ഏതദേവ തു പപ്രച്ഛ മനുഃ സ മധുസൂദനമ് സൂര്യപുത്രായ ചോവാച യഥാ തന്മേ നിബോധത
ഇതേ ചോദ്യം മനു മഹാവിഷ്ണുവിനോടും, പിന്നെ മഹാവിഷ്ണു സൂര്യപുത്രനോടും പറഞ്ഞു. അതിന്റെ വിശദീകരണം ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
തസ്യ ചാഹം പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രഭാവം വിസ്തരേണ തു ഐലസ്യ ദിവി സംയോഗം സോമേന സഹ ധീമതാ
അയിലനായ ആ ജ്ഞാനിയുടെ ശക്തിയും, അവൻ സോമനോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിൽ ചേർന്നതും ഞാൻ വിശദമായി പറയാം.
സോമാച്ചൈവാമൃതപ്രാപ്തിഃ പിതൄണാം തര്പണം തഥാ സൌമ്യാ ബര്ഹിഷദഃ കാവ്യാ അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തഥൈവ ച
സോമനിൽ നിന്ന് അമൃതം ലഭിക്കുകയും, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സൌമ്യന്മാർ, ബർഹിഷദ്മാർ, കാവ്യന്മാർ, അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ ഇവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
യദാ ചന്ദ്രശ്ച സൂര്യശ്ച നക്ഷത്രാണാം സമാഗതൌ അമാവാസ്യാം നിവസത ഏകസ്മിന്നഥ മണ്ഡലേ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഒരുമിച്ച് വരുമ്പോൾ, അവർ അമാവാസ്യയിൽ ഒരേ വൃത്തത്തിൽ പാർക്കുന്നു.
തദാ സ ഗച്ഛതി ദ്രഷ്ടും ദിവാകരനിശാകരൌ അമാവാസ്യാമമാവാസ്യാം മാതാമഹപിതാമഹൌ
അപ്പോൾ, ഓരോ അമാവാസ്യയിലും അവൻ സൂര്യനെയും ചന്ദ്രനെയും, തന്റെ മാതാമഹനും പിതാമഹനും കാണാൻ പോകുന്നു.
അഭിവാദ്യ തു തൌ തത്ര കാലാപേക്ഷഃ സ തിഷ്ഠതി പ്രചസ്കന്ദ തതഃ സോമമ് അര്ചയിത്വാ പരിശ്രമാത്
അവിടെ അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, ശരിയായ സമയത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു; പിന്നെ സോമനെ ആരാധിച്ച്, ക്ഷീണിച്ചവണ്ണം അവിടെ നിന്ന് തിരികെ പോകുന്നു.
ഐലഃ പുരൂരവാ വിദ്വാന് മാസി ശ്രാദ്ധചികീര്ഷയാ തതഃ സ ദിവി സോമം വൈ ഹ്യ് ഉപതസ്ഥേ പിതൄനപി
പണ്ഡിതനായ അയിലൻ പുരൂരവസ്, ഓരോ മാസവും പിതൃകർമ്മം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സ്വർഗത്തിൽ സോമനെയും പിതാക്കളെയും സമീപിക്കുന്നു.
ദ്വിലവം കുഹൂമാത്രം ച താവുഭൌ തു നിധായ സഃ സിനീവാലീപ്രമാണാല്പകുഹൂമാത്രവ്രതോദയേ
അവൻ കുഹുവിന്റെ അളവിൽ രണ്ട് അളവുകൾ, സിനീവാളിയുടെ ചെറിയ അളവിൽ, വ്രതം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഒരുമിച്ച് വയ്ക്കുന്നു.
