ഇതി സംമന്ത്ര്യ ഹൃഷ്ടാസ്തേ പുരാന്തര്വിബുധാരയഃ പ്രദോഷേ മുദിതാ ഭൂത്വാ ചേരുര്മന്മഥചാരതാമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളായ നഗരാധിപന്മാർ സന്ധ്യാസമയത്ത് ആനന്ദത്തോടെ മന്മഥന്റെ ചാരപ്രവർത്തനം ഏറ്റെടുത്തു.
മുഹുര്മുക്തോദയോ ഭ്രാന്ത ഉദയാഗ്രം മഹാമണിഃ തമാംസ്യുത്സാര്യ ഭഗവാംശ് ചന്ദ്രോ ജൃമ്ഭതി സോ ഽമ്ബരമ്
പുതപ്പിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും കിഴക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ച മഹാമണിയായ ചന്ദ്രൻ, ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നീക്കി, ആകാശത്ത് പ്രകാശിച്ചു.
കുമുദാലംകൃതേ ഹംസോ യഥാ സരസി വിസ്തൃതേ സിംഹോ യഥാ ചോപവിഷ്ടോ വൈഡൂര്യശിഖരേ മഹാന്
വിസ്തൃതമായ തടാകത്തിൽ ഹംസം അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെയും, വൈഡൂര്യശിഖരത്തിൽ സിംഹം ഇരിക്കുന്നതുപോലെയും,
വിഷ്ണോര്യഥാ ച വിസ്തീര്ണേ ഹാരശ്ചോരസി സംസ്ഥിതഃ തഥാവഗാഢേ നഭസി ചന്ദ്രോ ഽത്രിനയനോദ്ഭവഃ ഭ്രാജതേ ഭ്രാജയംല് ലോകാന് സൃജഞ്ജ്യോത്സ്നാരസം ബലാത്
വിഷ്ണുവിന്റെ വിശാലമായ നെഞ്ചിൽ മുത്തുമാല കിടക്കുന്നതുപോലെ, അത്രിയുടെ കണ്ണിൽ നിന്നു ജനിച്ച ചന്ദ്രൻ ആകാശത്ത് മുഴുവനും തഴുകി, ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിച്ച്, ജ്യോത്സ്നാരസം പകർന്നു.
ശീതാംശാവുദിതേ ചന്ദ്രേ ജ്യോത്സ്നാപൂര്ണേ പുരേ ഽസുരാഃ പ്രദോഷേ ലലിതം ചക്രുര് ഗൃഹമാത്മാനമേവ ച
തണുത്ത കിരണങ്ങളോടെ ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, ജ്യോത്സ്നയിൽ നഗരം നിറഞ്ഞു; അസുരന്മാർ സന്ധ്യാസമയത്ത് വീടുകളും തങ്ങളെയും മനോഹരമാക്കി.
രഥ്യാസു രാജമാര്ഗേഷു പ്രാസാദേഷു ഗൃഹേഷു ച ദീപാശ്ചമ്പകപുഷ്പാഭാ നാല്പസ്നേഹപ്രദീപിതാഃ
റഥ്വായിലും രാജമാർഗങ്ങളിലും കൊട്ടാരങ്ങളിലും വീടുകളിലും, ചമ്പകപ്പൂവിന്റെ നിറത്തിൽ, കുറച്ച് എണ്ണയോടെ വിളക്കുകൾ തെളിഞ്ഞു.
തദാ മഠേഷു തേ ദീപാഃ സ്നേഹപൂര്ണാഃ പ്രദീപിതാഃ ഗൃഹാണി വസുമന്ത്യേഷാം സര്വരത്നമയാനി ച ജ്വലതോ ഽദീപയന്ദീപാംശ് ചന്ദ്രോദയ ഇവ ഗ്രഹാഃ
അപ്പോൾ അവരുടെ മഠങ്ങളിൽ എണ്ണ നിറഞ്ഞ വിളക്കുകൾ തെളിഞ്ഞു; അവരുടെ വീടുകൾ മുഴുവനും രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ സമ്പത്തുകൊണ്ടു നിറഞ്ഞിരുന്നു; തെളിഞ്ഞ വിളക്കുകൾ, ചന്ദ്രോദയത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ചന്ദ്രാംശുഭിര്ഭാസമാനമ് അന്തര്ദീപൈഃ സുദീപിതമ് ഉപദ്രവൈഃ കുലമിവ പീയതേ ത്രിപുരേ തമഃ
ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശിക്കുകയും, അകത്തുള്ള വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് തെളിഞ്ഞതുമായ ത്രിപുരയിലെ ഇരുണ്ടിരിപ്പ്, ദുരന്തം വന്ന കുടുംബംപോലെ ഇല്ലാതായി.
