അഹര്നാഭിസ്തു സൂര്യസ്യ ഏകചക്രസ്യ വൈ സ്മൃതഃ അരാഃ സംവത്സരാസ്തസ്യ നേമ്യഃ ഷഡൃതവഃ സ്മൃതാഃ
സൂര്യന്റെ നാഭി ഏകചക്രമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ അരകൾ വർഷങ്ങളാണ്, വലയങ്ങൾ ആറു ঋതുക്കളാണ്.
രാത്രിര്വരൂഥോ ധര്മശ്ച ധ്വജ ഊര്ധ്വം വ്യവസ്ഥിതഃ അക്ഷകോട്യോര്യുഗാന്യസ്യ ആര്തവാഹാഃ കലാഃ സ്മൃതാഃ
രാത്രി യോക്ക്കാണ്, ധർമ്മം നേരെ ഉയർന്ന പതാകയാണ്; ആക്സലിന്റെ അറ്റങ്ങൾ യുഗങ്ങൾ, കാലത്തിന്റെ വിഭാഗങ്ങൾ ঋതുക്കളെ വഹിക്കുന്നവയാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്യ കാഷ്ഠാ സ്മൃതാ ഘോണാ ദന്തപങ്ക്തിഃ ക്ഷണാസ്തു വൈ നിമേഷശ്ചാനുകര്ഷോ ഽസ്യ ഈഷാ ചാസ്യ കലാ സ്മൃതാ
അത് കഷ്ടം അതിന്റെ അതിരാണ്, പല്ലുകളുടെ നിരയും നിമിഷങ്ങളും അതിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്; കണ്ണിറുക്കൽ അതിന്റെ ചലനവും ദണ്ഡം അതിന്റെ വിഭാഗവുമാണ്.
യുഗാക്ഷകോടീ തേ തസ്യ അര്ഥകാമാവുഭൌ സ്മൃതൌ സപ്താശ്വരൂപാശ്ഛന്ദാംസി വഹന്തേ വായുരംഹസാ
യുഗങ്ങളുടെ അറ്റങ്ങൾ ലക്ഷ്യവും ആഗ്രഹവും ആകുന്നു; ഏഴു ഛന്ദസ്സുകൾ കുതിരകളുടെ രൂപത്തിൽ കാറ്റ് വേഗത്തിൽ വഹിക്കുന്നു.
ഗായത്രീ ചൈവ ത്രിഷ്ടുപ്ച ജഗത്യനുഷ്ടുപ്തഥൈവ ച പങ്ക്തിശ്ച ബൃഹതീ ചൈവ ഉഷ്ണിഗേവ തു സപ്തമമ്
ഗായത്രീ, ത്രിഷ്ടുപ്, ജഗതി, അനുഷ്ടുപ്, പങ്ക്തി, ബൃഹതി, ഉഷ്ണിക് — ഇവയാണ് ഏഴു ഛന്ദസ്സുകൾ.
ചക്രമക്ഷേ നിബദ്ധം തു ധ്രുവേ ചാക്ഷഃ സമര്പിതഃ സഹചക്രോ ഭ്രമത്യക്ഷഃ സഹാക്ഷോ ഭ്രമതി ധ്രുവഃ
ചക്രം ആക്സലിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, ആക്സൽ ദ്രുവത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ചക്രം ആക്സലിനൊപ്പം ചുറ്റുന്നു, ദ്രുവം ആക്സലിനൊപ്പം ചുറ്റുന്നു.
അക്ഷഃ സഹൈവ ചക്രേണ ഭ്രമതേ ഽസൌ ധ്രുവേരിതഃ ഏവമര്ഥവശാത്തസ്യ സംനിവേശോ രഥസ്യ തു
അക്ഷവും ചക്രവും ഒരുമിച്ച്, ധ്രുവനാൽ പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ, അതിന്റെ ഉദ്ദേശശക്തിയാൽ ആ രഥത്തിന്റെ ക്രമീകരണവും നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു.
