ത്രിംശത്കലോ മുഹൂര്തസ്തു അഹസ്തേ ദശ പഞ്ച ച ഹ്രാസോ വൃദ്ധിരഹര്ഭാഗൈര് ദിവസാനാം യഥാ തു വൈ
ഒരു മുഹൂർത്തം മുപ്പത് ഭാഗങ്ങളുണ്ട്; പകലിൽ പത്ത് ഉം അഞ്ചും; ദിവസങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളിൽ കുറവും വർദ്ധനയും സംഭവിക്കുന്നു, അതുപോലെയാണ്.
സംധ്യാമുഹൂര്തമാത്രായാം ഹ്രാസവൃദ്ധീ തു തേ ഋതേ ലേഖാപ്രഭൃത്യഥാദിത്യേ ത്രിമുഹൂര്താഗതേ തു വൈ
സന്ധ്യാമുഹൂർത്തത്തിൽ കുറവും വർദ്ധനയും ഉണ്ടാകും, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ഒഴികെ; സൂര്യൻ മൂന്നു മുഹൂർത്തം കടന്നാൽ,
പ്രാതഃ സ്മൃതസ്തതഃ കാലോ ഭാഗാംശ്ചാഹുശ്ച പഞ്ച ച തസ്മാത്പ്രാതര്ഗതാത്കാലാന് മുഹൂര്താഃ സംഗവസ് ത്രയഃ
അപ്പോൾ മുതൽ പ്രഭാതം ആരംഭിക്കുന്നു എന്നു കരുതുന്നു; അതിന് അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് എന്ന് പറയുന്നു; പ്രഭാതം തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മൂന്നു മുഹൂർത്തം 'സംഗവം' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
മധ്യാഹ്നസ്ത്രിമുഹൂര്തസ്തു തസ്മാത്കാലാദനന്തരമ് തസ്മാന്മധ്യംദിനാത്കാലാദ് അപരാഹ്ണ ഇതി സ്മൃതഃ
മധ്യാഹ്നത്തിന് മൂന്നു മുഹൂർത്തം ആ സമയത്തിന് ശേഷം; മധ്യാഹ്നം കഴിഞ്ഞാൽ, ആ സമയത്തെ 'അപരാഹ്ണം' എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ത്രയ ഏവ മുഹൂര്താസ്തു കാല ഏഷ സ്മൃതോ ബുധൈഃ അപരാഹ്ണവ്യതീതാച്ച കാലഃ സായം സ ഉച്യതേ
പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നതുപോലെ, മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങൾക്കുള്ള കാലമാണ് ഈ സമയം. ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് ശേഷമുള്ള സമയത്തെയാണ് സായാഹ്നം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ദശ പഞ്ച മുഹൂര്താഹ്നോ മുഹൂര്താസ് ത്രയ ഏവ ച ദശപഞ്ചമുഹൂര്തം വൈ അഹസ്തു വിഷുവേ സ്മൃതമ്
പത്ത്, അഞ്ച്, കൂടാതെ മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങളാണ് ഒരു പകൽ. വിഷുവിനപ്പോൾ പകൽ പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങളാണെന്ന് പറയുന്നു.
വര്ധത്യതോ ഹ്രസത്യേവ അയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ അഹസ്തു ഗ്രസതേ രാത്രിം രാത്രിസ്തു ഗ്രസതേ അഹഃ
അതിനുശേഷം സൂര്യൻ വടക്ക് അല്ലെങ്കിൽ തെക്കോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ പകൽ നീളവും കുറവും ആകുന്നു; പകൽ രാത്രിയെ തിന്നുകയും രാത്രി പകലിനെ തിന്നുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശരദ്വസന്തയോര്മധ്യം വിഷുവം തു വിധീയതേ ആലോകാന്തഃ സ്മൃതോ ലോകോ ലോകാച്ചാലോക ഉച്യതേ
ശരത്തും വസന്തവും തമ്മിലുള്ള മധ്യഭാഗമാണ് വിഷുവം. പ്രകാശത്തിന്റെ അറ്റത്താണ് ലോകം അവസാനിക്കുന്നത്; അതിനപ്പുറം ഇരുണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ലോകപാലാഃ സ്ഥിതാസ്തത്ര ലോകാലോകസ്യ മധ്യതഃ ചത്വാരസ്തേ മഹാത്മാനസ് തിഷ്ഠന്ത്യാഭൂതസംപ്ലവമ്
ലോകത്തിന്റെയും ഇരുണ്ടതയുടെയും മധ്യത്തിൽ ലോകപാലകർ നിലകൊള്ളുന്നു. ആ നാലു മഹാത്മാക്കൾ സകല ജീവികളും ലയിക്കുന്നതുവരെ അവിടെ നിലനിൽക്കും.