കുഹൂമാത്രം പിത്രുദ്ദേശം ജ്ഞാത്വാ കുഹൂമുപാസാതേ തമുപാസ്യ തതഃ സോമം കലാപേക്ഷീ പ്രതീക്ഷതേ
കുഹുവിന്റെ അളവ് പിതാക്കൾക്കായി അറിഞ്ഞ്, അവൻ കുഹുവിനെ ആരാധിക്കുന്നു; ആരാധിച്ച ശേഷം, ശരിയായ ഘട്ടത്തിൽ സോമനെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
സ്വധാമൃതം തു സോമാദ്വൈ വസംസ്തേഷാം ച തൃപ്തയേ ദശഭിഃ പഞ്ചഭിശ്ചൈവ സ്വധാമൃതപരിസ്രവൈഃ കൃഷ്ണപക്ഷഭുജാം പ്രീതിര് ദ്രുഹ്യതേ പരമാംശുഭിഃ
സോമനിൽ നിന്ന് സ്വധാമൃതം പിതാക്കളുടെ തൃപ്തിക്ക് ലഭിക്കുന്നു; പത്ത്, അഞ്ചു ഒഴുക്കുകളിൽ ആ അമൃതം ഒഴുകുന്നു. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ഭോജനം ചെയ്യുന്ന പിതാക്കൾക്ക് ആ ഉത്തമ കിരണങ്ങൾ വലിയ സന്തോഷം നൽകുന്നു.
സദ്യോ ഽഭിക്ഷരതാ തേന സൌമ്യേന മധുനാ ച സഃ നിവാപേഷ്വഥ ദത്തേഷു പിത്ര്യേണ വിധിനാ തു വൈ
ഉടൻ തന്നെ, സൌമ്യമായ ആ അമൃതം കൊണ്ടു അവൻ നീങ്ങുന്നു; പിതൃകർമ്മങ്ങൾ ശരിയായ രീതിയിൽ അർപ്പിക്കുമ്പോൾ.
സ്വധാമൃതേന സൌമ്യേന തര്പയാമാസ വൈ പിതൄന് സൌമ്യാ ബര്ഹിഷദഃ കാവ്യാ അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തഥൈവ ച
സൌമ്യമായ സ്വധാമൃതം കൊണ്ട് അവൻ പിതാക്കളെയും, സൌമ്യന്മാരെയും, ബർഹിഷദ്മാരെയും, കാവ്യന്മാരെയും, അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
ഋതുരഗ്നിഃ സ്മൃതോ വിപ്രൈര് ഋതും സംവത്സരം വിദുഃ ജജ്ഞിരേ ഋതവസ്തസ്മാദ് ഋതുഭ്യോ ഹ്യാര്തവാ അഭവന്
കാലാഗ്നി എന്നത് മഹർഷിമാർ ഓർക്കുന്നു; കാലം ഒരു വർഷം എന്നാണ് അവർ അറിയുന്നത്. കാലങ്ങൾ അവിടെ നിന്ന് ജനിച്ചു, കാലങ്ങളിൽ നിന്ന് ഋതുക്കൾ ഉണ്ടായി.
പിതര ഋതവോ ഽര്ധമാസാ വിജ്ഞേയാ ഋതുസൂനവഃ പിതാമഹാസ്തു ഋതവോ ഹ്യ് അമാവാസ്യാബ്ദസൂനവഃ പ്രപിതാമഹാഃ സ്മൃതാ ദേവാഃ പഞ്ചാബ്ദാ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ
പിതാക്കൾ കാലങ്ങളാണ്, അർദ്ധമാസങ്ങൾ കാലങ്ങളുടെ പുത്രന്മാർ എന്ന് അറിയണം; പിതാമഹന്മാർ കാലങ്ങൾ, അമാവാസ്യകൾ വർഷത്തിന്റെ പുത്രന്മാർ; പ്രപിതാമഹന്മാർ ദേവന്മാർ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു, അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്.
