അര്ധമാസസ്യ പര്വാണി ദ്വിതീയാപ്രഭൃതീനി ച അഗ്ന്യാധാനക്രിയാ യസ്മാന് നീയന്തേ പര്വസംധിഷു
അർദ്ധമാസത്തിലെ ഘട്ടങ്ങൾ, രണ്ടാം ദിവസത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, അഗ്നി സ്ഥാപനം തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങൾ ഈ ഘട്ടങ്ങളുടെ സംധികളിലാണ് നടത്തുന്നത്.
തസ്മാത്തു പര്വണോ ഹ്യാദൌ പ്രതിപദ്യാദിസംധിഷു സായാഹ്നേ അനുമത്യാശ്ച ദ്വൌ ലവൌ കാല ഉച്യതേ ലവൌ ദ്വാവേവ രാകായാഃ കാലോ ജ്ഞേയോ ഽപരാഹ്ണികഃ
അതിനാൽ ഘട്ടങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ, പ്രതിപതിയ്ക്ക് തുടങ്ങിയ സംധികളിൽ, സായാഹ്നത്തിലും അനുമതി സമയത്തും രണ്ട് ലവകൾ സമയമായി പറയുന്നു; രാകാ സമയത്തും അപ്രാഹ്ണ സമയത്തും രണ്ട് ലവകൾ സമയമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്രകൃതിഃ കൃഷ്ണപക്ഷസ്യ കാലേ ഽതീതേ ഽപരാഹ്ണികേ സായാഹ്നേ പ്രതിപദ്യേഷ സ കാലഃ പൌര്ണമാസികഃ
കൃഷ്ണപക്ഷം കഴിഞ്ഞ് ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് സന്ധ്യാകാലം വന്നപ്പോൾ, ആ സമയത്തെയാണ് പൗർണമി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
വ്യതീപാതേ സ്ഥിതേ സൂര്യേ ലേഖാദൂര്ധ്വം യുഗാന്തരമ് യുഗാന്തരോദിതേ ചൈവ ചന്ദ്രേ ലേഖോപരി സ്ഥിതേ
സൂര്യൻ വ്യതീപാതത്തിൽ രേഖയ്ക്ക് മുകളിലായി നിൽക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ഒരു യുഗം അവസാനിക്കുന്ന സമയം. ചന്ദ്രൻ യുഗാന്തത്തിൽ രേഖയ്ക്ക് മുകളിലായി ഉദിക്കുമ്പോഴും അതുപോലെ.
പൂര്ണമാസവ്യതീപാതൌ യദാ പശ്യേത്പരസ്പരമ് തൌ തു വൈ പ്രതിപദ്യാവത് തസ്മിന്കാലേ വ്യവസ്ഥിതൌ
പൗർണമി വ്യതീപാതത്തിൽ, ഇരുവരെയും ഒരുമിച്ച് പ്രതിപദയുടെ ആരംഭത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവിടെ അങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്കാലം സൂര്യമുദ്ദിശ്യ ദൃഷ്ട്വാ സംഖ്യാതുമര്ഹസി സ ചൈവ സത്ക്രിയാകാലഃ ഷഷ്ഠഃ കാലോ ഽഭിധീയതേ
അപ്പോഴാണ് സൂര്യനെ നോക്കി കണക്കുകൂട്ടേണ്ടത്. അതാണ് ശുഭകൃത്യകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ആറാമത്തെ കാലം എന്ന് പറയുന്നു.
പൂര്ണേന്ദുഃ പൂര്ണപക്ഷേ തു രാത്രിസംധിഷു പൂര്ണിമാ തസ്മാദാപ്യായതേ നക്തം പൌര്ണമാസ്യാം നിശാകരഃ
പൂർണപക്ഷത്തിലെ രാത്രിസന്ധികളിൽ, പൗർണമി രാത്രിയിലാണ് ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായിരിക്കുക. അതുകൊണ്ട് പൗർണമി രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമാകുന്നു.
