ചതുര്ഭൂതാവശിഷ്ടേ ഽസ്മിന് ബ്രഹ്മണാ സമധിഷ്ഠിതേ സ്വയമ്ഭൂര് ഭഗവാംസ്തത്ര ലോകതത്ത്വാര്ഥസാധകഃ
നാലു ഭൂതങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് അവയെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, സ്വയം ജനിച്ച ഭഗവാൻ അവിടെ ലോകത്തിന്റെ സത്യം സാദ്ധ്യമാക്കാൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഖദ്യോതരൂപീ വിചരന്ന് ആവിര്ഭാവം വ്യചിന്തയത് ജ്ഞാത്വാഗ്നിം കല്പകാലാദാവ് അപഃ പൃഥ്വീം ച സംശ്രിതാ
ദഹനശക്തിയുള്ള രൂപം സ്വീകരിച്ച്, അവൻ സൃഷ്ടിയെ ചിന്തിച്ചു. കല്പാരംഭത്തിൽ അഗ്നിയെ അറിയുകയും, വെള്ളിയിലും ഭൂമിയിലും ആശ്രയം തേടുകയും ചെയ്തു.
സ സംഭൃത്യ പ്രകാശാര്ഥം ത്രിധാ തുല്യോ ഽഭവത്പുനഃ പാചകോ യസ്തു ലോകേ ഽസ്മിന് പാര്ഥിവഃ സോ ഽഗ്നിരുച്യതേ
പ്രകാശത്തിനായി അതിനെ സമാഹരിച്ച്, അവൻ വീണ്ടും മൂന്നു രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു. ഈ ലോകത്ത് പാചകത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭൂമിയിലെ അഗ്നിയെയാണ് അഗ്നി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യശ്ചാസൌ തപതേ സൂര്യേ ശുചിരഗ്നിശ്ച സ സ്മൃതഃ വൈദ്യുതോ ജാഠരഃ സൌമ്യോ വൈദ്യുതശ്ചാപ്യബിന്ധനഃ
സൂര്യനിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനാണ് ശുദ്ധമായ അഗ്നി എന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. മിന്നൽ, ജഠരാഗ്നി, ചന്ദ്രനിലെ അഗ്നി, ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത അഗ്നി എന്നിവയും അഗ്നിയാണ്.
തേജോഭിശ്ചാപ്യതേ കശ്ചിത് കശ്ചിദേവാപ്യനിന്ധനഃ കാഷ്ഠേന്ധനസ്തു നിര്മഥ്യഃ സോ ഽദ്ഭിഃ ശാമ്യതി പാവകഃ
ചില അഗ്നികൾ പ്രകാശത്താൽ ജ്വലിക്കുന്നു, ചിലത് യാതൊരു ഇന്ധനവുമില്ലാതെ. മരച്ചില്ലുകൾ ഉരിച്ച് ഉണ്ടാക്കുന്ന അഗ്നി വെള്ളം കൊണ്ടു അണയ്ക്കപ്പെടുന്നു.
അര്ചിഷ്മാന്പചനോ ഽഗ്നിസ്തു നിഷ്പ്രഭഃ സൌമ്യലക്ഷണഃ യശ്ചാസൌ മണ്ഡലേ ശുക്ലേ നിരൂഷ്മാ ന പ്രകാശതേ
ജ്വാലയും പാചകശേഷിയും ഉള്ളതാണു അഗ്നി; പ്രകാശം കുറഞ്ഞതും ചന്ദ്രസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്. വെളുത്ത വട്ടത്തിൽ ഉഷ്ണമില്ലാത്തതും പ്രകാശമില്ലാത്തതുമാണ്.
പ്രഭാ സൌരീ തു പാദേന അസ്തം യാതി ദിവാകരേ അഗ്നിമാവിശതേ രാത്രൌ തസ്മാദഗ്നിഃ പ്രകാശതേ
സൂര്യന്റെ പ്രകാശം അതിന്റെ കാലിലൂടെ അസ്തമയിക്കുന്നു; രാത്രിയിൽ അത് അഗ്നിയിലേക്ക് കടക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് അഗ്നി പ്രകാശിക്കുന്നത്.