സൌമ്യാ ബര്ഹിഷദഃ കാവ്യാ അഗ്നിഷ്വാത്താ ഇതി ത്രിധാ ഗൃഹസ്ഥാ യേ തു യജ്വാനോ ഹവിര്യജ്ഞാര്തവാശ്ച യേ സ്മൃതാ ബര്ഹിഷദസ്തേ വൈ പുരാണേ നിശ്ചയം ഗതാഃ
സൗമ്യാ, ബർഹിഷദുകൾ, കാവ്യന്മാർ, അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഗൃഹസ്ഥരും ഹവിര്യജ്ഞങ്ങളും ഋതുക്കളിൽ യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും ബർഹിഷദുകൾ എന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
ഗൃഹമേധിനശ്ച യജ്വാനോ ഹ്യ് അഗ്നിഷ്വാത്താര്തവാഃ സ്മൃതാഃ അഷ്ടകാപതയഃ കാവ്യാഃ പഞ്ചാബ്ദാംസ്തു നിബോധത
യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന ഗൃഹസ്ഥന്മാരെ അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ എന്നും ഋതുക്കളിൽ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരെയും അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു. അഷ്ടകകളുടെ അധിപന്മാരാണ് കാവ്യന്മാർ. ഇനി അഞ്ചു വർഷങ്ങളേക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
തേഷു സംവത്സരോ ഹ്യഗ്നിഃ സൂര്യസ്തു പരിവത്സരഃ സോമസ് ത്വിഡ്വത്സരശ് ചൈവ വായുശ്ചൈവാനുവത്സരഃ
അവയിൽ സംവത്സരം അഗ്നിയാണ്, പരിവത്സരം സൂര്യനാണ്, ഇട്വത്സരം സോമനാണ്, അനുവത്സരം വായുവാണ്.
രുദ്രസ്തു വത്സരസ്തേഷാം പഞ്ചാബ്ദാ യേ യുഗാത്മകാഃ കാലേനാധിഷ്ഠിതസ്തേഷു ചന്ദ്രമാഃ സ്രവതേ സുധാമ്
അവർക്കിടയിൽ വത്സരം രുദ്രനാണ്. ഈ അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ ഒരു യുഗത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. കാലം നിയന്ത്രിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അവയിൽ ചന്ദ്രൻ അമൃതം ഒഴുക്കുന്നു.
ഏതേ സ്മൃതാ ദേവകൃത്യാഃ സോമപാശ്ചോഷ്മപാശ്ച യേ താംസ്തേന തര്പയാമാസ യാവദാസീത്പുരൂരവാഃ
ഇവയെ ദേവരുടെ കര്മ്മങ്ങൾ എന്ന് ഓർക്കുന്നു; സോമം കുടിക്കുന്നവരും ഉഷ്ണം കുടിക്കുന്നവരും ഇവരിൽപ്പെടുന്നു. പുരൂരവാസ് ജീവിച്ചിരുന്ന കാലം മുഴുവൻ അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
യസ്മാത്പ്രസൂയതേ സോമോ മാസി മാസി വിശേഷതഃ തതഃ സ്വധാഭൃതം തദ്വൈ പിതൄണാം സോമപായിനാമ് ഏതത്തദമൃതം സോമമ് അവാപ മധു ചൈവ ഹി
സോമം ഓരോ മാസവും പ്രത്യേകമായി ഉണ്ടാകുന്നതുകൊണ്ടാണ് പിതാക്കന്മാരിൽ സോമം കുടിക്കുന്നവർക്കുള്ള സ്വധാഭൃതം അർഹത. അങ്ങനെ അവൻ ആ അമൃതം, സോമം, തേൻ എന്നിവ നേടി.
തതഃ പീതസുധം സോമം സൂര്യോ ഽസാവേകരശ്മിനാ ആപ്യായതേ സുഷുമ്നേന സോമം തു സോമപായിനമ്
അമൃതമായ സോമം കുടിച്ച ശേഷം, സൂര്യൻ ഒരു കിരണത്തിലൂടെ സുഷുമ്ന എന്ന കിരണത്തിലൂടെ സോമം കുടിക്കുന്നവരുടെ സോമത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
നിഃശേഷാ വൈ കലാഃ പൂര്വാ യുഗപദ് വ്യാപയന് പുരാ സുഷുമ്നാപ്യായമാനസ്യ ഭാഗം ഭാഗമഹഃക്രമാത്
മുമ്പത്തെ എല്ലാ കലകളും ഒരുമിച്ച് വ്യാപിച്ചു, സുഷുമ്ന കിരണം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ഭാഗം പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
കലാഃ ക്ഷീയന്തി കൃഷ്ണാസ്താഃ ശുക്ലാ ഹ്യാപ്യായയന്തി ച ഏവം സാ സൂര്യവീര്യേണ ചന്ദ്രസ്യാപ്യായിതാ തനുഃ
കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ കലകൾ കുറയുന്നു, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ കലകൾ വർധിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സൂര്യന്റെ ശക്തിയിൽ ചന്ദ്രന്റെ ദേഹം പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
പൌര്ണമാസ്യാം സ ദൃശ്യേത ശുക്ലഃ സമ്പൂര്ണമണ്ഡലഃ ഏവമാപ്യായിതഃ സോമഃ ശുക്ലപക്ഷേ ഽപ്യഹഃക്രമാത് ദേവൈഃ പീതസുധം സോമം പുരാ പശ്ചാത്പിബേദ്രവിഃ
പൗർണമി ദിവസം, ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായും വെളിച്ചമുള്ള വട്ടമായി കാണപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട സോമം, ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ദിവസേന വർധിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ മുമ്പ് അമൃതമായ സോമം കുടിച്ചു, പിന്നെ പിതാക്കന്മാർ അവശിഷ്ടം കുടിക്കുന്നു.