യദാന്യോന്യവതീം പാതേ പൂര്ണിമാം പ്രേക്ഷതേ ദിവാ ചന്ദ്രാദിത്യോ ഽപരാഹ്ണേ തു പൂര്ണത്വാത്പൂര്ണിമാ സ്മൃതാ
ദിവസത്തിൽ, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും തമ്മിലുള്ള വ്യതീപാത സമയത്ത്, പൗർണമി കാണുമ്പോൾ, അതിന്റെ പൂർണ്ണത കൊണ്ടാണ് ഉച്ച കഴിഞ്ഞ പൗർണമി എന്ന് പറയുന്നത്.
യസ്മാത്താമനുമന്യന്തേ പിതരോ ദൈവതൈഃ സഹ തസ്മാദനുമതിര്നാമ പൂര്ണത്വാത്പൂര്ണിമാ സ്മൃതാ
അന്ന് പിതാക്കന്മാരും ദേവതകളും ആ സമയത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനാൽ, അതിനെ അനുമതി എന്നും, പൂർണ്ണത കൊണ്ടാണ് പൗർണമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്.
അത്യര്ഥം രാജതേ യസ്മാത് പൌര്ണമാസ്യാം നിശാകരഃ രഞ്ജനാച്ചൈവ ചന്ദ്രസ്യ രാകേതി കവയോ വിദുഃ
പൗർണമി രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രൻ അത്യന്തം പ്രകാശിക്കുന്നതും, ചന്ദ്രന്റെ വർണ്ണം കൊണ്ടുമാണ് കവിൾ അതിനെ രാകാ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
അമാ വസേതാമൃക്ഷേ തു യദാ ചന്ദ്രദിവാകരൌ ഏകാ പഞ്ചദശീ രാത്രിര് അമാവാസ്യാ തതഃ സ്മൃതാ
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഒരേ നക്ഷത്രത്തിൽ ചേർന്ന് ഇരിക്കുമ്പോൾ, അന്ന് പതിനഞ്ചാമത്തെ രാത്രിയാണ് അമാവാസ്യ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഉദ്ദിശ്യ താമമാവാസ്യാം യദാ ദര്ശം സമാഗതൌ അന്യോന്യം ചന്ദ്രസൂര്യൌ തു ദര്ശനാദ്ദര്ശ ഉച്യതേ
അമാവാസ്യയെ ഉദ്ദേശിച്ച് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഒരുമിച്ച് കാണുമ്പോൾ, പരസ്പരം കാണുന്നതിനാൽ അതിനെ ദർശം എന്ന് പറയുന്നു.
ദ്വൌ ദ്വൌ ലവാവമാവാസ്യാം സ കാലഃ പര്വസംധിഷു ദ്വ്യക്ഷരഃ കുഹൂമാത്രശ്ച പര്വകാലസ്തു സ സ്മൃതഃ
അമാവാസ്യയിൽ, പർവ്വസന്ധികളിൽ രണ്ടു ലവങ്ങൾ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതാണ് രണ്ടു അക്ഷരങ്ങളുള്ള കുഹൂ എന്നും, ആ സമയമാണ് പർവ്വകാലം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദൃഷ്ടചന്ദ്രാ ത്വമാവാസ്യാ മധ്യാഹ്നപ്രഭൃതീഹ വൈ ദിവാ തദൂര്ധ്വം രാത്ര്യാം തു സൂര്യേ പ്രാപ്തേ തു ചന്ദ്രമാഃ സൂര്യേണ സഹസോദ്ഗച്ഛേത് തതഃ പ്രാതസ്തനാത്തു വൈ
അമാവാസ്യയിൽ, ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം ദിവസം ചന്ദ്രൻ കാണപ്പെടുമ്പോഴും, അതിന് ശേഷം രാത്രിയിൽ സൂര്യൻ വന്നപ്പോൾ, ചന്ദ്രൻ സൂര്യനൊപ്പം ഉദിക്കുന്നു. അതിനാൽ അതാണ് പ്രഭാതം.
സമാഗമ്യ ലവൌ ദ്വൌ തു മധ്യാഹ്നാന്നിപതന്രവിഃ പ്രതിപച്ഛുക്ലപക്ഷസ്യ ചന്ദ്രമാഃ സൂര്യമണ്ഡലാത്
ഉച്ച കഴിഞ്ഞ്, രണ്ടു ലവങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പ്രതിപദയുടെ ചന്ദ്രൻ സൂര്യന്റെ വട്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്നു.