സുധാമാ ചൈവ വൈരാജഃ കര്ദമശ്ച പ്രജാപതിഃ ഹിരണ്യരോമാ പര്ജന്യഃ കേതുമാന്രാജസശ്ച സഃ
സുധാമാ, വൈരാജൻ, പ്രജാപതി കാർദമൻ, ഹിരണ്യരോമൻ, പര്ജന്യൻ, കെതുമാൻ, രാജസൻ ഇവരാണ് അവരിൽപ്പെടുന്നത്.
നിര്ദ്വംദ്വാ നിരഭീമാനാ നിസ്തന്ദ്രാ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ ലോകപാലാഃ സ്ഥിതാസ്ത്വേതേ ലോകാലോകേ ചതുര്ദിശമ്
ഈ ലോകപാലകർ ലോകത്തിന്റെയും ഇരുണ്ടതയുടെയും നാലു ദിക്കുകളിലും നിലകൊള്ളുന്നു; ഇവർക്ക് ദ്വന്ദ്വം ഇല്ല, അഭിമാനം ഇല്ല, ക്ഷീണം ഇല്ല, സ്വത്ത് ഇല്ല.
ഉത്തരം യദഗസ്ത്യസ്യ ശൃങ്ഗം ദേവര്ഷിസേവിതമ് പിതൃയാനഃ സ്മൃതഃ പന്ഥാ വൈശ്വാനരപഥാദ്ബഹിഃ
അഗസ്ത്യന്റെ വടക്കേ കുന്ന്, ദേവർഷിമാർ ആരാധിക്കുന്നതാണത്, അതാണ് പിതൃയാന പഥം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്; വൈശ്വാനര പഥത്തിന് അപ്പുറമാണ് അത്.
തത്രാസതേ പ്രജാകാമാ ഋഷയോ യേ ഽഗ്നിഹോത്രിണഃ ലോകസ്യ സംതാനകരാഃ പിതൃയാനേ പഥി സ്ഥിതാഃ
അവിടെ സന്താനാശയമുള്ള ഋഷിമാർ, അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്നവർ, ലോകത്തിന്റെ നിലനില്പിന് കാരണമാകുന്നവർ, പിതൃയാന പഥത്തിൽ പാർക്കുന്നു.
ഭൂതാരമ്ഭകൃതം കര്മ ആശിഷശ്ച വിശാം പതേ പ്രാരഭന്തേ ലോകകാമാസ് തേഷാം പന്ഥാഃ സ ദക്ഷിണഃ
ജനനത്തിനും അനുഗ്രഹങ്ങൾക്കുമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പ്രവർത്തികൾ ആരംഭിക്കുന്നു; അവരുടെ വഴി തെക്കേ ദിശയിലാണു.
ചലിതം തേ പുനര്ധര്മം സ്ഥാപയന്തി യുഗേ യുഗേ സംതപ്തതപസാ ചൈവ മര്യാദാഭിഃ ശ്രുതേന ച
ധർമ്മം തളരുമ്പോൾ, അവർ ഓരോ യുഗത്തിലും അതിനെ പുനസ്ഥാപിക്കുന്നു; കഠിനമായ തപസ്സും, നിശ്ചിതമായ പരിധികളും, ശാസ്ത്രജ്ഞാനവും ഉപയോഗിച്ചാണ് അത്.
