അന്യോന്യസ്യാവിരോധേന പ്രാപ്യന്തേ നൃപതേഃ സമമ് അര്ഥോ ധര്മശ്ച കാമശ്ച യശോ വിജയ ഏവ ച
ഒന്നുമറ്റൊന്നുമായി വിരോധം ഇല്ലാതെ, രാജാവിന് സമമായി ധനം, ധർമ്മം, കാമം, പ്രശസ്തി, ജയം എന്നിവ ലഭിക്കുന്നു.
ഐശ്വര്യേണാണിമാദ്യേന പ്രഭുശക്തിബലാന്വിതാഃ ശ്രുതേന തപസാ ചൈവ ഋഷീംസ്തേ ഽഭിഭവന്തി ഹി
ഐശ്വര്യവും, അനിമാദി ശക്തികളും, ബലവും, പ്രഭുവിന്റെ ശക്തിയും, ശാസ്ത്രജ്ഞാനവും, തപസ്സും കൊണ്ടു, അവർ ഋഷിമാരെയും മറികടക്കുന്നു.
ബലേനാഭിഭവന്ത്യേതേ തേന ദാനവമാനവാന് ലക്ഷണൈശ്ചൈവ ജായന്തേ ശരീരസ്ഥൈരമാനുഷൈഃ
അവരുടെ ബലത്താൽ, അവർ ദാനവരെയും മനുഷ്യരെയും ജയിക്കുന്നു; മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ശരീരലക്ഷണങ്ങളോടെയാണ് അവർ ജനിക്കുന്നത്.
കേശാഃ സ്ഥിതാ ലലാടേന ജിഹ്വാ ച പരിമാര്ജനീ ശ്യാമപ്രഭാശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രാഃ സുവംശാശ്ചോര്ധ്വരേതസഃ
അവരുടെ മുടി നെറ്റിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, നാവു ശുദ്ധിയുള്ളതാണ്, കറുത്ത നിറം, നാലു പല്ലുകൾ, ഉത്തമ വംശം, ഉയർന്ന രേത്.
ആജാനുബാഹവശ്ചൈവ താലഹസ്തൌ വൃഷാകൃതീ പരിണാഹപ്രമാണാഭ്യാം സിംഹസ്കന്ധാശ്ച മേധിനഃ
അവരുടെ കൈകൾ മുട്ടിനേരം എത്തുന്നു, കൈകൾ താളവൃക്ഷപത്രം പോലെയാണ്, കാളപോലെയുള്ള രൂപം, അളവിൽ ദൃഢത, സിംഹത്തിന്റെ തോൾ, ഭൂമിയുടെ അധിപാ.
പാദയോശ്ചക്രമത്സ്യൌ തു ശങ്ഖപദ്മേ ച ഹസ്തയോഃ പഞ്ചാശീതിസഹസ്രാണി ജീവന്തി ഹ്യജരാമയാഃ
അവരുടെ കാലിൽ ചക്രവും മീനവും, കൈകളിൽ ശംഖും താമരയും അടയാളങ്ങളുണ്ട്; അവർ എൺപത്തഞ്ചായിരം വർഷം വയസ്സും രോഗവും ഇല്ലാതെ ജീവിക്കുന്നു.
അസങ്ഗാ ഗതയസ്തേഷാം ചതസ്രശ്ചക്രവര്തിനാമ് അന്തരിക്ഷേ സമുദ്രേഷു പാതാലേ പര്വതേഷു ച
ആ നാലു ചക്രവർത്തിമാരുടെ സഞ്ചാരം ആകാശത്തിലും സമുദ്രങ്ങളിലും പാതാളത്തിലും പർവതങ്ങളിലും തടസ്സമില്ലാതെ നടക്കുന്നു.
ഇജ്യാ ദാനം തപഃ സത്യം ത്രേതാധര്മാസ്തു വൈ സ്മൃതാഃ തദാ പ്രവര്തതേ ധര്മോ വര്ണാശ്രമവിഭാഗശഃ മര്യാദാസ്ഥാപനാര്ഥം ച ദണ്ഡനീതിഃ പ്രവര്തതേ
യജ്ഞം, ദാനം, തപം, സത്യം — ഇതാണ് ത്രേതായുഗത്തിലെ ധർമ്മങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു. അപ്പോൾ വർണ്ണാശ്രമ വിഭജനം അനുസരിച്ച് ധർമ്മം നടപ്പാക്കുന്നു; ക്രമം നിലനിർത്താൻ ശിക്ഷാനയം പ്രയോഗിക്കുന്നു.
