പ്രജൌഷണിഃ സപ്തര്ഷയോ ദ്വാപരേഷ്വിഹ ജജ്ഞിരേ സംതതിം തേ ജുഗുപ്സന്തേ തസ്മാന്മൃത്യുര്ജിതസ്തു തൈഃ
ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ പ്രജൗഷണി എന്നറിയപ്പെടുന്ന സപ്തർഷിമാർ ഇവിടെ ജനിച്ചു; അവർ സന്താനോത്പാദനം ഒഴിവാക്കി, അതുകൊണ്ട് മരണത്തെ ജയിച്ചു.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി തേഷാമപ്യൂര്ധ്വരേതസാമ് ഉദക്പന്ഥാ ന പര്യന്തമ് ആശ്രിത്യാഭൂതസംപ്ലവമ്
അവർ എൺപത്തിനാലായിരം ഉർദ്ധ്വരേതസ്സുകൾ ആയിരുന്നു; അവരുടെ ജലപഥം ജീവികളുടെ ലയനം വരെയും അവസാനിക്കുന്നില്ല.
തേ സംപ്രയോഗാല്ലോകസ്യ മിഥുനസ്യ ച വര്ജനാത് ഈര്ഷ്യാദ്വേഷനിവൃത്ത്യാ ച ഭൂതാരമ്ഭവിവര്ജനാത്
അവരുടെ ഐക്യത്തിലൂടെ, ലൈംഗികബന്ധം ഒഴിവാക്കി, അസൂയയും വൈരവും വിട്ട്, ജീവികളെ ഹാനിപ്പിക്കാതിരുന്നത് കൊണ്ടും,
തതോ ഽന്യകാമസംയോഗശബ്ദാദേര് ദോഷദര്ശനാത് ഇത്യേതൈഃ കാരണൈഃ ശുദ്ധൈസ് തേ ഽമൃതത്വം ഹി ഭേജിരേ
മറ്റുള്ളവരുമായി ഐക്യത്തിലോ, ശബ്ദം പോലുള്ള ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലോ ദോഷം കാണുകയും, ഈ ശുദ്ധമായ കാരണങ്ങളാൽ, അവർ അമൃതത്വം നേടുകയായിരുന്നു.
ആഭൂതസമ്പ്ലവസ്ഥാനാമ് അമൃതത്വം വിഭാവ്യതേ ത്രൈലോക്യസ്ഥിതികാലോ ഹി ന പുനര്മാരഗാമിണാമ്
സകല ജീവികളും ലയിക്കുന്നതുവരെ നിലനിൽക്കുന്നവരുടെ അമൃതത്വം മനസ്സിലാക്കണം; മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ആയുസ്സ് മരണപഥത്തിൽ പോകുന്നവർക്കില്ല.
ഭ്രൂണഹത്യാശ്വമേധാദിപാപപുണ്യനിഭൈഃ പരമ് ആഭൂതസമ്പ്ലവാന്തേ തു ക്ഷീയന്തേ ചോര്ധ്വരേതസഃ
ഭ്രൂണഹത്യയോ അശ്വമേധയാഗം പോലുള്ള പാപപുണ്യഫലങ്ങൾ, ജീവശക്തി മേലോട്ടുചേർക്കുന്നവർക്കു, സകലജീവികൾ ലയിക്കുന്ന അവസാനം ഇല്ലാതാകുന്നു.
ഊര്ധ്വോത്തരമൃഷിഭ്യസ്തു ധ്രുവോ യത്രാനുസംസ്ഥിതഃ ഏതദ്വിഷ്ണുപദം ദിവ്യം തൃതീയം വ്യോമ്നി ഭാസ്വരമ്
അവരെക്കാൾ മേലായി, ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്ന ധ്രുവനും, മഹർഷിമാരും ഉള്ളിടമാണ്, അതാണ് ആകാശത്തിലെ വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യമായ മൂന്നാമത്തെ പ്രകാശമുള്ള ലോകം.