ജായമാനാസ്തു പൂര്വേ വൈ പശ്ചിമാനാം ഗൃഹേഷു തേ പശ്ചിമാശ്ചൈവ പൂര്വേഷാം ജായന്തേ നിധനേഷ്വിഹ
മുൻപു ജനിച്ചവർ പിന്നീടുള്ളവരുടെ വീട്ടിൽ ജനിക്കുന്നു; പിന്നീടുള്ളവർ മുൻപുള്ളവരുടെ വീട്ടിൽ, മരണസമയത്ത് ഇവിടെ ജനിക്കുന്നു.
ഏവമാവര്തമാനാസ്തേ വര്തന്ത്യാഭൂതസംപ്ലവമ് അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി ഋഷീണാം ഗൃഹമേധിനാമ്
ഇങ്ങനെ അവർ ആവർത്തിച്ച് ജീവികളുടെ ലയനമുണ്ടാകുന്നതുവരെ തുടരുന്നു; അങ്ങനെയുള്ള ഋഷിമാരായ ഗൃഹസ്ഥർ എൺപത്തിനാലായിരം പേരാണ്.
സവിതുര്ദക്ഷിണം മാര്ഗമ് ആശ്രിത്യാഭൂതസംപ്ലവമ് ക്രിയാവതാം പ്രസംഖ്യൈഷാ യേ ശ്മശാനാനി ഭേജിരേ
സൂര്യന്റെ തെക്കേ പഥം സ്വീകരിച്ച്, അവർ ജീവികളുടെ ലയനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു; കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തവരും ശ്മശാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവർക്കുമാണ് ഈ കണക്കു.
ലോകസംവ്യവഹാരാര്ഥം ഭൂതാരമ്ഭകൃതേന ച ഇച്ഛാദ്വേഷരതാച്ചൈവ മൈഥുനോപഗമാച്ച വൈ
ലോകത്തിലെ ഇടപാടുകൾക്കായും, ജീവികളുടെ ഉത്ഭവത്തിനും, ഇഷ്ടം-ദ്വേഷം കൊണ്ടും, ലൈംഗികസംബന്ധത്തിലൂടെയും—
തഥാ കാമകൃതേനേഹ സേവനാദ്വിഷയസ്യ ച ഇത്യേതൈഃ കാരണൈഃ സിദ്ധാഃ ശ്മശാനാനീഹ ഭേജിരേ
അതുപോലെ, കാമം മൂലമുള്ള പ്രവൃത്തികളും, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ അനുഭവവും, ഈ കാരണങ്ങൾകൊണ്ടുമാണ് അവർ ഇവിടെ ശ്മശാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചത്.
പ്രജൌഷണിഃ സപ്തര്ഷയോ ദ്വാപരേഷ്വിഹ ജജ്ഞിരേ സംതതിം തേ ജുഗുപ്സന്തേ തസ്മാന്മൃത്യുര്ജിതസ്തു തൈഃ
ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ പ്രജൗഷണി എന്നറിയപ്പെടുന്ന സപ്തർഷിമാർ ഇവിടെ ജനിച്ചു; അവർ സന്താനോത്പാദനം ഒഴിവാക്കി, അതുകൊണ്ട് മരണത്തെ ജയിച്ചു.
അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി തേഷാമപ്യൂര്ധ്വരേതസാമ് ഉദക്പന്ഥാ ന പര്യന്തമ് ആശ്രിത്യാഭൂതസംപ്ലവമ്
അവർ എൺപത്തിനാലായിരം ഉർദ്ധ്വരേതസ്സുകൾ ആയിരുന്നു; അവരുടെ ജലപഥം ജീവികളുടെ ലയനം വരെയും അവസാനിക്കുന്നില്ല.