തസ്മിന്പുരേ വൈ തരുണപ്രദോഷേ ചന്ദ്രാട്ടഹാസേ തരുണപ്രദോഷേ രത്യര്ഥിനോ വൈ ദനുജാ ഗൃഹേഷു സഹാങ്ഗനാഭിഃ സുചിരം വിരേമുഃ
ആ നഗരത്തില് യൗവനസന്ധ്യയുടെ മൃദുലമായ വെളിച്ചത്തില്, ചന്ദ്രന് തന്റെ പ്രകാശം ചിതറി ചിരിച്ചപ്പോള്, ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ ദാനവന്മാര് സ്വന്തം ഗൃഹങ്ങളില് പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീകളോടൊപ്പം ദീര്ഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.
വിനോദിതാ യേ തു വൃഷധ്വജസ്യ പഞ്ചേഷവസ്തേ മകരധ്വജേന തത്രാസുരേഷ്വാസുരപുംഗവേഷു സ്വാങ്ഗാങ്ഗനാഃ സ്വേദയുതാ ബഭൂവുഃ
വൃഷധ്വജന്റെ അഞ്ചു അമ്പുകള് കൊണ്ടു ഉണര്ന്നവരെ ഇപ്പൊഴിതു മകരധ്വജന് തന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ട് തുളച്ചു. അതിലെ പ്രധാന അസുരന്മാരുടെ സ്വന്തം സ്ത്രീകള് കാമാഗ്നിയില് ചൂടുപിടിച്ച് ചുവന്നവരായി.
കലപ്രലാപേഷു ച ദാനവീനാം വീണാപ്രലാപേഷു ച മൂര്ഛിതേഷു മത്തപ്രലാപേഷു ച കോകിലാനാം സചാപബാണോ മദനോ മമന്ഥ
ദാനവസ്ത്രീകള് കളിയോടു സംസാരിച്ചപ്പോഴും, വീണയുടെ രാഗങ്ങള് മുഴങ്ങുമ്പോഴും, മദത്തില് കുയിലുകള് പാടുമ്പോഴും, കാമദേവന് തന്റെ അമ്പുകളും വില്ലുമായി അവരുടെ ഹൃദയങ്ങള് ഇളക്കി.
തമാംസി നൈശാനി ദ്രുതം നിഹത്യ ജ്യോത്സ്നാവിതാനേന ജഗദ്വിതത്യ ഖേ രോഹിണീം താം ച പ്രിയാം സമേത്യ ചന്ദ്രഃ പ്രഭാഭിഃ കുരുതേ ഽധിരാജ്യമ്
രാത്രിയുടെ ഇരുണ്ടത്വം വേഗത്തില് മാറ്റി, തന്റെ ജ്യോത്സ്നയുടെ വലയില് ലോകം മുഴുവന് മൂടി, ആകാശത്ത് പ്രിയയായ രോഹിണിയെ ചേര്ന്ന്, ചന്ദ്രന് തന്റെ പ്രകാശത്തോടെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു.
സ്ഥിത്വൈവ കാന്തസ്യ തു പാദമൂലേ കാചിദ്വരസ്ത്രീ സ്വകപോലമൂലേ വിശേഷകം ചാരുതരം കരോതി തേനാനനം സ്വം സമലംകരോതി
അവിടെ, ഒരു മനോഹരിയായ സ്ത്രീ തന്റെ പ്രിയന്റെ കാലടിയില് ഇരുന്നു, സ്വന്തം കപോളത്തില് മനോഹരമായ ഒരു കുരുവിന്മയിട്ടു, അതിലൂടെ മുഖം അലങ്കരിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാനനം മണ്ഡലദര്പണസ്ഥം മഹാപ്രഭാ മേ മുഖജേതി ജപ്ത്വാ സ്മൃത്വാ വരാങ്ഗീ രമണേരിതാനി തേനൈവ ഭാവേന രതീമവാപ
തന്റെ മുഖം വട്ടക്കണ്ണാടിയില് കാണുമ്പോള്, "ഇതാ എന്റെ പ്രകാശമുള്ള മുഖം" എന്നു മൃദുലമായി ഉരിയാടുന്നു. പ്രിയന്റെ സ്നേഹസ്പര്ശങ്ങള് ഓര്മ്മിച്ചു, അതേ ഭാവത്തില് ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.
രോമാഞ്ചിതൈര്ഗാത്രവരൈര്യുവഭ്യോ രതാനുരാഗാദ് രമണേന ചാന്യാഃ സ്വയം ദ്രുതം യാന്തി മദാഭിഭൂതാഃ ക്ഷപാ യഥാ ചാര്കദിനാവസാനേ
കാമാനുരാഗത്തില് ശരീരം രോമാഞ്ചിതമായ യുവതികള് മറ്റുള്ളവരെ പോലെ, മദത്തില് മുഴുകി, പ്രണയത്തില് കീഴടങ്ങി, പ്രിയരിലേക്കു ആവേശത്തോടെ ഓടുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, രാത്രി സൂര്യോദയത്തില് അവസാനിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
പേപീയതേ ചാതിരസാനുവിദ്ധാ വിമാര്ഗിതാന്യാ ച പ്രിയം പ്രസന്നാ കാചിത്പ്രിയസ്യാതിചിരാത്പ്രസന്നാ ആസീത്പ്രലാപേഷു ച സമ്പ്രസന്നാ
ഒരുത്തി ആനന്ദത്തില് മുഴുകി പ്രിയനെ ആസ്വദിക്കുന്നു; മറ്റൊരുത്തി ദീര്ഘകാലം പ്രിയനെ അന്വേഷിച്ച്, ഇപ്പോള് സന്തോഷത്തോടെ കൂടെയിരിക്കുന്നു; മറ്റൊരുത്തി പ്രിയന്റെ മധുരമായ വാക്കുകളില് സന്തോഷം കണ്ടെത്തി പൂര്ണമായും തൃപ്തിയോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ഗോശീര്ഷയുക്തൈര്ഹരിചന്ദനൈശ്ച പങ്കാങ്കിതാക്ഷീ ച വരാസുരീണാമ് മനോജ്ഞരൂപാ രുചിരാ ബഭൂവുഃ പൂര്ണാമൃതസ്യേവ സുവര്ണകുമ്ഭാഃ
കണ്ണുകളില് കാജല് ഇട്ട്, പശുവിന്റെ തലയില് നിന്നുള്ള ചന്ദനം അണിഞ്ഞ്, അതിലെ ശ്രേഷ്ഠയായ അസുരസ്ത്രീകള് മനോഹരമായ രൂപത്തില് തിളങ്ങി; പൂര്ണ്ണമായ അമൃതം നിറച്ച പൊന്നിന്റെ കലശങ്ങള് പോലെയാണ് അവര്.
ക്ഷതാധരോഷ്ഠാ ദ്രുതദോഷരക്താ ലലന്തി ദൈത്യാ ദയിതാസു രക്താഃ തന്ത്രീപ്രലാപാസ്ത്രിപുരേഷു രക്താഃ സ്ത്രീണാം പ്രലാപേഷു പുനര്വിരക്താഃ
തുളച്ചതും രക്തം ചൊരിഞ്ഞതുമായ അധരങ്ങളോടെ, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടു പ്രണയം നിറഞ്ഞ ദാനവന്മാര് തങ്ങളുടെ കൊട്ടാരങ്ങളില് തന്ത്രിയുടെ സംഗീതത്തില് ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നു. എന്നാല് സ്ത്രീകളുടെ സംവാദങ്ങളില് അവര് വീണ്ടും വിരക്തരാകുന്നു.
ക്വചിത്പ്രവൃത്തം മധുരാഭിഗാനം കാമസ്യ ബാണൈഃ സുകൃതം നിധാനമ് ആപാനഭൂമീഷു സുഖപ്രമേയം ഗേയം പ്രവൃത്തം ത്വഥ സാധയന്തി
എപ്പോഴോ മധുരമായ ഗാനങ്ങള് ഉയരുന്നു, കാമദേവന്റെ അമ്പുകള് സൃഷ്ടിച്ച അതുല്യമായ നിധി പോലെ. ആനന്ദോദ്യാനങ്ങളില് മനോഹരമായ സംഗീതം പാടപ്പെടുന്നു, അവര് അതിനെ നൈപുണ്യത്തോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
ഗേയം പ്രവൃത്തം ത്വഥ ശോധയന്തി കേചിത്പ്രിയാം തത്ര ച സാധയന്തി കേചിത്പ്രിയാം സമ്പ്രതി ബോധയന്തി സംബുധ്യ സംബുധ്യ ച രാമയന്തി
ഗാനം തുടരുമ്പോള്, ചിലര് രാഗം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു, ചിലര് അവിടം പ്രിയയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു, ചിലര് പ്രിയയെ ഉണര്ത്തുന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണര്ത്തി സന്തോഷം നല്കുന്നു.
ധൂതപ്രസൂനപ്രഭവഃ സുബന്ധഃ സൂര്യേ ഗതേ വൈ ത്രിപുരേ ബഭൂവ സമര്മരോ നൂപുരമേഖലാനാം ശബ്ദശ്ച സംബാധതി കോകിലാനാമ്
സൂര്യന് അസ്തമിച്ചപ്പോള് ത്രിപുരയില് പുതിയ പുഷ്പങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച കെട്ടിയ നൂപുരങ്ങളും അരക്കച്ചകളും മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം കുയിലുകളുടെ പാട്ടുമായി കലരുന്നു.
പ്രിയാവഗൂഢാ ദയിതോപഗൂഢാ കാചിത്പ്രരൂഢാങ്ഗരുഹാപി നാരീ സുചാരുബാഷ്പാങ്കുരപല്ലവാനാം നവാമ്ബുസിക്താ ഇവ ഭൂമിരാസീത്
പ്രിയന്റെ ആലിംഗനത്തില് മുങ്ങി, രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞ, മനോഹരമായ കണ്ണീര് തുളസികളായി മുളപ്പിച്ച സ്ത്രീകള് പുതിയ മഴയില് നനഞ്ഞ ഭൂമിപോലെയായിരുന്നു.
ശശാങ്കപാദൈരുപശോഭിതേഷു പ്രാസാദവര്യേഷു വരാങ്ഗനാനാമ് മാധുര്യഭൂതാഭരണാ മഹാന്തഃ സ്വനാ ബഭൂവുര്മദനേഷു തുല്യാഃ
ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങള് അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങളില്, ശ്രേഷ്ഠയായ സ്ത്രീകള് മധുരമായ ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നു; കാമദേവനോടു തുല്യമായ ആനന്ദം അവര്ക്കുണ്ടായിരുന്നു.
പാനേന ഖിന്നാ ദയിതാതിവേലം കപോലമാജിഘ്രസി കിം മമേദമ് ആരോഹ മേ ശ്രോണിമിമാം വിശാലാം പീനോന്നതാം കാഞ്ചനമേഖലാഢ്യാമ്
പാനം കഴിച്ച് ക്ഷീണിച്ച ഒരു സ്ത്രീ, പ്രിയനെ ആഗ്രഹിച്ച്, "എന്തിനാണ് നീ എന്റെ കപോലം ഇങ്ങനെ മണം വലിക്കുന്നത്? ഈ വിശാലവും ഉന്നതവുമായ, പൊന്നിന്റെ അരക്കച്ച അണിഞ്ഞ എന്റെ കമരം കയറൂ," എന്നു പറയുന്നു.