യത്ര ഗത്വാ ന ശോചന്തി തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ് ധര്മേ ധ്രുവസ്യ തിഷ്ഠന്തി യേ തു ലോകസ്യ കാങ്ക്ഷിണഃ
ആ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിച്ചാൽ, അവർക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല; എന്നാൽ ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ധ്രുവന്റെ ലോകത്തിലാണ്.
ഏവം ശ്രുത്വാ കഥാം ദിവ്യാമ് അബ്രുവംല്ലൌമഹര്ഷണിമ് സൂര്യാചന്ദ്രമസോശ് ചാരം ഗ്രഹാണാം ചൈവ സര്വശഃ
ഇങ്ങനെ ഈ ദിവ്യകഥ കേട്ടശേഷം, ഞാൻ ലൗമഹർഷണനോട് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന് ചോദിച്ചു.
ഭ്രമന്തി കഥമേതാനി ജ്യോതീംഷി രവിമണ്ഡലേ അവ്യൂഹേനൈവ സര്വാണി തഥാ ചാസംകരേണ വാ
ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾ എല്ലാം സൂര്യന്റെ വട്ടത്തിനുള്ളിൽ എങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ, പരസ്പരം കലക്കമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു?
കശ്ച ഭ്രാമയതേ താനി ഭ്രമന്തി യദി വാ സ്വയമ് ഏതദ്വേദിതുമ് ഇച്ഛാമസ് തതോ നിഗദ സത്തമ
ആ നക്ഷത്രങ്ങളെ ആരാണ് ചലിപ്പിക്കുന്നത്, അതോ അവ സ്വയം സഞ്ചരിക്കുമോ? ഞങ്ങൾ ഇത് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അതിനാൽ ദയവായി പറയൂ.
ഭൂതസംമോഹനം ഹ്യേതദ് ബ്രുവതോ മേ നിബോധത പ്രത്യക്ഷമപി ദൃശ്യം തത് സംമോഹയതി വൈ പ്രജാഃ
ജീവികളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ഈ കാര്യം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ; നേരിട്ട് കാണുന്ന കാര്യങ്ങൾ പോലും ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
യോ ഽസൌ ചതുര്ദശര്ക്ഷേഷു ശിശുമാരോ വ്യവസ്ഥിതഃ ഉത്താനപാദപുത്രോ ഽസൌ മേഢീഭൂതോ ധ്രുവോ ദിവി
അവിടെ പതിനാലു നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ശിശുമാരമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഉത്താനപാദന്റെ മകനായ ധ്രുവൻ ആകാശത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
സൈഷ ഭ്രമന്ഭ്രാമയതേ ചന്ദ്രാദിത്യൌ ഗ്രഹൈഃ സഹ ഭ്രമന്തമനുസര്പന്തി നക്ഷത്രാണി ച ചക്രവത്
അവൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളും അവനെ പിന്തുടർന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു; നക്ഷത്രങ്ങൾ ചക്രംപോലെ അവന്റെ ചലനത്തെ പിന്തുടരുന്നു.
ധ്രുവസ്യ മനസാ യോ വൈ ഭ്രമതേ ജ്യോതിഷാം ഗണഃ വാതാനീകമയൈര് ബന്ധൈര് ധ്രുവേ ബദ്ധഃ പ്രസര്പതി
ധ്രുവന്റെ മനസ്സിന്റെ ആലോചനയാൽ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടം സഞ്ചരിക്കുന്നു; വായുവിന്റെ ബന്ധനത്തിലൂടെ അവൻ അവയെ ബന്ധിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
തേഷാം ഭേദശ്ച യോഗശ്ച തഥാ കാലസ്യ നിശ്ചയഃ അസ്തോദയാസ്തഥോത്പാതാ അയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ
അവയുടെ വേർപാടും ഐക്യവും, സമയത്തിന്റെ നിർണയവും, ഉദയാസ്തമയങ്ങളും, അശുഭസൂചനകളും, ദക്ഷിണയാനവും ഉത്തരയാനവും,
വിഷുവദ്ഗ്രഹവര്ണശ്ച സര്വമേതദ്ധ്രുവേരിതമ് ജീമൂതാ നാമ തേ മേഘാ യദേഭ്യോ ജീവസമ്ഭവഃ
വിഷുവദിനം, ഗ്രഹങ്ങളുടെ നിറം—ഇതെല്ലാം ധ്രുവന്റെ പ്രവർത്തിയാൽ സംഭവിക്കുന്നു. ജീമൂതം എന്ന പേരിലുള്ള ആ മേഘങ്ങൾ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവമാണ്.