ഹൃഷ്ടപുഷ്ടാ ജനാഃ സര്വേ അരോഗാഃ പൂര്ണമാനസാഃ ഏകോ വേദശ്ചതുഷ്പാദസ് ത്രേതായാം തു വിധിഃ സ്മൃതഃ ത്രീണി വര്ഷസഹസ്രാണി ജീവന്തേ തത്ര താഃ പ്രജാഃ
എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടും ആരോഗ്യത്തോടും കൂടി, മനസ്സിൽ പൂർണ്ണമായ തൃപ്തിയോടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. ത്രേതായുഗത്തിൽ, വേദം നാലു ഭാഗങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു എന്നും, ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ജനങ്ങൾ മൂവായിരം വർഷം ജീവിക്കും എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
പുത്രപൌത്രസമാകീര്ണാ മ്രിയന്തേ ച ക്രമേണ താഃ ഏഷ ത്രേതായുഗേ ഭാവസ് ത്രേതാസംഖ്യാം നിബോധത
മക്കളുടെയും മുമ്മക്കളുടെയും ഇടയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അവർ ഓരോരുത്തരായി ക്രമത്തിൽ മരിക്കുന്നു. ഇതാണ് ത്രേതായുഗത്തിലെ നില; ഇനി ത്രേതായുഗത്തിന്റെ കാലളവ് കേൾക്കൂ.
ത്രേതായുഗസ്വഭാവേന സംധ്യാപാദേന വര്തതേ സംധ്യാപാദഃ സ്വഭാവാച്ച യോ ഽംശഃ പാദേന തിഷ്ഠതി
ത്രേതായുഗത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു, അതിന് ഒരു ഭാഗം സംധ്യാകാലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു തന്നെ, ഒരു ഭാഗം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
കഥം ത്രേതായുഗമുഖേ യജ്ഞസ്യാസീത്പ്രവര്തനമ് പൂര്വേ സ്വായമ്ഭുവേ സര്ഗേ യഥാവത്പ്രബ്രവീഹി നഃ
ത്രേതായുഗം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ യാഗം എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചുവെന്ന്, പഴയ സ്വായംഭുവ സൃഷ്ടിയിൽ എങ്ങനെയുണ്ടായിരുന്നുവോ അതുപോലെ, ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
അന്തര്ഹിതായാം സംധ്യായാം സാര്ധം കൃതയുഗേന ഹി കാലാഖ്യായാം പ്രവൃത്തായാം പ്രാപ്തേ ത്രേതായുഗേ തദാ
സംധ്യാകാലം കൃതയുഗത്തോടൊപ്പം അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, കാലം എന്ന പേരിലുള്ള ഘട്ടം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ ത്രേതായുഗം എത്തി.
ഓഷധീഷു ച ജാതാസു പ്രവൃത്തേ വൃഷ്ടിസര്ജനേ പ്രതിഷ്ഠിതായാം വാര്ത്തായാം ഗ്രാമേഷു ച പുരേഷു ച
സസ്യങ്ങൾ വളർന്നുവന്നപ്പോൾ, മഴ പെയ്യാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, ഉപജീവനം ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും ഉറപ്പായപ്പോൾ,
വര്ണാശ്രമപ്രതിഷ്ഠാനം കൃത്വാ മന്ത്രൈശ്ച തൈഃ പുനഃ സംഹിതാസ്തു സുസംഹൃത്യ കഥം യജ്ഞഃ പ്രവര്തിതഃ ഏതച്ഛ്രുത്വാബ്രവീത്സൂതഃ ശ്രൂയതാം തത്പ്രചോദിതമ്
വർണ്ണാശ്രമം സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, മന്ത്രങ്ങൾ വീണ്ടും ക്രമീകരിച്ച്, യാഗം എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചുവെന്ന് പറയൂ. ഇത് കേട്ടശേഷം, സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതിന്റെ പ്രേരണ കേൾക്കൂ.
മന്ത്രാന്വൈ യോജയിത്വാ തു ഇഹാമുത്ര ച കര്മസു തഥാ വിശ്വഭുഗിന്ദ്രസ്തു യജ്ഞം പ്രാവര്തയത്പ്രഭുഃ
മന്ത്രങ്ങൾ ഈ ലോകത്തും അങ്ങലോകത്തും ചെയ്യുന്ന കർമങ്ങളിൽ ചേർത്തു, വിശ്വഭുക്ക് എന്ന ഇന്ദ്രൻ യാഗം ആരംഭിച്ചു.
ദൈവതൈഃ സഹ സംഹൃത്യ സര്വസാധനസംവൃതഃ തസ്യാശ്വമേധേ വിതതേ സമാജഗ്മുര്മഹര്ഷയഃ
ദേവതകളോടൊപ്പം ഒത്തുചേർന്ന്, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും ഒരുക്കിയ ശേഷം, അവന്റെ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ മഹർഷിമാർ ഒത്തുചേർന്നു.
യജ്ഞകര്മണ്യവര്തന്ത കര്മണ്യഗ്രേ തഥര്ത്വിജഃ ഹൂയമാനേ ദേവഹോത്രേ അഗ്നൌ ബഹുവിധം ഹവിഃ
യാഗകർമ്മം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, യാഗപുരോഹിതന്മാർ തങ്ങളുടെ ജോലി ചെയ്തു; ദേവന്മാർക്കായി അഗ്നിയിൽ പലവിധ ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു.
സമ്പ്രതീതേഷു ദേവേഷു സാമഗേഷു ച സുസ്വരമ് പരിക്രാന്തേഷു ലഘുഷു അധ്വര്യുപുരുഷേഷു ച
ദേവന്മാർ എത്തിയപ്പോൾ, സാമഗങ്ങൾ മനോഹരമായി പാടുമ്പോൾ, അതിവേഗം അദ്വര്യുപുരോഹിതന്മാർ ചുറ്റി നടന്നു.
ആലബ്ധേഷു ച മധ്യേ തു തഥാ പശുഗണേഷു വൈ ആഹൂതേഷു ച ദേവേഷു യജ്ഞഭുക്ഷു തതസ്തദാ
മധ്യഭാഗത്തിലുള്ള ഹോമങ്ങൾ എടുത്തപ്പോൾ, പശുക്കളെ കൂട്ടമായി ഒരുക്കിയപ്പോൾ, യാഗഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്ന ദേവന്മാരെ വിളിച്ചപ്പോൾ,
യ ഇന്ദ്രിയാത്മകാ ദേവാ യജ്ഞഭാഗഭുജസ്തു തേ താന്യജന്തി തദാ ദേവാഃ കല്യാദിഷു ഭവന്തി യേ
ഇന്ദ്രിയസ്വഭാവമുള്ള ദേവന്മാരും, യാഗഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നവരും അപ്പോൾ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; ഭൂതങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ദേവന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടാകും.
അധ്വര്യുപ്രൈഷകാലേ തു വ്യുത്ഥിതാ ഋഷയസ്തഥാ മഹര്ഷയശ്ച താന്ദൃഷ്ട്വാ ദീനാന്പശുഗണാംസ്തദാ വിശ്വഭുജം തേ ത്വപൃച്ഛന് കഥം യജ്ഞവിധിസ്തവ
അദ്വര്യുപുരോഹിതൻ അടയാളം നൽകിയപ്പോൾ, ഋഷിമാരും മഹർഷിമാരും എഴുന്നേറ്റു; പശുക്കളുടെ ദുഃഖം കണ്ടപ്പോൾ, അവർ വിശ്വഭുക്കിനോട് ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ യാഗത്തിന്റെ നിയമം എന്താണ്?'