പീതം പഞ്ചദശാഹം തു രശ്മിനൈകേന ഭാസ്കരഃ ആപ്യായയത്സുഷുമ്നേന ഭാഗം ഭാഗമഹഃക്രമാത്
പതിനഞ്ചു ദിവസത്തേക്ക്, സൂര്യൻ ഒരു കിരണത്തിലൂടെ സോമം കുടിക്കുന്നു; സുഷുമ്ന കിരണം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ഭാഗം പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
സുഷുമ്നാപ്യായമാനസ്യ ശുക്ലാ വര്ധന്തി വൈ കലാഃ തസ്മാദ്ധ്രസന്തി വൈ കൃഷ്ണാഃ ശുക്ലാ ഹ്യാപ്യായയന്തി ച
സുഷുമ്ന കിരണം പോഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ കലകൾ വർധിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ കലകൾ കുറയുന്നു, ശുക്ലപക്ഷം വളരുന്നു.
ഏവമാപ്യായതേ സോമഃ ക്ഷയിതേ ച പുനഃ പുനഃ സമൃദ്ധിരേവം സോമസ്യ പക്ഷയോഃ ശുക്ലകൃഷ്ണയോഃ
ഇങ്ങനെ സോമം പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; കുറയുമ്പോൾ വീണ്ടും വീണ്ടും സമൃദ്ധി വരുന്നു. ശുക്ലപക്ഷത്തിലും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും സോമത്തിന്റെ വർദ്ധനവാണിത്.
ഇത്യേഷ പിതൃമാന്സോമഃ സ്മൃതസ്തദ്വസുധാത്മകഃ കാന്തഃ പഞ്ചദശൈഃ സാര്ധം സുധാഭൃതപരിസ്രവൈഃ
ഇങ്ങനെ പിതാക്കന്മാരുടെ സോമം ഭൂമിയുടെ രൂപത്തിൽ, പ്രിയപ്പെട്ടതായും പതിനഞ്ച് അമൃതധാരകളോടുകൂടിയതായും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി പര്വണാം സംധയശ്ച യാഃ യഥാ ഗ്രഥ്നന്തി പര്വാണി ആവൃത്താദിക്ഷുവേണുവത്
ഇനി ഞാൻ ചന്ദ്രനിലെ ഘട്ടങ്ങളുടെ സംധികൾ വിശദീകരിക്കും; അവ എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നും, കിഴങ്ങിന്റെ കണ്ണികൾ പോലെ അവ തമ്മിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്നും പറയും.
തഥാബ്ദമാസാഃ പക്ഷാശ്ച ശുക്ലാഃ കൃഷ്ണാസ്തു വൈ സ്മൃതാഃ പൌര്ണമാസ്യാസ്തു യോ ഭേദോ ഗ്രന്ഥയഃ സംധയസ്തഥാ
അങ്ങനെ തന്നെ, സംവത്സരം, മാസങ്ങൾ, ശുക്ലപക്ഷം, കൃഷ്ണപക്ഷം എന്നിവയും ഓർക്കപ്പെടുന്നു. പൗർണമിയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും കണ്ണികളും സംധികളും അങ്ങനെ തന്നെ.