ദ്വിതീയ ആവഹന്വായുര് മേഘാസ്തേ ത്വഭിസംശ്രിതാഃ ഇതോ യോജനമാത്രാച്ച അധ്യര്ധവികൃതാ അപി
രണ്ടാമത്തേതാണ് ആഹ്വാനവായു; ആ മേഘങ്ങൾ അതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഒരു യോജനവും അരയും അകലത്തിൽ അവ വേർപിരിയുന്നു.
വൃഷ്ടിസര്ഗസ്തഥാ തേഷാം ധാരാസാരഃ പ്രകീര്തിതഃ പുഷ്കരാവര്തകാ നാമ യേ മേഘാഃ പക്ഷസമ്ഭവാഃ
അവയിൽ മഴയുടെ ഉത്പത്തി തുടർച്ചയായ ഒഴുക്കായാണ് പറയുന്നത്; പുഷ്കരാവർത്തകമേഘങ്ങൾ ചിറകുകളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ശക്രേണ പക്ഷാശ്ഛിന്നാ വൈ പര്വതാനാം മഹൌജസാ കാമഗാനാം സമൃദ്ധാനാം ഭൂതാനാം നാശമിച്ഛതാമ്
ഇന്ദ്രൻ, ആ ശക്തിയുള്ള, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന, സമൃദ്ധമായ മേഘങ്ങളുടെ ചിറകുകൾ, ജീവികളെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, മഹാശക്തിയോടെ വെട്ടിമാറ്റി.
പുഷ്കരാ നാമ തേ പക്ഷാ ബൃഹന്തസ്തോയധാരിണഃ പുഷ്കരാവര്തകാ നാമ കാരണേനേഹ ശബ്ദിതാഃ
നിന്റെ ചിറകുകൾക്ക് പുഷ്കരാ എന്ന പേരുണ്ട്, അവ വലിയവയും വെള്ളം നിറഞ്ഞവയുമാണ്. അതിനാലാണ് അവയെ പുഷ്കരാവർത്തകാ എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
നാനാരൂപധരാശ്ചൈവ മഹാഘോരസ്വരാശ്ച തേ കല്പാന്തവൃഷ്ടികര്താരഃ കല്പാന്താഗ്നേര് നിയാമകാഃ
അവയ്ക്ക് പല രൂപങ്ങളുമുണ്ട്, ഭയാനകമായ ശബ്ദവും ഉണ്ട്. കാലാന്ത്യത്തിൽ മഴ വരുത്തുകയും, പ്രളയത്തിലെ അഗ്നി നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
വായ്വാധാരാ വഹന്തേ വൈ സാമൃതാഃ കല്പസാധകാഃ യാന്യസ്യാണ്ഡസ്യ ഭിന്നസ്യ പ്രാകൃതാന്യഭവംസ്തദാ
കാറ്റിന്റെ സഹായത്താൽ അവ സഞ്ചരിക്കുന്നു, മരണമില്ലാത്തവയും ഒരു കാലഘട്ടം പൂർത്തിയാക്കുന്നവയുമാണ്. ആണ്ഡം പൊട്ടിയപ്പോൾ അവയാണ് അതിൽ നിന്നുണ്ടായ സ്വാഭാവിക വസ്തുക്കൾ.