നിര്മുച്യമാനയോര്മധ്യേ തയോര്മണ്ഡലയോസ്തു വൈ സ തദാന്വാഹുതേഃ കാലോ ദര്ശസ്യ ച വഷട്ക്രിയാഃ ഏതദൃതുമുഖം ജ്ഞേയമ് അമാവാസ്യാം തു പാര്വണമ്
രണ്ടു വട്ടങ്ങൾ തമ്മിൽ വേർപെടുന്ന സമയത്ത്, അവയുടെ ഇടയിൽ, അപ്പോൾ തന്നെയാണ് അനുഹാരിയും ദർശത്തിന്റെ വഷട് കർമ്മങ്ങളും നടത്തേണ്ട സമയം. ഇതാണ് ঋതുവിന്റെ ആരംഭം, അമാവാസ്യയിലെ പർവ്വകാലം.
ദിവാ പര്വ ത്വമാവാസ്യാം ക്ഷീണേന്ദൌ ധവലേ തു വൈ തസ്മാദ്ദിവാ ത്വമാവാസ്യാം ഗൃഹ്യതേ യോ ദിവാകരഃ
അമാവാസ്യയിൽ, ദിവസം ചന്ദ്രൻ ക്ഷീണിച്ച് വെളുത്തിരിക്കുമ്പോൾ, അതുകൊണ്ടാണ് സൂര്യൻ ഉള്ള ദിവസത്തെ അമാവാസ്യയെ സ്വീകരിക്കുന്നത്.
കുഹേതി കോകിലേനോക്തം യസ്മാത്കാലാത്സമാപ്യതേ തത്കാലസംജ്ഞിതാ ഹ്യേഷാ അമാവാസ്യാ കുഹൂഃ സ്മൃതാ
കുഹൂ എന്ന് കുയിൽ വിളിക്കുന്നത്, ആ സമയത്ത് എല്ലാം സമാപിക്കുന്നതിനാലാണ്. അതുകൊണ്ട് ആ സമയത്തിന്റെ പേരിൽ അമാവാസ്യ കുഹൂ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
സിനീവാലീപ്രമാണം തു ക്ഷീണശേഷോ നിശാകരഃ അമാവാസ്യാ വിശത്യര്കം സിനീവാലീ തദാ സ്മൃതാ
സിനീവാലിയുടെ അളവുപോലെ മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രൻ അമാവാസ്യയിൽ സൂര്യനിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അതിനെ സിനീവാലി എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
അനുമതിശ്ച രാകാ ച സിനീവാലീ കുഹൂസ്തഥാ ഏതാസാം ദ്വിലവഃ കാലഃ കുഹൂമാത്രാ കുഹൂഃ സ്മൃതാ
അനുമതി, രാകാ, സിനീവാലി, കുഹൂ — ഈ നാലും; രണ്ടു ലവ സമയമാണ് കുഹൂ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്, അതിന്റെ അളവിലാണ് കുഹൂ എന്ന പേര്.
ഇത്യേഷ പര്വസംധീനാം കാലോ വൈ ദ്വിലവഃ സ്മൃതഃ പര്വണാം തുല്യകാലസ്തു തുല്യാഹുതിവഷട്ക്രിയാഃ
ഇങ്ങനെ, ചന്ദ്രന്റെ ഘട്ടങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഇടവേള രണ്ട് ലവം സമയമാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഓരോ ഘട്ടത്തിന്റെയും ദൈർഘ്യവും, അർപ്പണങ്ങളും, 'വഷട്' എന്ന ഉച്ചാരണമൊക്കെയും സമാനമാണ്.
ചന്ദ്രഭൂര്യവ്യതീപാതേ സമേ വൈ പൂര്ണിമേ ഉഭേ പ്രതിപത്പ്രതിപന്നസ്തു പര്വകാലോ ദ്വിമാത്രകഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചേർന്നോ എതിര്ത്തോ, പൗർണ്ണമിയും അമാവാസ്യയും ഒരുപോലെ വരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ 'പർവ' എന്ന സമയം ഇരട്ട അളവാണ്.
