കാലേ യഥോക്തേ സംജാതേ വാസുദേവമുഖോദ്ഗതേ ശൃങ്ഗീ പ്രാദുര്ബഭൂവാഥ മത്സ്യരൂപീ ജനാര്ദനഃ
നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത് വാസുദേവന്റെ വായിൽ നിന്ന് കൊമ്പുള്ളവൻ, അഥവാ മീനരൂപിയായ ജനാർദ്ദനൻ, പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഭുജംഗോ രജ്ജുരൂപേണ മനോഃ പാര്ശ്വമുപാഗമത് ഭൂതാന്സര്വാന്സമാകൃഷ്യ യോഗേനാരോപ്യ ധര്മവിത്
ഒരു പാമ്പ് കയറുപോലെയായി മനുവിന്റെ അരികിലേക്ക് വന്നു. എല്ലാ ജീവികളും കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനായവൻ യോഗശക്തിയാൽ അവരെ കപ്പലിൽ കയറ്റി.
ഭുജംഗരജ്ജ്വാ മത്സ്യസ്യ ശൃങ്ഗേ നാവമയോജയത് ഉപര്യുപസ്ഥിതസ്തസ്യാഃ പ്രണിപത്യ ജനാര്ദനമ്
പാമ്പുകയറുപയോഗിച്ച്, മീനയുടെ കൊമ്പിൽ കപ്പൽ ഉറപ്പിച്ചു. അതിന്റെ മുകളിൽ നിന്ന് ജനാർദ്ദനനെ വണങ്ങി.
ആഭൂതസമ്പ്ലവേ തസ്മിന്ന് അതീതേ യോഗശായിനാ പൃഷ്ടേന മനുനാ പ്രോക്തം പുരാണം മത്സ്യരൂപിണാ തദിദാനീം പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണുധ്വമൃഷിസത്തമാഃ
ആ മഹാപ്രളയം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, യോഗനിദ്രയിൽ ആയിരുന്ന മീനരൂപിയായ ഭഗവാനോട് മനു പുരാണം ചോദിച്ചു. അതാണ് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നത്, മഹർഷിമാരേ, കേൾക്കൂ.
യദ്ഭവദ്ഭിഃ പുരാ പൃഷ്ടഃ സൃഷ്ട്യാദികമഹം ദ്വിജാഃ തദ് ഏവൈകാര്ണവേ തസ്മിന് മനുഃ പപ്രച്ഛ കേശവമ്
മുന്പ് നിങ്ങള് എന്നോടു ചോദിച്ച സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭം മുതലുള്ള കാര്യങ്ങള് അതേ ചോദ്യം ആദിയാഗ്നിയില് മനു കേശവനോടു ചോദിച്ചു.
ഉത്പത്തിം പ്രലയം ചൈവ വംശാന്മന്വന്തരാണി ച വംശ്യാനുചരിതം ചൈവ ഭുവനസ്യ ച വിസ്തരമ്
അവന് സൃഷ്ടിയും ലയവും, വംശങ്ങളും മനുമാരും, അവരുടെ സന്തതികളുടെ പ്രവൃത്തികളും ലോകത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും ചോദിച്ചു.
ദാനധര്മവിധിം ചൈവ ശ്രാദ്ധകല്പം ച ശാശ്വതമ് വര്ണാശ്രമവിഭാഗം ച തഥേഷ്ടാപൂര്തസംജ്ഞിതമ്
ദാനവും ധര്മ്മത്തിന്റെ നിയമങ്ങളും, ശാശ്വതമായ പിതൃകര്മ്മങ്ങളും, വര്ണ്ണാശ്രമ വിഭജനം, യാഗവും പുണ്യപ്രവൃത്തികളും ചോദിച്ചു.
ദേവതാനാം പ്രതിഷ്ഠാദി യച്ചാന്യദ്വിദ്യതേ ഭുവി തത്സര്വം വിസ്തരേണ ത്വം ധര്മം വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
ദേവതകളുടെ സ്ഥാപനം, ഭൂമിയില് ഉള്ള മറ്റെല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവന് ചോദിച്ചു; നീ ഈ ധര്മ്മം മുഴുവന് വിശദമായി വിശദീകരിക്കണം.