യസ്മിന് ബ്രഹ്മാ സമുത്പന്നശ് ചതുര്വക്ത്രഃ സ്വയം പ്രഭുഃ താന്യേവാണ്ഡകപാലാനി സര്വേ മേഘാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
അത് മുതൽ തന്നെ നാലു മുഖങ്ങളുള്ള സ്വയം ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവു ഉദിച്ചുവന്നു. ആ ആണ്ടത്തിന്റെ പാളികൾ തന്നെയാണ് എല്ലാ മേഘങ്ങളും എന്ന് പറയുന്നു.
തേഷാമാപ്യായനം ധൂമഃ സര്വേഷാമ് അവിശേഷതഃ തേഷാം ശ്രേഷ്ഠശ്ച പര്ജന്യശ് ചത്വാരശ്ചൈവ ദിഗ്ഗജാഃ
അവയെല്ലാവർക്കും പോഷണമാകുന്നത് പുക തന്നെയാണ്, അതിൽ വ്യത്യാസമില്ല. അവയിൽ പര്ജന്യൻ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ, കൂടാതെ നാലു ദിക്കുതേനികളും ഉണ്ട്.
ഗജാനാം പര്വതാനാം ച മേഘാനാം ഭോഗിഭിഃ സഹ കുലമേകം ദ്വിധാ ഭൂതം യോനിരേകാ ജലം സ്മൃതമ്
ആനകളുടെയും പർവതങ്ങളുടെയും മേഘങ്ങളുടെയും കുടുംബങ്ങൾ, പാമ്പുകളോടൊപ്പം, ഒരേ വംശത്തിൽപെട്ടവയാണെങ്കിലും രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവയുടെ ഏക ഉത്ഭവം വെള്ളം തന്നെയാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
പര്ജന്യോ ദിഗ്ഗജാശ്ചൈവ ഹേമന്തേ ശീതസമ്ഭവമ് തുഷാരവര്ഷം വര്ഷന്തി വൃദ്ധാ ഹ്യന്നവിവൃദ്ധയേ
പര്ജന്യനും ദിക്കുതേനികളും ശീതകാലത്ത് തണുത്ത മഞ്ഞും മഴയും പെയ്യുന്നു, അത് വിളവിന്റെ വർദ്ധനയ്ക്കാണ്.
ഷഷ്ഠഃ പരിവഹോ നാമ വായുസ്തേഷാം പരായണഃ യൌ ഽസൌ ബിഭര്തി ഭഗവാന് ഗങ്ഗാമാകാശഗോചരാമ്
അവയുടെ ആറാമത്തെ ആശ്രയം പരിവഹം എന്ന പേരിലുള്ള കാറ്റാണ്. ആ ഭഗവാൻ ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗംഗയെ വഹിക്കുന്നു.
ദിവ്യാമൃതജലാം പുണ്യാം ത്രിപഥാമിതി വിശ്രുതാമ് തസ്യാ വിസ്പന്ദിതം തോയം ദിഗ്ഗജാഃ പൃഥുഭിഃ കരൈഃ
ദിവ്യവും അമൃതംപോലെയും പരിശുദ്ധവുമായ വെള്ളം, ത്രിപഥാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്. അതിന്റെ തളിർകണങ്ങൾ ദിക്കുതേനികൾ അവരുടെ വിശാലമായ കൈകളാൽ ചിതറിക്കുന്നു.
ശീകരാന് സമ്പ്രമുഞ്ചന്തി നീഹാര ഇതി സ സ്മൃതഃ ദക്ഷിണേന ഗിരിര്യോ ഽസൌ ഹേമകൂട ഇതി സ്മൃതഃ
അവ മഞ്ഞ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന തുള്ളികൾ പുറത്തുവിടുന്നു. അതിനടുത്ത് ദക്ഷിണഭാഗത്ത് ഹേമകൂടം എന്ന പേരിലുള്ള പർവതം ഉണ്ട്.