അധര്മോ ബലവാനേഷ ഹിംസാ ധര്മേപ്സയാ തവ നവഃ പശുവിധിസ്ത്വിഷ്ടസ് തവ യജ്ഞേ സുരോത്തമ
ഇവിടെ അധർമ്മം ശക്തമാണ്; നീ ധർമ്മം ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ ഹിംസ ചെയ്യുന്നു. ഈ പുതിയ പശുവധനിയമം നിന്റെ യാഗത്തിൽ കഠിനമാണ്, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അധര്മോ ധര്മഘാതായ പ്രാരബ്ധഃ പശുഭിസ്ത്വയാ നായം ധര്മോ ഹ്യധര്മോ ഽയം ന ഹിംസാ ധര്മ ഉച്യതേ ആഗമേന ഭവാന്ധര്മം പ്രകരോതു യദീച്ഛതി
'നീ പശുക്കളെകൊണ്ട് ആരംഭിച്ച ഈ അധർമ്മം, ധർമ്മത്തെ നശിപ്പിക്കാനാണ്. ഇത് ധർമ്മമല്ല, അധർമ്മമാണ്; ഹിംസയെ ധർമ്മം എന്ന് പറയാറില്ല. ആഗമപ്രകാരം നീ ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കണം എങ്കിൽ അതു ചെയ്യുക.'
വിധിദൃഷ്ടേന യജ്ഞേന ധര്മേണാവ്യസനേന തു യജ്ഞബീജൈഃ സുരശ്രേഷ്ഠ ത്രിവര്ഗപരിമോഷിതൈഃ
നിയമപ്രകാരം, പാപമില്ലാതെ, യാഗത്തിന്റെ വിത്തുകളാൽ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഈ ലോകത്തിലെ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളും കുറയുന്നില്ല.
ഏഷ യജ്ഞോ മഹാനിന്ദ്രഃ സ്വയമ്ഭുവിഹിതഃ പുരാ ഏവം വിശ്വഭുഗിന്ദ്രസ്തു ഋഷിഭിസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ ഉക്തോ ന പ്രതിജഗ്രാഹ മാനമോഹസമന്വിതഃ
ഇന്ദ്രാ, ഈ മഹായാഗം പഴയകാലത്ത് സ്വയംഭുവൻ സ്ഥാപിച്ചതാണ്. അങ്ങനെ, സത്യം അറിയുന്ന ഋഷിമാർ വിശ്വഭുക്ക് ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ മാനഭ്രാന്തിയിലും മോഹത്തിലും ആകയാൽ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല.
തേഷാം വിവാദഃ സുമഹാഞ് ജജ്ഞേ ഇന്ദ്രമഹര്ഷീണാമ് ജങ്ഗമൈഃ സ്ഥാവരൈഃ കേന യഷ്ടവ്യമിതി ചോച്യതേ
ഇന്ദ്രനും മഹർഷിമാരും കൂടാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലങ്ങളുമായ ജീവികളും തമ്മിൽ, ആരെയാണ് യജ്ഞത്തിൽ അർപ്പിക്കേണ്ടതെന്ന് പറഞ്ഞ് വലിയ തർക്കം ഉണ്ടായി.
തേ തു ഖിന്നാ വിവാദേന ശക്ത്യാ യുക്താ മഹര്ഷയഃ സംധായ സമമിന്ദ്രേണ പപ്രച്ഛുഃ ഖചരം വസുമ്
ആ തർക്കത്തിൽ വിഷമിച്ച മഹർഷിമാർക്കും ഇന്ദ്രനും ചേർന്ന്, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന വസുവിനോടു ചേർന്ന് ചോദിച്ചു.
മഹാപ്രാജ്ഞ ത്വയാ ദൃഷ്ടഃ കഥം യജ്ഞവിധിര്നൃപ ഔത്താനപാദേ പ്രബ്രൂഹി സംശയം നസ്തുദ പ്രഭോ
മഹാപണ്ഡിതനായോ, നീ യജ്ഞത്തിന്റെ വിധി കണ്ടവനല്ലേ, ഉത്താനപാദന്റെ വംശജനായ രാജാവേ, ഞങ്ങളുടെ സംശയം നീ ദയവായി തീർക്കണം.
ശ്രുത്വാ വാക്യം വസുസ്തേഷാമ് അവിചാര്യ ബലാബലമ് വേദശാസ്ത്രമനുസ്മൃത്യ യജ്ഞതത്ത്വമുവാച ഹ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട വസു, ശക്തിയും ദുർബലതയും നോക്കാതെ, വേദശാസ്ത്രം ഓർത്തു, യജ്ഞത്തിന്റെ സാരാംശം പറഞ്ഞു.