മഹാപ്രലയകാലാന്ത ഏതദാസീത്തമോമയമ് പ്രസുപ്തമിവ ചാതര്ക്യമ് അപ്രജ്ഞാതമലക്ഷണമ്
മഹാപ്രളയത്തിന്റെ അവസാനം എല്ലാം ഇരുണ്ടതിലായിരുന്നു; അതു അജ്ഞേയവും, അവ്യക്തവും, ലക്ഷണമില്ലാത്തതും, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തില് ഉള്ളതുപോലെയായിരുന്നു.
അവിജ്ഞേയമവിജ്ഞാതം ജഗത് സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ച തതഃ സ്വയമ്ഭൂര് അവ്യക്തഃ പ്രഭവഃ പുണ്യകര്മണാമ്
സ്ഥാവരജംഗമമായ ലോകം അജ്ഞാതവും അറിയാനാകാത്തതുമായിരുന്നു; അപ്പോള് സ്വയം ജനിച്ച, അവ്യക്തമായ, പുണ്യപ്രവൃത്തികളുടെ മൂലമായത് ഉദിച്ചുവന്നു.
വ്യഞ്ജയന്നേതദഖിലം പ്രാദുരാസീത് തമോനുദഃ യോ ഽതീന്ദ്രിയഃ പരോ വ്യക്താദ് അണുര് ജ്യായാന് സനാതനഃ നാരായണ ഇതി ഖ്യാതഃ സ ഏകഃ സ്വയമ് ഉദ്ബഭൌ
ഇരുട്ട് നീക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്കപ്പുറം, പ്രകടമായതില് വലുതും സൂക്ഷ്മവുമായ, ശാശ്വതനായ നാരായണന് എല്ലാം വെളിപ്പെടുത്താന് സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
യഃ ശരീരാദ് അഭിധ്യായ സിസൃക്ഷുര്വിവിധം ജഗത് അപ ഏവ സസര്ജാദൌ താസു വീര്യമ് അവാസൃജത്
സ്വന്തം ശരീരത്തില് ചിന്തിച്ച്, വിവിധമായ ലോകം സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, ആദ്യം അവന് ജലം സൃഷ്ടിച്ചു; അതില് തന്റെ ബീജം വച്ചു.
തദേവാണ്ഡം സമഭവദ് ധേമരൂപ്യമയം മഹത് സംവത്സരസഹസ്രേണ സൂര്യായുതസമപ്രഭമ്
അത് സ്വര്ണ്ണവും വെള്ളിയും പോലെ പ്രകാശമുള്ള മഹത്തായ അണ്ടമായി മാറി; ആയിരം വര്ഷങ്ങള്ക്കു ശേഷം പത്ത് ആയിരം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെയായിരുന്നു അതിന്റെ ഭാസുരത.
പ്രവിശ്യാന്തര്മഹാതേജാഃ സ്വയമ് ഏവാത്മസമ്ഭവഃ പ്രഭാവാദ് അപി തദ്വ്യാപ്ത്യാ വിഷ്ണുത്വമ് അഗമത് പുനഃ
സ്വന്തം മഹാതേജസ്സോടെ അകത്തേക്ക് കടന്ന്, സ്വയം ജനിച്ചവന് തന്റെ ശക്തിയാല് എല്ലാം വ്യാപിച്ച് വീണ്ടും വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
തദന്തര്ഭഗവാനേഷ സൂര്യഃ സമഭവത്പുരാ ആദിത്യശ്ചാദിഭൂതത്വാദ് ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മ പഠന്ന് അഭൂത്
അത് അകത്ത് ആദ്യം ഭഗവാന് സൂര്യന് ജനിച്ചു; ആദിത്യന് ആദിമൂലമായതിനാല് ബ്രഹ്മാവായി, വേദം ഉച്ചരിക്കുന്നവനായി.
ദിവം ഭൂമിം സമകരോത് തദണ്ഡശകലദ്വയമ് സ ചാകരോദ്ദിശഃ സര്വാ മധ്യേ വ്യോമ ച ശാശ്വതമ്
അണ്ടത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളില് നിന്ന് അവന് ആകാശവും ഭൂമിയും ഉണ്ടാക്കി; എല്ലാ ദിശകളും നടുവില് ശാശ്വതമായ വ്യോമവും സൃഷ്ടിച്ചു.
നദ്യോ ഽണ്ഡനാമ്നഃ സംഭൂതാഃ പിതരോ മനവസ് തഥാ സപ്ത യേ ഽമീ സമുദ്രാശ് ച തേ ഽപി ചാന്തര്ജലോദ്ഭവാഃ ലവണേക്ഷുസുരാദ്യാശ് ച നാനാരത്നസമന്വിതാഃ
നദികളും പിതാക്കന്മാരും മനുമാരും അണ്ടത്തില് നിന്ന് ഉദിച്ചു; ഈ ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും അകത്തുള്ള ജലത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചു; അവയില് ഉപ്പ്, കപ്പിനീര്, മദ്യം, വിവിധ രത്നങ്ങള് എന്നിവ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ സിസൃക്ഷുര് അഭൂദ് ദേവഃ പ്രജാപതിര് അരിന്ദമ തത്തേജസശ് ച തത്രൈഷ മാര്തണ്ഡഃ സമജായത
സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് ദേവനായ പ്രജാപതി, അപ്രത്യക്ഷമായ ആ തേജസ്സില് നിന്ന് മാര്ത്താണ്ഡന് എന്ന സൂര്യന് അവിടെ ജനിച്ചു.
മൃതേ ഽണ്ഡേ ജായതേ യസ്മാന് മാര്തണ്ഡസ് തേന സംസ്മൃതഃ രജോഗുണമയം യത്തദ് രൂപം തസ്യ മഹാത്മനഃ ചതുര്മുഖഃ സ ഭഗവാന് അഭൂല് ലോകപിതാമഹഃ
മൃതമായ അണ്ടത്തില് നിന്ന് ജനിച്ചതിനാല് അവന് മാര്ത്താണ്ഡന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ രാജോഗുണം നിറഞ്ഞ രൂപം നാലു മുഖങ്ങളുള്ള ലോകപിതാമഹനായി.
യേന സൃഷ്ടം ജഗത് സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ് തമവേഹി രജോരൂപം മഹത് സത്ത്വമ് ഉദാഹൃതമ്
ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ഉള്പ്പെടെ എല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചവന് രാജോഗുണത്തിന്റെ രൂപമായ മഹാസത്ത്വം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
ചതുര്മുഖത്വമ് അഗമത് കസ്മാല് ലോകപിതാമഹഃ കഥം തു ലോകാന് അസൃജദ് ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവിദാം വരഃ
ലോകപിതാമഹന് എങ്ങനെ നാലു മുഖങ്ങള് ലഭിച്ചു? ബ്രഹ്മാവെന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുടെ ലോകസൃഷ്ടി എങ്ങനെ നടന്നു?
തപശ് ചചാര പ്രഥമമ് അമരാണാം പിതാമഹഃ ആവിഭൂതാസ് തഥാ വേദാഃ സാങ്ഗോപാങ്ഗപദക്രമാഃ
അമരന്മാരുടെ പിതാമഹന് ആദ്യം തപസ് ചെയ്തു; അതിനുശേഷം വേദങ്ങളും അതിന്റെ അംശങ്ങളും ഉപവിഭാഗങ്ങളും ക്രമവും വെളിപ്പെട്ടു.
