പര്യാണപ്രത്യഭിജ്ഞാനാത് സര്വേ വിസ്മയമ് ആഗതാഃ അയം ചന്ദ്രപ്രഭോ നാമ വാജീ തസ്യ മഹാത്മനഃ
രഥത്തെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ എല്ലാവർക്കും അത്ഭുതം തോന്നി: 'ഇത് ആ മഹാത്മാവിന്റെ ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന പേരുള്ള കുതിരയല്ലേ' എന്നു അവർ പറഞ്ഞു.
അഗമദ് വഡബാരൂപമ് ഉത്തമം കേന ഹേതുനാ തതസ് തു മൈത്രാവരുണിം പപ്രച്ഛുസ്തേ പുരോധസമ്
ഈ ഉത്തമമായ കുതിര എങ്ങനെ വടഭാരൂപം സ്വീകരിച്ചു? എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചത്? എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവർ പുരോഹിതനായ മൈത്രാവരുണിയെ ചോദിച്ചു.
കിമിത്യേതദഭൂച്ചിത്രം വദ യോഗവിദാം വര വസിഷ്ഠശ്ചാബ്രവീത് സര്വം ദൃഷ്ട്വാ തദ്ധ്യാനചക്ഷുഷാ
'ഇത്രയും അത്ഭുതകരമായ സംഭവം എന്താണ്?' എന്ന് അവർ ചോദിച്ചു. 'യോഗജ്ഞന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ദയവായി പറയൂ.' വസിഷ്ഠൻ ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം കണ്ടു പറഞ്ഞു.
സമയഃ ശമ്ഭുദയിതാകൃതഃ ശരവണേ പുരാ യഃ പുമാന്പ്രവിശേദ് അത്ര സ നാരീത്വമവാപ്സ്യതി
പണ്ടു ശരവണത്തിൽ ശംഭുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ ഒരു വാഗ്ദാനം ചെയ്തു: ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്ന ഏത് പുരുഷനും സ്ത്രീഭാവം പ്രാപിക്കും.
അയമശ്വോ ഽപി നാരീത്വമ് അഗാദ്രാജ്ഞാ സഹൈവ തു പുനഃ പുരുഷതാമേതി യഥാസൌ ധനദോപമഃ
ഈ കുതിരയും രാജാവിനോടൊപ്പം സ്ത്രീയായി മാറി. പിന്നീടു, ധനത്തിന്റെ ദൈവത്തിനെപ്പോലെ, അവൻ വീണ്ടും പുരുഷഭാവം പ്രാപിക്കും.
തഥൈവ യത്നഃ കര്തവ്യശ് ചാരാധ്യൈവ പിനാകിനമ് തതസ്തേ മാനവാ ജഗ്മുര് യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ
അതുപോലെ തന്നെ, പിനാകധാരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് പരിശ്രമം നടത്തണം. അങ്ങനെ മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തുഷ്ടുവുര് വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ പാര്വതീപരമേശ്വരൌ താവ് ഊചതുര് അലങ്ഘ്യോ ഽയം സമയഃ കിംതു സാമ്പ്രതമ്
അവർ പാർവതിയെയും പരമേശ്വരനെയും വിവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു. ഇരുവരും പറഞ്ഞു: 'ഈ വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കാൻ കഴിയില്ല, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ—'
ഇക്ഷ്വാകോരശ്വമേധേന യത്ഫലം സ്യാത്തദാവയോഃ ദത്ത്വാ കിമ്പുരുഷോ വീരഃ സ ഭവിഷ്യത്യസംശയമ്
'ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഇരുവർക്കും നല്കും. അപ്പോൾ ആ വീരനായ കിംപുരുഷൻ സംശയമില്ലാതെ വീണ്ടും പുരുഷനാകും.'
തഥേത്യുക്താസ്തതസ്തേ തു ജഗ്മുര് വൈവസ്വതാത്മജാഃ ഇക്ഷ്വാകോശ്ചാശ്വമേധേന ചേലഃ കിമ്പുരുഷോ ഽഭവത്
അവർക്കിത് സമ്മതിച്ചു, വൈവസ്വതന്റെ പുത്രന്മാർ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ അശ്വമേധയാഗം കൊണ്ട് കിംപുരുഷൻ ചേലനായി.
മാസമേകം പുമാന്വീരഃ സ്ത്രീ ച മാസമഭൂത്പുനഃ ബുധസ്യ ഭവനേ തിഷ്ഠന് നിലോ ഗര്ഭധരോ ഽഭവത്
ഒരു മാസം ആ വീരൻ പുരുഷനായിരുന്നു; മറ്റൊരു മാസം സ്ത്രീയായിരുന്നു. ബുധന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചപ്പോൾ നീല ഗർഭിണിയായി.
അജീജനത്പുത്രമേകമ് അനേകഗുണസംയുതമ് ബുധശ്ചോത്പാദ്യ തം പുത്രം സ്വര്ലോകമ് അഗമത്തതഃ
അവൻ അനേകം ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു. ബുധൻ ആ പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചശേഷം സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക് പോയി.
ഇലസ്യ നാമ്നാ തദ്വര്ഷമ് ഇലാവൃതമ് അഭൂത്തദാ സോമാര്കവംശയോര് ആദാവ് ഇലോ ഽഭൂന്മനുനന്ദനഃ
ഇലയുടെ പേരിൽ ആ ദേശം ഇലാവൃതം എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ചന്ദ്രവംശത്തിലും സൂര്യവംശത്തിലും ആദിയിൽ മനുവിന്റെ പുത്രനായ ഇല ജനിച്ചു.
ഏവം പുരൂരവാഃ പുംസോര് അഭവദ് വംശവര്ധനഃ ഇക്ഷ്വാകുര് അര്കവംശസ്യ തഥൈവോക്തസ്തപോധനാഃ
ഇങ്ങനെ പുരൂരവൻ മനുഷ്യവംശത്തിൽ വംശവൃദ്ധിയായി. സൂര്യവംശത്തിൽ ഇക്ഷ്വാകുവും തപസ്സിൽ പ്രശസ്തനായി.
ഇലഃ കിമ്പുരുഷത്വേ ച സുദ്യുമ്ന ഇതി ചോച്യതേ പുനഃ പുത്രത്രയമഭൂത് സുദ്യുമ്നസ്യാപരാജിതമ്
ഇല കിംപുരുഷനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ സുദ്യുമ്നൻ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടു. പിന്നീട് സുദ്യുമ്നന് മൂന്ന് അജേയരായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.
ഉത്കലോ വൈ ഗഹസ് തദ്വദ് ധരിതാശ്വശ് ച വീര്യവാന് ഉത്കലസ്യോത്കലാ നാമ ഗയസ്യ തു ഗയാ മതാ
ഉത്കലൻ, ഗയൻ, ശക്തിയുള്ള ഹരിതാശ്വൻ—ഉത്കലന്റെ സന്തതികൾ ഉത്കലന്മാർ എന്നും ഗയന്റെ സന്തതികൾ ഗയന്മാർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഹരിതാശ്വസ്യ ദിക്പൂര്വാ വിശ്രുതാ കുരുഭിഃ സഹ പ്രതിഷ്ഠാനേ ഽഭിഷിച്യാഥ സ പുരൂരവസം സുതമ്
ഹരിതാശ്വന്റെ കിഴക്കൻ ദേശം കുറുക്കളോടൊപ്പം പ്രശസ്തമായി. പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ അവൻ പുരൂരവസിന്റെ ഒരു പുത്രനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ജഗാമേലാവൃതം ഭോക്തും വര്ഷം ദിവ്യഫലാശനമ് ഇക്ഷ്വാകുര്ജ്യേഷ്ഠദായാദോ മധ്യദേശമവാപ്തവാന്
ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മൂത്തമകനായി, ലോകങ്ങളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്ന മധ്യദേശം അവന് ലഭിച്ചു. അവിടെ ദൈവികഫലങ്ങളുള്ള ഭക്ഷണം ആസ്വദിച്ചു.
നരിഷ്യന്തസ്യ പുത്രോ ഽഭൂച് ഛുചോ നാമ മഹാബലഃ നാഭാഗസ്യാമ്ബരീഷസ്തു ധൃഷ്ടസ്യ ച സുതത്രയമ്
നരിഷ്യന്തന് ഒരു മഹാബലശാലിയായ പുത്രൻ ഉണ്ടായി, അവനെ ശുചു എന്നു വിളിച്ചു. നാഭാഗന്റെ പുത്രൻ അംബരീഷനും, ധൃഷ്ടന് മൂന്നു പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായി.
ധൃതകേതുശ്ചിത്രനാഥോ രണധൃഷ്ടശ്ച വീര്യവാന് ആനര്തോ നാമ ശര്യാതേഃ സുകന്യാ ചൈവ ദാരികാ
ധൃതകേതു, ചിത്രനാഥൻ, വീരനായ രണധൃഷ്ടൻ ഇവർ ധൃഷ്ടന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. ശര്യാതിയുടെ പുത്രൻ ആനർത്തനും, അവന്റെ മകൾ സുകന്യയും പ്രസിദ്ധരാണ്.
ആനര്തസ്യാഭവത്പുത്രോ രോചമാനഃ പ്രതാപവാന് ആനര്തോ നാഭ ദേശോ ഽഭൂന് നഗരീ ച കുശസ്ഥലീ
ആനർത്തന്റെ പുത്രൻ ശക്തനായ രോചമാനൻ ആയിരുന്നു. ആ ദേശം ആനർത്തം എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടത്, അവിടത്തെ നഗരം കുശസ്ഥലിയും ആയിരുന്നു.
രോചമാനസ്യ പുത്രോ ഽഭൂദ് രേവോ രൈവത ഏവ ച കകുദ്മീ ചാപരം നാമ ജ്യേഷ്ഠഃ പുത്രശതസ്യ ച
രോചമാനന്റെ പുത്രൻ രേവയായിരുന്നു, അവനെ രൈവതൻ എന്നും വിളിച്ചു. അവന്റെ നൂറു പുത്രന്മാരിൽ മൂത്തവൻ കകുദ്മി എന്നായിരുന്നു.
രേവതീ തസ്യ സാ കന്യാ ഭാര്യാ രാമസ്യ വിശ്രുതാ കരൂഷസ്യ തു കാരൂഷാ ബഹവഃ പ്രഥിതാ ഭുവി
രേവതിയാണ് അവന്റെ മകൾ, രാമന്റെ പ്രസിദ്ധയായ ഭാര്യയായി. കരൂഷന് ജനിച്ച കരൂഷന്മാർ ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തരായി.
പൃഷധ്രോ ഗോവധാച്ഛൂദ്രോ ഗുരുശാപാദജായത ഇക്ഷ്വാകുവംശം വക്ഷ്യാമി ശൃണുധ്വമൃഷിസത്തമാഃ
പൃഷധ്രൻ, ഒരു പശുവിനെ കൊല്ലുന്നതിനാൽ ഗുരുവിന്റെ ശാപം മൂലം ശൂദ്രനായി. ഇനി ഞാൻ ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശം പറയാം, മഹർഷിമാരേ, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ഇക്ഷ്വാകോഃ പുത്രതാമ് ആപ വികുക്ഷിര് നാമ ദേവരാട് ജ്യേഷ്ഠഃ പുത്രശതസ്യാസീദ് ദശ പഞ്ച ച തത്സുതാഃ
ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ പുത്രനായി വികുക്ഷി എന്ന ദേവരാജാവ് ജനിച്ചു. അവൻ നൂറു പുത്രന്മാരിൽ മൂത്തവനായിരുന്നു, അവനു പതിനഞ്ചു പുത്രന്മാരുമുണ്ടായി.
മേരോരുത്തരതസ്തേ തു ജാതാഃ പാര്ഥിവസത്തമാഃ ചതുര്ദശോത്തരം ചാന്യച് ഛതമസ്യ തഥാഭവത്
മേറു പർവ്വതത്തിന് വടക്കുഭാഗത്ത് ആ രാജാക്കന്മാർ ജനിച്ചു. പിന്നെ മറ്റൊരു പതിനാലുപേർ കൂടി, ആകെ നൂറുപേർ ആയി.
മേരോര്ദക്ഷിണതോ യേ യേ രാജാനഃ സംപ്രകീര്തിതാഃ ജ്യേഷ്ഠഃ കകുത്സ്ഥോ നാമ്നാഭൂത് തത്സുതസ്തു സുയോധനഃ
മേറു പർവ്വതത്തിന് തെക്കുഭാഗത്ത് പേരെടുത്ത രാജാക്കന്മാരിൽ മൂത്തവൻ കകുത്സ്ഥൻ ആയിരുന്നു, അവന്റെ പുത്രൻ സുയോധനൻ.
തസ്യ പുത്രഃ പൃഥുര്നാമ വിശ്വഗശ്ചപൃഥോഃ സുതഃ ഇന്ദുസ്തസ്യ ച പുത്രോ ഽഭൂദ് യുവനാശ്വസ്തതോ ഽഭവത്
അവന്റെ പുത്രൻ പൃഥു, പൃഥുവിന്റെ പുത്രൻ വിശ്വഗസ്, അവന്റെ പുത്രൻ ഇന്ദു, അവനിൽ നിന്ന് യുവനാശ്വനും ജനിച്ചു.
ശ്രാവസ്തശ്ച മഹാതേജാ വത്സകസ്തത്സുതോ ഽഭവത് നിര്മിതാ യേന ശ്രാവസ്തീ ഗൌഡദേശേ ദ്വിജോത്തമാഃ
മഹാതേജസ്സുള്ള ശ്രാവസ്തൻ യുവനാശ്വന്റെ പുത്രനായിരുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ വത്സകൻ, അവൻ ഗൗഡദേശത്ത് ശ്രാവസ്തി നഗരം നിർമ്മിച്ചു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ശ്രാവസ്താദ്ബൃഹദശ്വോ ഽഭൂത് കുവലാശ്വസ് തതോ ഽഭവത് ധുന്ധുമാരത്വമഗമദ് ധുന്ധുനാമ്നാ ഹതഃ പുരാ
ശ്രാവസ്തനിൽ നിന്ന് ബൃഹദശ്വൻ, അവനിൽ നിന്ന് കുവലാശ്വൻ ജനിച്ചു. പുരാതനകാലത്ത് ധുന്ധുവിനെ കൊല്ലുന്നതിലൂടെ അവൻ ധുന്ധുമാരൻ എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
തസ്യ പുത്രാസ് ത്രയോ ജാതാ ദൃഢാശ്വോ ദണ്ഡ ഏവ ച കപിലാശ്വശ്ച വിഖ്യാതോ ധൌന്ധുമാരിഃ പ്രതാപവാന്
അവനു മൂന്നു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: ദൃഢാശ്വൻ, ദണ്ഡൻ, പ്രശസ്തനായ കപിലാശ്വൻ. ധൗന്ധുമാരി ശക്തനായവനായിരുന്നു.