വ്യഞ്ജയന്നേതദഖിലം പ്രാദുരാസീത് തമോനുദഃ യോ ഽതീന്ദ്രിയഃ പരോ വ്യക്താദ് അണുര് ജ്യായാന് സനാതനഃ നാരായണ ഇതി ഖ്യാതഃ സ ഏകഃ സ്വയമ് ഉദ്ബഭൌ
ഇരുട്ട് നീക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കപ്പുറം, പ്രകടമായതില് വലുതും സൂക്ഷ്മവുമായ, ശാശ്വതനായ നാരായണന് എല്ലാം വെളിപ്പെടുത്താന് സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
യഃ ശരീരാദ് അഭിധ്യായ സിസൃക്ഷുര്വിവിധം ജഗത് അപ ഏവ സസര്ജാദൌ താസു വീര്യമ് അവാസൃജത്
സ്വന്തം ശരീരത്തില് ചിന്തിച്ച്, വിവിധമായ ലോകം സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, ആദ്യം അവന് ജലം സൃഷ്ടിച്ചു; അതില് തന്റെ ബീജം വച്ചു.
തദേവാണ്ഡം സമഭവദ് ധേമരൂപ്യമയം മഹത് സംവത്സരസഹസ്രേണ സൂര്യായുതസമപ്രഭമ്
അത് സ്വര്ണ്ണവും വെള്ളിയും പോലെ പ്രകാശമുള്ള മഹത്തായ അണ്ടമായി മാറി; ആയിരം വര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷം പത്ത് ആയിരം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെയായിരുന്നു അതിന്റെ ഭാസുരത.
പ്രവിശ്യാന്തര്മഹാതേജാഃ സ്വയമ് ഏവാത്മസമ്ഭവഃ പ്രഭാവാദ് അപി തദ്വ്യാപ്ത്യാ വിഷ്ണുത്വമ് അഗമത് പുനഃ
സ്വന്തം മഹാതേജസ്സോടെ അകത്തേക്ക് കടന്ന്, സ്വയം ജനിച്ചവന് തന്റെ ശക്തിയാല് എല്ലാം വ്യാപിച്ച് വീണ്ടും വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
തദന്തര്ഭഗവാനേഷ സൂര്യഃ സമഭവത്പുരാ ആദിത്യശ്ചാദിഭൂതത്വാദ് ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മ പഠന്ന് അഭൂത്
അത് അകത്ത് ആദ്യം ഭഗവാന് സൂര്യന് ജനിച്ചു; ആദിത്യന് ആദിമൂലമായതിനാല് ബ്രഹ്മാവായി, വേദം ഉച്ചരിക്കുന്നവനായി.
ദിവം ഭൂമിം സമകരോത് തദണ്ഡശകലദ്വയമ് സ ചാകരോദ്ദിശഃ സര്വാ മധ്യേ വ്യോമ ച ശാശ്വതമ്
അണ്ടത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളില് നിന്ന് അവന് ആകാശവും ഭൂമിയും ഉണ്ടാക്കി; എല്ലാ ദിശകളും നടുവില് ശാശ്വതമായ വ്യോമവും സൃഷ്ടിച്ചു.
നദ്യോ ഽണ്ഡനാമ്നഃ സംഭൂതാഃ പിതരോ മനവസ് തഥാ സപ്ത യേ ഽമീ സമുദ്രാശ് ച തേ ഽപി ചാന്തര്ജലോദ്ഭവാഃ ലവണേക്ഷുസുരാദ്യാശ് ച നാനാരത്നസമന്വിതാഃ
നദികളും പിതാക്കന്മാരും മനുമാരും അണ്ടത്തില് നിന്ന് ഉദിച്ചു; ഈ ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും അകത്തുള്ള ജലത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചു; അവയില് ഉപ്പ്, കപ്പിനീര്, മദ്യം, വിവിധ രത്നങ്ങള് എന്നിവ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ സിസൃക്ഷുര് അഭൂദ് ദേവഃ പ്രജാപതിര് അരിന്ദമ തത്തേജസശ് ച തത്രൈഷ മാര്തണ്ഡഃ സമജായത
സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് ദേവനായ പ്രജാപതി, അപ്രത്യക്ഷമായ ആ തേജസ്സില് നിന്ന് മാര്ത്താണ്ഡന് എന്ന സൂര്യന് അവിടെ ജനിച്ചു.
മൃതേ ഽണ്ഡേ ജായതേ യസ്മാന് മാര്തണ്ഡസ് തേന സംസ്മൃതഃ രജോഗുണമയം യത്തദ് രൂപം തസ്യ മഹാത്മനഃ ചതുര്മുഖഃ സ ഭഗവാന് അഭൂല് ലോകപിതാമഹഃ
മൃതമായ അണ്ടത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചതിനാല് അവന് മാര്ത്താണ്ഡന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ രാജോഗുണം നിറഞ്ഞ രൂപം നാലു മുഖങ്ങളുള്ള ലോകപിതാമഹനായി.
യേന സൃഷ്ടം ജഗത് സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ് തമവേഹി രജോരൂപം മഹത് സത്ത്വമ് ഉദാഹൃതമ്
ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ഉള്പ്പെടെ എല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചവന് രാജോഗുണത്തിന്റെ രൂപമായ മഹാസത്ത്വം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ചതുര്മുഖത്വമ് അഗമത് കസ്മാല് ലോകപിതാമഹഃ കഥം തു ലോകാന് അസൃജദ് ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവിദാം വരഃ
ലോകപിതാമഹന് എങ്ങനെ നാലു മുഖങ്ങള് ലഭിച്ചു? ബ്രഹ്മാവെന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ലോകസൃഷ്ടി എങ്ങനെ നടന്നു?
തപശ് ചചാര പ്രഥമമ് അമരാണാം പിതാമഹഃ ആവിഭൂതാസ് തഥാ വേദാഃ സാങ്ഗോപാങ്ഗപദക്രമാഃ
അമരന്മാരുടെ പിതാമഹന് ആദ്യം തപസ് ചെയ്തു; അതിനുശേഷം വേദങ്ങളും അതിന്റെ അംശങ്ങളും ഉപവിഭാഗങ്ങളും ക്രമവും വെളിപ്പെട്ടു.
പുരാണസര്വശാസ്ത്രാണാം പ്രഥമം ബ്രഹ്മണാ സ്മൃതമ് നിത്യം ശബ്ദമയം പുണ്യം ശതകോടിപ്രവിസ്തരമ്
എല്ലാ പുരാണങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും തമ്മില് ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിന് ഓര്മ്മയില് വന്നത് ശാശ്വതമായ ശബ്ദരൂപവും, പുണ്യവും, കോടി കോടി ശ്ലോകങ്ങളിലേക്കു വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനന്തരം ച വക്ത്രേഭ്യോ വേദാസ് തസ്യ വിനിഃസൃതാഃ മീമാംസാന്യായവിദ്യാശ് ച പ്രമാണാഷ്ടകസംയുതാഃ
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായുകളില് നിന്ന് വേദങ്ങളും, മീമാംസയും, ന്യായവും, മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളും, എട്ടു വിധത്തിലുള്ള പ്രമാണങ്ങളോടുകൂടി പുറപ്പെട്ടു.
വേദാഭ്യാസരതസ്യാസ്യ പ്രജാകാമസ്യ മാനസാഃ മനസഃ പൂര്വസൃഷ്ടാ വൈ ജാതാ യത് തേന മാനസാഃ
വേദപഠനത്തില് ലയിച്ചും സന്തതിക്കായി ആഗ്രഹിച്ചും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സില് നിന്നു മനസ്സില് നിന്ന് ജനിച്ച പുത്രന്മാര് ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
മരീചിര് അഭവത് പൂര്വം തതോ ഽത്രിര് ഭഗവാന് ഋഷിഃ അങ്ഗിരശ് ചാഭവത് പശ്ചാത് പുലസ്ത്യസ് തദനന്തരമ്
ആദ്യം മരീചി ജനിച്ചു; പിന്നെ മഹാനായ അത്രി ഋഷി; അതിന് ശേഷം അങ്കിരസും, പിന്നെ പുലസ്ത്യനും ജനിച്ചു.
തതഃ പുലഹനാമാ വൈ തതഃ ക്രതുര് അജായത പ്രചേതാശ് ച തതഃ പുത്രോ വസിഷ്ഠശ് ചാഭവത് പുനഃ
അതിനുശേഷം പുലഹ എന്നൊരു പുത്രന് ജനിച്ചു; പിന്നെ ക്രതു; അവനില് നിന്ന് പ്രചേതാസ്; വീണ്ടും വസിഷ്ഠന് പുത്രനായി ജനിച്ചു.
പുത്രോ ഭൃഗുര് അഭൂത് തദ്വന് നാരദോ ഽപ്യ് അചിരാദ് അഭൂത് ദശേമാന് മാനസാന് ബ്രഹ്മാ മുനീന് പുത്രാന് അജിജനത്
ഭൃഗുവും പുത്രനായി, അതുപോലെ നാരദനും ഉടനടി ജനിച്ചു; ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് ഈ പത്ത് മനസ്സില് നിന്ന് ജനിച്ച മഹർഷിമാരെ പുത്രന്മാരായി സൃഷ്ടിച്ചു.
ശാരീരാന് അഥ വക്ഷ്യാമി മാതൃഹീനാന് പ്രജാപതേഃ അങ്ഗുഷ്ഠാദ് ദക്ഷിണാദ് ദക്ഷഃ പ്രജാപതിര് അജായത
ഇനി പ്രജാപതിയുടെ ശരീരത്തില് നിന്ന് അമ്മയില്ലാതെ ജനിച്ച പുത്രന്മാരെ പറയാം: അവന്റെ വലതുകൈയുടെ വിരലില് നിന്ന് ദക്ഷന് ജനിച്ചു.
ധര്മഃ സ്തനാന്താദ് അഭവദ് ധൃദയാത് കുസുമായുധഃ ഭ്രൂമധ്യാദ് അഭവത് ക്രോധോ ലോഭശ് ചാധരസംഭവഃ
ധര്മം നെഞ്ചില് നിന്ന്, മനസ്സിന്റെ ആനന്ദം ഹൃദയത്തില് നിന്ന്, കോപം കണികട്ടിനിടയില് നിന്ന്, ലാഭം താഴെയുള്ള ഭാഗത്തു നിന്ന് ജനിച്ചു.
ബുദ്ധേര് മോഹഃ സമഭവദ് അഹംകാരാദ് അഭൂന് മദഃ പ്രമോദശ് ചാഭവത് കണ്ഠാന് മൃത്യുര് ലോചനതോ ണ്ര്പ ഭരതഃ കരമധ്യാത് തു ബ്രഹ്മസൂനുര് അഭൂത് തതഃ
ബുദ്ധിയില് നിന്ന് മോഹം, അഹങ്കാരത്തില് നിന്ന് മദം, കഴുത്തില് നിന്ന് പ്രമോദം, കണ്ണുകളില് നിന്ന് മരണം, ഭാരതാ, കൈയുടെ നടുവില് നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മറ്റൊരു പുത്രന് ജനിച്ചു.
ഏതേ നവ സുതാ രാജന് കന്യാ ച ദശമീ പുനഃ അങ്ഗജാ ഇതി വിഖ്യാതാ ദശമീ ബ്രഹ്മണഃ സുതാ
രാജാവേ, ഇവര് ഒമ്പത് പുത്രന്മാരാണ്; പത്താമത്തേത് ഒരു മകളാണ്. അവളെ അങ്കജ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവളാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പത്താമത്തെ മകള്.
ബുദ്ധേര് മോഹഃ സമഭവദ് ഇതി യത് പരികീര്തിതമ് അഹംകാരഃ സ്മൃതഃ ക്രോധോ ബുദ്ധിര് നാമ കിമ് ഉച്യതേ
ബുദ്ധിയില് നിന്ന് മോഹം ജനിക്കുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അഹങ്കാരം ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നു; കോപവും ബുദ്ധിയും—ഈ പേരുകള് എന്താണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്?
സത്ത്വം രജസ് തമശ് ചൈവ ഗുണത്രയമ് ഉദാഹൃതമ് സാമ്യാവസ്ഥിതിര് ഏതേഷാം പ്രകൃതിഃ പരികീര്തിതാ
സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് പറയപ്പെടുന്നത്; ഇവ സമ്യാവസ്ഥയില് ഇരിക്കുന്നതിനെ പ്രകൃതിയെന്ന് പറയുന്നു.
കേചിത് പ്രധാനമ് ഇത്യ് ആഹുര് അവ്യക്തമ് അപരേ ജഗുഃ ഏതദ് ഏവ പ്രജാസൃഷ്ടിം കരോതി വികരോതി ച
ചിലര് അതിനെ പ്രധാനമെന്ന് വിളിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവര് അവ്യക്തം എന്നാണ് പറയുന്നത്; ഇതാണ് സകല സൃഷ്ടിയും മാറ്റങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നത്.
ഗുണേഭ്യഃ ക്ഷോഭമാണേഭ്യസ് ത്രയോ ദേവാ വിജജ്ഞിരേ ഏകാ മൂര്തിസ് ത്രയോ ഭാഗാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
ഗുണങ്ങള് കലക്കപ്പെട്ടപ്പോള് മൂന്നു ദേവന്മാര് ജനിച്ചു; ഒരു രൂപം, മൂന്നു ഭാഗങ്ങള്—ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരന്.
സവികാരാത് പ്രധാനാത് തു മഹത് തത്ത്വം പ്രജായതേ മഹാന് ഇതി യതഃ ഖ്യാതിര് ലോകാനാം ജായതേ സദാ
പരിവര്ത്തിതമായ പ്രധാനത്തില് നിന്ന് മഹത്ത്വം ഉദിക്കുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും 'മഹത്' എന്നറിയപ്പെടുന്നതിനാല് അതാണ് ലോകങ്ങളുടെ ഉറവിടം.
അഹംകാരശ് ച മഹതോ ജായതേ മാനവര്ധനഃ ഇന്ദ്രിയാണി തതഃ പഞ്ച വക്ഷ്യേ ബുദ്ധിവശാനി തു പ്രാദുര് ഭവന്തി ചാന്യാനി തഥാ കര്മവശാനി തു
മഹത്തില് നിന്ന് അഹങ്കാരം ജനിക്കുന്നു, അത് മനുഷ്യരില് വര്ദ്ധനവാണ്; അതില് നിന്ന് അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കുറിച്ച് പറയാം; അവ ബുദ്ധിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്, മറ്റു ചിലത് കര്മ്മത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണ്.
ശ്രോത്രം ത്വക് ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ നാസികാ ച യഥാക്രമമ് പായൂപസ്ഥം ഹസ്തപാദം വാക്ക ചേന്ദ്രിയസംഗ്രഹഃ
ശ്രവണശക്തി, ത്വക്, കണ്, ജിഹ്വ, മൂക്ക് എന്നിങ്ങനെ ക്രമത്തില്; പുറന്തള്ളല്, സന്താനോല്പാദനം, കൈ, കാല്, വാക്ക്—ഇവയാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടം.
ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ് ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധശ് ച പഞ്ചമഃ ഉത്സര്ഗാനന്ദനാദാനഗത്യാലാപാശ് ച തത്ക്രിയാഃ
ശബ്ദം, സ്പര്ശം, രൂപം, രസം, അഞ്ചാമത്തേത് ഗന്ധം; പുറന്തള്ളല്, ആനന്ദം, എടുക്കല്, നടപ്പ്, സംസാരിക്കല്—ഇവയാണ് അവയുടെ കര്മ്മങ്ങള്.