തേ സംപ്രയോഗാല്ലോകസ്യ മിഥുനസ്യ ച വര്ജനാത് ഈര്ഷ്യാദ്വേഷനിവൃത്ത്യാ ച ഭൂതാരമ്ഭവിവര്ജനാത്
അവരുടെ ഐക്യത്തിലൂടെ, ലൈംഗികബന്ധം ഒഴിവാക്കി, അസൂയയും വൈരവും വിട്ട്, ജീവികളെ ഹാനിപ്പിക്കാതിരുന്നത് കൊണ്ടും,
തതോ ഽന്യകാമസംയോഗശബ്ദാദേര് ദോഷദര്ശനാത് ഇത്യേതൈഃ കാരണൈഃ ശുദ്ധൈസ് തേ ഽമൃതത്വം ഹി ഭേജിരേ
മറ്റുള്ളവരുമായി ഐക്യത്തിലോ, ശബ്ദം പോലുള്ള ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലോ ദോഷം കാണുകയും, ഈ ശുദ്ധമായ കാരണങ്ങളാൽ, അവർ അമൃതത്വം നേടുകയായിരുന്നു.
ആഭൂതസമ്പ്ലവസ്ഥാനാമ് അമൃതത്വം വിഭാവ്യതേ ത്രൈലോക്യസ്ഥിതികാലോ ഹി ന പുനര്മാരഗാമിണാമ്
സകല ജീവികളും ലയിക്കുന്നതുവരെ നിലനിൽക്കുന്നവരുടെ അമൃതത്വം മനസ്സിലാക്കണം; മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ആയുസ്സ് മരണപഥത്തിൽ പോകുന്നവർക്കില്ല.
ഭ്രൂണഹത്യാശ്വമേധാദിപാപപുണ്യനിഭൈഃ പരമ് ആഭൂതസമ്പ്ലവാന്തേ തു ക്ഷീയന്തേ ചോര്ധ്വരേതസഃ
ഭ്രൂണഹത്യയോ അശ്വമേധയാഗം പോലുള്ള പാപപുണ്യഫലങ്ങൾ, ജീവശക്തി മേലോട്ടുചേർക്കുന്നവർക്കു, സകലജീവികൾ ലയിക്കുന്ന അവസാനം ഇല്ലാതാകുന്നു.
ഊര്ധ്വോത്തരമൃഷിഭ്യസ്തു ധ്രുവോ യത്രാനുസംസ്ഥിതഃ ഏതദ്വിഷ്ണുപദം ദിവ്യം തൃതീയം വ്യോമ്നി ഭാസ്വരമ്
അവരെക്കാൾ മേലായി, ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്ന ധ്രുവനും, മഹർഷിമാരും ഉള്ളിടമാണ്, അതാണ് ആകാശത്തിലെ വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യമായ മൂന്നാമത്തെ പ്രകാശമുള്ള ലോകം.
യത്ര ഗത്വാ ന ശോചന്തി തദ്വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ് ധര്മേ ധ്രുവസ്യ തിഷ്ഠന്തി യേ തു ലോകസ്യ കാങ്ക്ഷിണഃ
ആ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിച്ചാൽ, അവർക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടാകില്ല; എന്നാൽ ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ധ്രുവന്റെ ലോകത്തിലാണ്.
ഏവം ശ്രുത്വാ കഥാം ദിവ്യാമ് അബ്രുവംല്ലൌമഹര്ഷണിമ് സൂര്യാചന്ദ്രമസോശ് ചാരം ഗ്രഹാണാം ചൈവ സര്വശഃ
ഇങ്ങനെ ഈ ദിവ്യകഥ കേട്ടശേഷം, ഞാൻ ലൗമഹർഷണനോട് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന് ചോദിച്ചു.
ഭ്രമന്തി കഥമേതാനി ജ്യോതീംഷി രവിമണ്ഡലേ അവ്യൂഹേനൈവ സര്വാണി തഥാ ചാസംകരേണ വാ
ഈ നക്ഷത്രങ്ങൾ എല്ലാം സൂര്യന്റെ വട്ടത്തിനുള്ളിൽ എങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ, പരസ്പരം കലക്കമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു?