടിയും ചൈതന്യത്താൽ നിയന്ത്രിച്ചും നിലനിൽക്കുന്നു.
പ്രവര്തതേ തഥാ തേ തു യഥാ മത്സ്യോദകാവുഭൌ ചേതനാധികൃതം സര്വം പ്രാവര്തത ഗുണാത്മകമ് കാര്യകാരണഭാവേന തഥാ തസ്യ പ്രവര്തതേ
അത് മത്സ്യവും വെള്ളവും പോലെ തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നു; എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചൈതന്യത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, ഗുണങ്ങളായി, കാരണഫലബന്ധത്തിൽ, അങ്ങനെ അതു മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
വിഷയോ വിഷയിത്വം ച തദാ ഹ്യര്ഥപദാത്മകൌ കാലേന പ്രാപണീയേന ഭേദാശ്ച കാരണാത്മകാഃ
വിഷയം എന്നതും അതിന്റെ അനുഭവിക്കുന്നവനും അർത്ഥവും പദവും അടിസ്ഥാനമാക്കി നിലനിൽക്കുന്നു; സമയത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ, കാരണസ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.
സാംസിദ്ധികാസ്തദാ വൃത്താഃ ക്രമേണ മഹദാദയഃ മഹതോ ഽസാവഹംകാരസ് തസ്മാദ്ഭൂതേന്ദ്രിയാണി ച
അപ്പോൾ സ്വാഭാവികമായുള്ള മഹത്താദികൾ ക്രമമായി ഉദിക്കുന്നു; മഹത്ത് എന്നതിൽ നിന്ന് അഹംഭാവം, അതിൽ നിന്ന് ഭൂതങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉത്ഭവിക്കുന്നു.