തഥാ സംയോഗഭാഗേന സിദ്ധോ വൈ ഭാസ്കരോ രഥഃ തേനാസൌ തരണിര്ദേവോ നഭസഃ സര്പതേ ദിവമ്
അതു പോലെ തന്നെ, ഭാഗങ്ങൾ ചേർന്ന് സൂര്യന്റെ രഥം ഉണ്ടാകുന്നു; അതിനാൽ തന്നെയാണ് പ്രകാശമുള്ള ദേവൻ ആകാശത്തിലൂടെ സ്വർഗ്ഗത്തേക്കു സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
യുഗാക്ഷകോടീ തേ തസ്യ ദക്ഷിണേ സ്യന്ദനസ്യ തു ഭ്രമതോ ഭ്രമതോ രശ്മീ തൌ ചക്രയുഗയോസ്തു വൈ
അവന്റെ രഥത്തിന്റെ യുകവും അക്ഷവും വലതുവശത്താണ്; അതു ചുറ്റുമ്പോൾ, ചക്രവും യുകവും ചേർന്നുള്ള രണ്ടു കിരണങ്ങളാണ് അവ.
മണ്ഡലാനി ഭ്രമന്തേ ഽസ്യ ഖേചരസ്യ രഥസ്യ തു കുലാലചക്രഭ്രമവന് മണ്ഡലം സര്വതോദിശമ്
ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ രഥത്തിന്റെ വൃത്തങ്ങൾ, കൂലി ചക്രം ചുറ്റുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ദിശകളിലും വലയം തീർക്കുന്നു.
യുഗാക്ഷകോടീ തേ തസ്യ വാതോര്മീ സ്യന്ദനസ്യ തു സംക്രമേതേ ധ്രുവമഹോ മണ്ഡലേ സര്വതോദിശമ്
വായുവിന്റെ തിരമാലകളാൽ ചലിക്കുന്ന രഥത്തിന്റെ യുകവും അക്ഷവും, എല്ലാ ദിശകളിലും സ്ഥിരമായ വൃത്തത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഭ്രമതസ്തസ്യ രശ്മീ തേ മണ്ഡലേ തൂത്തരായണേ വര്ധേതേ ദക്ഷിണേഷ്വത്ര ഭ്രമതോ മണ്ഡലാനി തു
അത് ചുറ്റുമ്പോൾ, ഉത്തരയാണത്തിൽ വൃത്തത്തിൽ കിരണങ്ങൾ വർദ്ധിക്കുന്നു; ദക്ഷിണയാണത്തിൽ ചുറ്റുമ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെ വൃത്തങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു.
യുഗാക്ഷകോടീസമ്ബദ്ധൌ ദ്വൌ രശ്മീ സ്യന്ദനസ്യ തു ധ്രുവേണ പ്രഗൃഹീതൌ തൌ രഥൌ യൌ വനതോ രവിമ്
യുകവും അക്ഷവും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന രഥത്തിന്റെ രണ്ടു കിരണങ്ങൾ, ധ്രുവനാൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടും രവിയുടെ രഥം വലിക്കുന്നു.
ആകൃഷ്യേതേ യദാ തേ തു ധ്രുവേണ സമധിഷ്ഠിതേ തദാ സോ ഽഭ്യന്തരേ സൂര്യോ ഭ്രമതേ മണ്ഡലാനി തു
അവ ധ്രുവനാൽ ഉറപ്പായി ആകർഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ സൂര്യൻ അകത്തായി വലയങ്ങളിൽ ചുറ്റുന്നു.
അശീതിമണ്ഡലശതം കാഷ്ഠയോരുഭയോശ്ചരന് ധ്രുവേണ മുച്യമാനേന പുനാ രശ്മിയുഗേന ച
രണ്ട് അറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ എൺപതു നൂറ് വൃത്തങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു; ധ്രുവം വിട്ടുവിടുമ്പോൾ, വീണ്ടും കിരണങ്ങളുടെയും യുകിന്റെയും കൂട്ടത്തോടെ സഞ്ചാരം നടക്കുന്നു.
തഥൈവ ബാഹ്യതഃ സൂര്യോ ഭ്രമതേ മണ്ഡലാനി തു ഉദ്വേഷ്ടയന്വൈ വേഗേന മണ്ഡലാനി തു ഗച്ഛതി
അതു പോലെ തന്നെ, സൂര്യൻ പുറം വൃത്തങ്ങളിലൂടെയും വേഗത്തിൽ ചുറ്റി, വൃത്തങ്ങൾ ചുറ്റിക്കൊണ്ട് കടന്നുപോകുന്നു.
സ രഥോ ഽധിഷ്ഠിതോ ദേവൈര് മാസി മാസി യഥാക്രമമ് തതോ വഹത്യഥാദിത്യം ബഹുഭിര് ഋഷിഭിഃ സഹ
ദേവന്മാർ അധിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്ന ആ രഥം, ഓരോ മാസം തോറും ക്രമമായി, അനേകം ഋഷിമാരോടൊപ്പം സൂര്യനെ വഹിക്കുന്നു.
ഗന്ധര്വൈരപ്സരോഭിശ്ച സര്പഗ്രാമണിരാക്ഷസൈഃ ഏതേ വസന്തി വൈ സൂര്യേ മാസൌ ദ്വൌ ദ്വൌ ക്രമേണ ച
ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, സർപ്പപ്രമുഖന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ—ഇവരിൽ ഓരോരുത്തരും രണ്ട് രണ്ട് പേരായി ഓരോ മാസവും സൂര്യനോടൊപ്പം പാർക്കുന്നു.
ധാതാര്യമാ പുലസ്ത്യശ്ച പുലഹശ്ച പ്രജാപതീ ഉരഗൌ വാസുകിശ്ചൈവ സംകീര്ണശ്ചൈവ താവുഭൌ
ധാതാവ്, അർയമൻ, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ—ഇവരാണ് പ്രജാപതികൾ; വാസുകിയും സംകീർണനും ആ രണ്ട് സർപ്പന്മാരുമാണ്.
തുമ്ബുരുര് നാരദശ്ചൈവ ഗന്ധര്വൌ ഗായതാം വരൌ കൃതസ്ഥലാപ്സരാശ്ചൈവ യാ ച സാ പുഞ്ജികസ്ഥലാ
തുംബുരുവും നാരദനും, ഗായകർക്ക് ഇടയിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ; കൃതസ്ഥലാ അപ്സരയും, പുഞ്ചികസ്ഥലാ എന്നവളും കൂടെ.
ഗ്രാമണ്യൌ രഥകൃത്തസ്യ രഥൌജാശ്ചൈവ താവുഭൌ രക്ഷോ ഹേതിഃ പ്രഹേതിശ്ച യാതുധാനാവുഭൌ ഋതൌ
രഥം നിർമ്മിക്കുന്നവരുടെ രണ്ടു പ്രധാനികൾ, രഥശക്തിയുള്ള രണ്ടുപേരും; ഹെതി, പ്രഹെതി എന്ന രാക്ഷസന്മാർ, കാലാനുസൃതമായി യാതുധാനന്മാരാണ്.
മധുമാധവയോര്ഹ്യേഷ ഗണോ വസതി ഭാസ്കരേ വസന്ഗ്രീഷ്മേ തു ദ്വൌ മാസൌ മിത്രശ്ച വരുണശ്ച വൈ
മധു, മാധവ മാസങ്ങളിൽ ഈ സംഘം സൂര്യനോടൊപ്പം പാർക്കുന്നു; വേനലിന്റെ രണ്ട് മാസങ്ങളിൽ മിത്രനും വരുണനും കൂടെ.
ഋഷീ അത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച നാഗൌ തക്ഷകരമ്ഭകൌ മേനകാ സഹജന്യാ ച ഹാഹാ ഹൂഹൂശ്ച ഗായകൌ
അത്രി, വസിഷ്ഠൻ എന്നീ ഋഷികൾ, തക്ഷകനും രംഭകനും എന്ന രണ്ട് നാഗങ്ങൾ, മേനകയും സഹജന്യയും, ഹാഹാ ഹൂഹൂ എന്ന ഗായകരും.
രഥംതരശ്ച ഗ്രാമണ്യൌ രഥകൃച്ചൈവ താവുഭൌ പുരുഷാദോ വധശ്ചൈവ യാതുധാനൌ തു തൌ സ്മൃതൌ
രഥാന്തരനും രഥനിർമ്മാണത്തിലെ രണ്ടു പ്രധാനികളും; പുരുഷാദനും വധനും—ഇവരും യാതുധാനന്മാരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഏതേ വസന്തി വൈ സൂര്യേ മാസയോഃ ശുചിശുക്രയോഃ തതഃ സൂര്യേ പുനശ്ചാന്യാ നിവസന്തി സ്മ ദേവതാഃ
ശുചി, ശുക്ര എന്ന മാസങ്ങളിൽ ഇവർ സൂര്യനിൽ വസിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം, മറ്റു ദേവതകളും സൂര്യനിൽ വസിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രശ്ചൈവ വിവസ്വാംശ്ച അങ്ഗിരാ ഭൃഗുരേവ ച ഏലാപത്ത്രസ്തഥാ സര്പഃ ശങ്ഖപാലശ്ച പന്നഗഃ
ഇന്ദ്രൻ, വിവസ്വാൻ, അംഗിരാസ്, ഭൃഗു, ഏലാപത്രൻ, ശങ്കപാലൻ എന്ന സർപ്പൻ, പന്നഗൻ ഇവരും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
വിശ്വാവസുസുഷേണൌ ച പ്രാതശ്ചൈവ രഥശ്ച ഹി പ്രമ്ലോചേത്യപ്സരാശ്ചൈവ നിമ്രോചന്തീ ച തേ ഉഭേ
വിശ്വാവസു, സുഷേണൻ, പ്രാത, രഥ, പ്രംലോചാ, നിമ്രോചന്തി എന്നീ അപ്സരസുകൾ ഇവരും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
യാതുധാനസ്തഥാ ഹേതിര് വ്യാഘ്രശ്ചൈവ തു താവുഭൌ നഭസ്യനഭസോരേതൈര് വസന്തശ്ച ദിവാകരേ
യാതുധാനൻ, ഹെതി, വ്യാഘ്രൻ, താവു, നഭസ്യ, നഭസ് ഇവരും സൂര്യനിൽ വസിക്കുന്നു.
മാസൌ ദ്വൌ ദേവതാഃ സൂര്യേ വസന്തി ച ശരദൃതൌ പര്ജന്യശ്ചൈവ പൂഷാ ച ഭരദ്വാജഃ സഗൌതമഃ
ശരദ്കാലത്തിലെ രണ്ടു മാസങ്ങളിൽ, പാർജന്യൻ, പൂഷൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ എന്നീ ദേവതകൾ സൂര്യനിൽ വസിക്കുന്നു.
ചിത്രസേനശ്ച ഗന്ധര്വസ് തഥാ വാ സുരുചിശ്ച യഃ വിശ്വാചീ ച ഘൃതാചീ ച ഉഭേ തേ പുണ്യലക്ഷണേ
ഗന്ധർവനായ ചിത്രസേനൻ, സുരുചി, വിശ്വാചി, ഘൃതാചി ഇവരും, ഉത്തമ ലക്ഷണങ്ങളോടെ, അവിടെ വസിക്കുന്നു.