കാലഃ കുഹൂസിനീവാല്യോഃ സമുദ്ധോ ദ്വിലവഃ സ്മൃതഃ അര്കനിര്മണ്ഡലേ സോമേ പര്വകാലഃ കലാഃ സ്മൃതാഃ
കുഹു, സിനീവാലി എന്നീ ചന്ദ്രയോഗങ്ങളിൽ സമയമെന്നത് രണ്ട് ലവം ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. സൂര്യന്റെ നിർമണ്ഡലത്തിലും ചന്ദ്രനോടൊപ്പം പർവസമയം കലകളിൽ അളക്കപ്പെടുന്നു.
യസ്മാദ് ആപൂര്യതേ സോമഃ പഞ്ചദശ്യാം തു പൂര്ണിമാ ദശഭിഃ പഞ്ചഭിശ്ചൈവ കലാഭിര്ദിവസക്രമാത്
പതിനഞ്ചാം ദിവസം ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമാകുന്നതുകൊണ്ട്, പൗർണ്ണമി പത്ത് കലയും അഞ്ചു കലയും ചേർന്ന്, ദിവസക്രമത്തിൽ പൂർണ്ണമാവുന്നു.
തസ്മാത്പഞ്ചദശേ സോമേ കലാ വൈ നാസ്തി ഷോഡശീ തസ്മാത്സോമസ്യ വിപ്രോക്തഃ പഞ്ചദശ്യാം മയാ ക്ഷയഃ
അതിനാൽ പതിനഞ്ചാം ദിവസം ചന്ദ്രനിൽ പതിനാറാമത്തെ കലയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് പതിനഞ്ചാം ദിവസം ചന്ദ്രന്റെ ക്ഷയം ഞാൻ പറഞ്ഞത്.
ഇത്യേതേ പിതരോ ദേവാഃ സോമപാഃ സോമവര്ധനാഃ ആര്തവാ ഋതവോ ഽഥാബ്ദാ ദേവാസ്താന്ഭാവയന്തി ഹി
ഇങ്ങനെ, ഈ പിതാക്കന്മാർ, സോമം കുടിക്കുന്ന ദേവന്മാർ, സോമം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവരും, ഋതുക്കളും വർഷവും തന്നെയാണ്; ദേവന്മാർ അവരെ നിലനിർത്തുന്നു.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി പിതൄഞ്ഛ്രാദ്ധഭുജസ്തു യേ തേഷാം ഗതിം ച സത്തത്വം പ്രാപ്തിം ശ്രാദ്ധസ്യ ചൈവ ഹി
ഇനി ഞാൻ സ്രാദ്ധം കഴിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരെ കുറിച്ച്, അവരുടെ മാർഗ്ഗം, സ്വഭാവം, സ്രാദ്ധഫലപ്രാപ്തി എന്നിവയെ കുറിച്ച് വിശദമായി പറയും.
ന മൃതാനാം ഗതിഃ ശക്യാ ജ്ഞാതും വാ പുനരാഗതിഃ തപസാ ഹി പ്രസിദ്ധേന കിം പുനര്മാംസചക്ഷുഷാ
മരിച്ചവരുടെ യാത്രയും തിരിച്ചുവരവും അറിയാൻ കഴിയില്ല; പ്രശസ്തമായ തപസ്സുകൊണ്ടുപോലും അതറിയാൻ കഴിയില്ല, അതിനാൽ സാധാരണ കണ്ണുകൊണ്ടോ?
അത്ര ദേവാന്പിതൄംശ്ചൈതേ പിതരോ ലൌകികാഃ സ്മൃതാഃ തേഷാം തേ ധര്മസാമര്ഥ്യാത് സ്മൃതാഃ സായുജ്യഗാ ദ്വിജൈഃ
ഇവിടെ ഈ പിതാക്കന്മാർ ദൈവികരും ലോകികരുമായ പിതാക്കന്മാരാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവരുടെ ധർമ്മശക്തിയാൽ, അവർക്ക് ഐക്യപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് ദ്വിജന്മാർ പറയുന്നു.
യദി വാശ്രമധര്മേണ പ്രജ്ഞാനേഷു വ്യവസ്ഥിതാന് അന്യേ ചാത്ര പ്രസീദന്തി ശ്രദ്ധായുക്തേഷു കര്മസു
അല്ലെങ്കിൽ, ആശ്രമധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരും, ജ്ഞാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും, വിശ്വാസത്തോടെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും ഇവിടെ സന്തോഷിക്കുന്നു.