ഉദിതേ തു പുനഃ സൂര്യേ ഊഷ്മാഗ്നേസ്തു സമാവിശത് പാദേന തേജസശ്ചാഗ്നേസ് തസ്മാത് സംതപതേ ദിവാ
പുനരുദിക്കുന്ന സൂര്യനിൽ അഗ്നിയുടെ ഉഷ്മം കാലിലൂടെ പ്രവേശിക്കുന്നു; അഗ്നിയുടെ പ്രകാശം അങ്ങനെ പകൽ കാലത്ത് കത്തുന്നു.
പ്രാകാശ്യം ച തഥൌഷ്ണ്യം ച സൌര്യാഗ്നേയേ തു തേജസീ പരസ്പരാനുപ്രവേശാദ് ആപ്യായേതേ ദിവാനിശമ്
സൂര്യനും അഗ്നിയും തമ്മിലുള്ള പ്രകാശവും ഉഷ്ണവും പരസ്പരം കലർന്നുകൊണ്ട് പകൽ-രാത്രി മുഴുവൻ നിറയുന്നു.
ഉത്തരേ ചൈവ ഭൂമ്യര്ധേ തഥാ ഹ്യസ്മിംസ്തു ദക്ഷിണേ ഉത്തിഷ്ഠതി പുനഃ സൂര്യേ രാത്രിരാവിശതേ ഹ്യ് അപഃ
ഭൂമിയുടെ വടക്കേ അർദ്ധത്തിലും അതുപോലെ തെക്കേ അർദ്ധത്തിലും, സൂര്യൻ വീണ്ടും ഉദിക്കുമ്പോൾ രാത്രി വെള്ളത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
തസ്മാത്താമ്രാ ഭവന്ത്യാപോ ദിവാരാത്രിപ്രവേശനാത് അസ്തം ഗതേ പുനഃ സൂര്യേ അഹര്വൈ പ്രവിശത്യ് അപഃ
അതിനാൽ, പകൽ-രാത്രി മാറി മാറി വരുന്നതുകൊണ്ട് വെള്ളം താമ്രനിറം ആകുന്നു. സൂര്യൻ വീണ്ടും അസ്തമിക്കുമ്പോൾ വെള്ളം പകലിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
തസ്മാന്നക്തം പുനഃ ശുക്ലാ ഹ്യ് ആപോ ദൃശ്യന്തി ഭാസുരാഃ ഏതേന ക്രമയോഗേണ ഭൂമ്യര്ധേ ദക്ഷിണോത്തരേ
അതിനാൽ, രാത്രിയിൽ വെള്ളം വെള്ളയും ദീപ്തിയുള്ളതുമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ, വടക്കും തെക്കും അർദ്ധഭൂമിയിലുമാണ് ഈ ക്രമം നടക്കുന്നത്.
ഉദയാസ്തമയേ ഹ്യത്ര അഹോരാത്രം വിശത്യ് അപഃ യശ്ചാസൌ തപതേ സൂര്യഃ സോ ഽപഃ പിബതി രശ്മിഭിഃ
ഇവിടെ, സൂര്യോദയത്തിലും അസ്തമയത്തിലും, പകലും രാത്രിയും വെള്ളത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. പ്രകാശിക്കുന്ന ആ സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് വെള്ളം കുടിക്കുന്നു.
സഹസ്രപാദസ്ത്വേഷോ ഽഗ്നീ രക്തകുമ്ഭനിഭസ്തു സഃ ആദത്തേ സ തു നാഡീനാം സഹസ്രേണ സമന്തതഃ
ആ അഗ്നി, ആയിരം കാലുകളും ഉഗ്രതയും ഉള്ളവൻ, ചുവപ്പുനിറമുള്ള കുമ്പംപോലെയാണ്. അവൻ ചുറ്റും ആയിരം നാളങ്ങളിലൂടെ വെള്ളം ആകർഷിക്കുന്നു.
അപോ നദീസമുദ്രേഭ്യോ ഹ്രദകൂപേഭ്യ ഏവ ച തസ്യ രശ്മിസഹസ്രേണ ശീതവര്ഷോഷ്ണനിഃസ്രവഃ
നദികളിൽ നിന്നും സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ്, തടാകങ്ങളിലും കിണറുകളിലും നിന്നുമാണ് വെള്ളം. അവന്റെ ആയിരം കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് തണുപ്പ്, മഴ, ചൂട് എന്നിവ പുറത്ത് വരുന്നു.
താസാം ചതുഃശതം നാഡ്യോ വര്ഷന്തേ ചിത്രമൂര്തയഃ ചന്ദനാശ്ചൈവ മേധ്യാശ്ച കേതനാശ് ചേതനാസ്തഥാ
അവയിൽ നാലുനൂറ് നാളങ്ങൾ വിവിധ രൂപങ്ങളോടെ ഒഴുകുന്നു. ചിലത് ചന്ദനസൗരഭമുള്ളതും, ചിലത് ശുദ്ധവുമാണ്, ചിലത് അടയാളങ്ങളോടുകൂടിയതും, ചിലത് ജീവശക്തിയുള്ളതുമാണ്.
അമൃതാ ജീവനാഃ സര്വാ രശ്മയോ വൃഷ്ടിസര്ജനാഃ ഹിമോദ്ഭവാശ്ച തേ ഽന്യോന്യം രശ്മയസ്ത്രിംശതഃ സ്മൃതാഃ ചന്ദ്രതാരാഗ്രഹൈഃ സര്വൈഃ പീതാ ഭാനോര്ഗഭസ്തയഃ
മഴ വരുത്തുന്ന എല്ലാ കിരണങ്ങളും അമൃതസ്വഭാവവും ജീവൻ നൽകുന്നതുമാണ്. അവ തണുപ്പിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അവയിൽ മുപ്പത് കിരണങ്ങൾ തമ്മിൽ ബന്ധമുള്ളവയാണെന്ന് പറയുന്നു. സൂര്യന്റെ എല്ലാ കിരണങ്ങളും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും ആസ്വദിക്കുന്നു.
ഏതാ മധ്യാസ്തഥാന്യാശ്ച ഹ്ലാദിന്യോ ഹിമസര്ജനാഃ ശുക്ലാശ്ച കകുഭശ്ചൈവ ഗാവോ വിശ്വസൃതശ്ച യാഃ
ഇവയിൽ ചിലത് മധ്യഭാഗത്തുള്ളവയും, ചിലത് ആനന്ദം നൽകുന്നവയും, തണുപ്പ് സൃഷ്ടിക്കുന്നവയും, ചിലത് വെളുത്തവയും, ചിലത് ദിശകളും, ചിലത് പശുക്കളും, ചിലത് സകലജീവികളുടെ സ്രഷ്ടാക്കളുമാണ്.
ശുക്ലാസ്താ നാമതഃ സര്വാസ് ത്രിംശതോ ഘര്മസര്ജനാഃ സംബിഭ്രതി ഹി താഃ സര്വാ മനുഷ്യാന്ദേവതാഃ പിതൄന്
ഈ മുപ്പത് കിരണങ്ങൾ, പേരിൽ വെളുത്തവയെന്നറിയപ്പെടുന്നവ, ചൂട് പകരുന്നവയാണ്. അവയൊക്കെയും മനുഷ്യരെ, ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
മനുഷ്യാനോഷധീഭിശ്ച സ്വധയാ ച പിതൄനപി അമൃതേന സുരാന്സര്വാന് സംതതം പരിതര്പയന്
മനുഷ്യർ ഔഷധികളാൽ, പിതാക്കന്മാർ സ്വധയാൽ, ദേവന്മാർ അമൃതംകൊണ്ടു ഈ കിരണങ്ങൾക്കാൽ എപ്പോഴും തൃപ്തരാകുന്നു.
വസന്തേ ചൈവ ഗ്രീഷ്മേ ച ശനൈഃ സംതപതേ ത്രിഭിഃ വര്ഷാസു ച ശരദ്യേവം ചതുര്ഭിഃ സംപ്രവര്ഷതി
വസന്തത്തിലും ഗ്രീഷ്മത്തിലും സൂര്യൻ മൂന്നു കിരണങ്ങളാൽ ക്രമേണ ചൂട് നൽകുന്നു. മഴക്കാലത്തും ശരത്കാലത്തും നാലു കിരണങ്ങളാൽ മഴ പെയ്യുന്നു.
ഹേമന്തേ ശിശിരേ ചൈവ ഹിമോത്സര്ഗസ് ത്രിഭിഃ പുനഃ ഓഷധീഷു ബലം ധത്തേ സുധാം ച സ്വധയാ പുനഃ
ഹേമന്തത്തിലും ശിശിരത്തിലും വീണ്ടും മൂന്നു കിരണങ്ങളാൽ തണുപ്പ് പുറത്ത് വരുന്നു. ഔഷധികൾക്ക് ശക്തിയും, അമൃതവും സ്വധയും വീണ്ടും ലഭിക്കുന്നു.
സൂര്യോ ഽമരത്വമമൃതേ ത്രയസ് ത്രിഷു നിയച്ഛതി ഏവം രശ്മിസഹസ്രം തു സൌരം ലോകാര്ഥസാധകമ്
സൂര്യൻ മൂന്നു കിരണങ്ങളാൽ മൂന്നു കാലങ്ങളിൽ അമൃതം നൽകി അമരത്വം നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ ആയിരം സൂര്യകിരണങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നു.
ഭിദ്യതേ ഋതുമാസാദ്യ സഹസ്രം ബഹുധാ പുനഃ ഇത്യേവം മണ്ഡലം ശുക്ലം ഭാസ്വരം ലോകസംജ്ഞിതമ്
കാലങ്ങളെയും മാസങ്ങളെയും ആശ്രയിച്ച് ഈ ആയിരം കിരണങ്ങൾ പലവിധത്തിൽ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ പ്രകാശമുള്ള വൃത്തം ലോകം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
നക്ഷത്രഗ്രഹസോമാനാം പ്രതിഷ്ഠാ യോനിരേവ ച ചന്ദ്ര ഋക്ഷഗ്രഹാഃ സര്വേ വിജ്ഞേയാഃ സൂര്യസമ്ഭവാഃ
നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും ഗ്രഹങ്ങൾക്കും ചന്ദ്രനുമുള്ള അടിസ്ഥാനവും ഉദ്ഭവവും ഇതാണ്. എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും സൂര്യനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
സുഷുമ്നാ സൂര്യരശ്മിര്യാ ക്ഷീണം ശശിനമേധതേ ഹരികേശഃ പുരസ്താത്തു യോ വൈ നക്ഷത്രയോനികൃത്
സുഷുമ്ന എന്നത് സൂര്യന്റെ കിരണമാണ്, അതിലൂടെ ക്ഷീണിച്ച ചന്ദ്രൻ വീണ്ടും വലുതാകുന്നു. ഹരികേശൻ മുന്നിൽ ഉണ്ട്, അവൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ദക്ഷിണേ വിശ്വകര്മാ തു രശ്മിരാപ്യായയദ്ബുധമ് വിശ്വാവസുശ്ച യഃ പശ്ചാച് ഛുക്രയോനിശ്ച സ സ്മൃതഃ
തെക്കോട്ട് വിഷ്വകർമ്മൻ എന്ന കിരണം ബുധനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. പശ്ചിമത്ത് വിശ്വാവസു ഉണ്ട്, അവൻ ശുക്രന്റെ ഉദ്ഭവം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
സംവര്ധനസ്തു യോ രശ്മിഃ സ യോനിര്ലോഹിതസ്യ ച ഷഷ്ഠസ്തു ഹ്യശ്വഭൂ രശ്മിര് യോനിഃ സ ഹി ബൃഹസ്പതേഃ
സംവർധന എന്ന കിരണം ചൊവ്വയുടെ ഉദ്ഭവമാണ്. ആറാമത്തേതായ അശ്വഭൂ എന്ന കിരണം ഗുരുവിന്റെ ഉദ്ഭവം ആകുന്നു.
ശനൈശ്ചരം പുനശ്ചാപി രശ്മിരാപ്യായതേ സുരാട് ന ക്ഷീയതേ യതസ്താനി തസ്മാന്നക്ഷത്രതാ സ്മൃതാ
ശനിയെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന കിരണം സുരാട് എന്നു വിളിക്കുന്നു. അത് ക്ഷയിക്കാത്തതിനാൽ അവയെ നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു.
ക്ഷേത്രാണ്യേതാനി വൈ സൂര്യമ് ആപതന്തി ഗഭസ്തിഭിഃ ക്ഷേത്രാണി തേഷാമാദത്തേ സൂര്യോ നക്ഷത്രതാ തതഃ
ഈ സ്ഥലങ്ങൾ സൂര്യനെ കിരണങ്ങളാൽ സമീപിക്കുന്നു. സൂര്യൻ അവയെ സ്വീകരിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് അവയെ നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.