രഥ്യാസു ചന്ദ്രോദയഭാസിതാസു സുരേന്ദ്രമാര്ഗേഷു ച വിസ്തൃതേഷു ദൈത്യാങ്ഗനാ യൂഥഗതാ വിഭാന്തി താരാ യഥാ ചന്ദ്രമസോ ദിവാന്തേ
ചന്ദ്രോദയത്തിന്റെ വെളിച്ചം പകര്ന്ന വഴികളിലും, വിശാലമായ രാജപഥങ്ങളിലും, ദാനവസ്ത്രീകള് കൂട്ടങ്ങളായി സഞ്ചരിച്ച്, ചന്ദ്രന്റെ ചുറ്റുമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ സന്ധ്യാകാലത്ത് തിളങ്ങുന്നു.
അട്ടാട്ടഹാസേഷു ച ചാമരേഷു പ്രേങ്ഖാസു ചാന്യാ മദലോലഭാവാത് സംദോലയന്തേ കലസമ്പ്രഹാസാഃ പ്രോവാച കാഞ്ചീ ഗുണസൂക്ഷ്മനാദാ
ഉള്ളിളക്കം നിറഞ്ഞ ചിരിയും ചാമരം വീശലും നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, മറ്റുള്ളവര് മദത്തില് ആടിയാടുന്നു; കളിയോടുള്ള പുഞ്ചിരിയോടെ നീങ്ങുന്നു. അപ്പോള് അരക്കച്ചയുടെ സൂക്ഷ്മമായ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു.
അമ്ലാനമാലാന്വിതസുന്ദരീണാം പര്യായ ഏഷോ ഽസ്തി ച ഹര്ഷിതാനാമ് ശ്രൂയന്തി വാചഃ കലധൌതകല്പാ വാപീഷു ചാന്യേ കലഹംസശബ്ദാഃ
ചിരകാലം ഉണങ്ങാത്ത പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞ സുന്ദരികളായ ദാനവസ്ത്രികളിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു. അവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾ വെള്ളംപൊലിഞ്ഞ കല്ലുപോലെ മനോഹരമായി കേൾക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ, കുളങ്ങളിൽ ഹംസപ്പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു.
കാഞ്ചീകലാപശ്ച സഹാങ്ഗരാഗഃ പ്രേങ്ഖാസു തദ്രാഗകൃതാശ്ച ഭാവാഃ ഛിന്ദന്തി താസാമസുരാങ്ഗനാനാം പ്രിയാലയാന് മന്മഥമാര്ഗണാനാമ്
അവരുടെ കമർപ്പട്ടയും അതിനോടൊപ്പം ദേഹത്തിന്റെ സുഗന്ധവും, ആ സുഗന്ധം ഉണർത്തുന്ന ഭാവങ്ങളും, ദാനവസ്ത്രികളായ സ്ത്രീകളുടെ പ്രിയമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ കാമദേവന്റെ അമ്പുകൾക്ക് പ്രിയമായവയെ തകർക്കുന്നു.
ചിത്രാമ്ബരശ്ചോദ്ധൃതകേശപാശഃ സംദോല്യമാനഃ ശുശുഭേ ഽസുരീണാമ് സുചാരുവേശാഭരണൈരുപേതസ് താരാഗണൈര് ജ്യോതിരിവാസ ചന്ദ്രഃ
വിവിധ നിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, മുടി അഴിച്ചു, ഇളംതാളത്തിൽ ആടുന്ന ദാനവസ്ത്രികൾ മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ചന്ദ്രൻ പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
സംദോലനാദ് ഉച്ഛ്വസിതൈശ്ഛിന്നസൂത്രൈഃ കാഞ്ചീഭ്രഷ്ടൈര്മണിഭിര്വിപ്രകീര്ണൈഃ ദോലാഭൂമിസ്തൈര്വിചിത്രാ വിഭാതി ചന്ദ്രസ്യ പാര്ശ്വോപഗതൈര് വിചിത്രാ
ആടലിന്റെ ആഘാതത്തിൽ, തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന തൂവലുകൾ അഴിഞ്ഞു, കമർപ്പട്ടകൾ വീണു, രത്നങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയി; ആ അലങ്കാരങ്ങളാൽ തൂങ്ങുന്ന സ്ഥലമൊക്കെ മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു, ചന്ദ്രന്റെ അരികിൽ കാണുന്ന വിവിധ ഭാവങ്ങൾപോലെ.