പുരാണസര്വശാസ്ത്രാണാം പ്രഥമം ബ്രഹ്മണാ സ്മൃതമ് നിത്യം ശബ്ദമയം പുണ്യം ശതകോടിപ്രവിസ്തരമ്
എല്ലാ പുരാണങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും തമ്മില് ആദ്യം ബ്രഹ്മാവിന് ഓര്മ്മയില് വന്നത് ശാശ്വതമായ ശബ്ദരൂപവും, പുണ്യവും, കോടി കോടി ശ്ലോകങ്ങളിലേക്കു വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനന്തരം ച വക്ത്രേഭ്യോ വേദാസ് തസ്യ വിനിഃസൃതാഃ മീമാംസാന്യായവിദ്യാശ് ച പ്രമാണാഷ്ടകസംയുതാഃ
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവിന്റെ വായുകളില് നിന്ന് വേദങ്ങളും, മീമാംസയും, ന്യായവും, മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളും, എട്ടു വിധത്തിലുള്ള പ്രമാണങ്ങളോടുകൂടി പുറപ്പെട്ടു.
വേദാഭ്യാസരതസ്യാസ്യ പ്രജാകാമസ്യ മാനസാഃ മനസഃ പൂര്വസൃഷ്ടാ വൈ ജാതാ യത് തേന മാനസാഃ
വേദപഠനത്തില് ലയിച്ചും സന്തതിക്കായി ആഗ്രഹിച്ചും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സില് നിന്നു മനസ്സില് നിന്ന് ജനിച്ച പുത്രന്മാര് ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
മരീചിര് അഭവത് പൂര്വം തതോ ഽത്രിര് ഭഗവാന് ഋഷിഃ അങ്ഗിരശ് ചാഭവത് പശ്ചാത് പുലസ്ത്യസ് തദനന്തരമ്
ആദ്യം മരീചി ജനിച്ചു; പിന്നെ മഹാനായ അത്രി ഋഷി; അതിന് ശേഷം അങ്കിരസും, പിന്നെ പുലസ്ത്യനും ജനിച്ചു.
തതഃ പുലഹനാമാ വൈ തതഃ ക്രതുര് അജായത പ്രചേതാശ് ച തതഃ പുത്രോ വസിഷ്ഠശ് ചാഭവത് പുനഃ
അതിനുശേഷം പുലഹ എന്നൊരു പുത്രന് ജനിച്ചു; പിന്നെ ക്രതു; അവനില് നിന്ന് പ്രചേതാസ്; വീണ്ടും വസിഷ്ഠന് പുത്രനായി ജനിച്ചു.
പുത്രോ ഭൃഗുര് അഭൂത് തദ്വന് നാരദോ ഽപ്യ് അചിരാദ് അഭൂത് ദശേമാന് മാനസാന് ബ്രഹ്മാ മുനീന് പുത്രാന് അജിജനത്
ഭൃഗുവും പുത്രനായി, അതുപോലെ നാരദനും ഉടനടി ജനിച്ചു; ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് ഈ പത്ത് മനസ്സില് നിന്ന് ജനിച്ച മഹർഷിമാരെ പുത്രന്മാരായി സൃഷ്ടിച്ചു.
ശാരീരാന് അഥ വക്ഷ്യാമി മാതൃഹീനാന് പ്രജാപതേഃ അങ്ഗുഷ്ഠാദ് ദക്ഷിണാദ് ദക്ഷഃ പ്രജാപതിര് അജായത
ഇനി പ്രജാപതിയുടെ ശരീരത്തില് നിന്ന് അമ്മയില്ലാതെ ജനിച്ച പുത്രന്മാരെ പറയാം: അവന്റെ വലതുകൈയുടെ വിരലില് നിന്ന് ദക്ഷന് ജനിച്ചു.
ധര്മഃ സ്തനാന്താദ് അഭവദ് ധൃദയാത് കുസുമായുധഃ ഭ്രൂമധ്യാദ് അഭവത് ക്രോധോ ലോഭശ് ചാധരസംഭവഃ
ധര്മം നെഞ്ചില് നിന്ന്, മനസ്സിന്റെ ആനന്ദം ഹൃദയത്തില് നിന്ന്, കോപം കണികട്ടിനിടയില് നിന്ന്, ലാഭം താഴെയുള്ള ഭാഗത്തു നിന്ന് ജനിച്ചു.