തഥാ ഖരപഥാന്ദേശാന് വേത്രശങ്കുപഥാനപി മധ്യേനോജ്ജാനകമരൂന് കുഥപ്രാവരണാന്യയൌ
അത് പോലെ തന്നെ, കഠിനമായ പ്രദേശങ്ങളും വേദ്രയും ശങ്കുവും എന്ന പാതകളും, ഉജ്ജാനവും കാമരുവും കടന്ന് കുതപ്പുല്ല് നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും എത്തി.
ഇന്ദ്രദ്വീപസമീപേ തു പ്രവിഷ്ടാ ലവണോദധിമ് തതസ്തു പാവനീ പ്രായാത് പ്രാചീമാശാം ജവേന തു
ഇന്ദ്രദ്വീപത്തിന് സമീപം ആ നദി ഉപ്പുവെള്ളക്കടലിൽ ചേർന്നു; പിന്നെ പാവനിയായ നദി വേഗത്തിൽ കിഴക്കേ ദിശയിലേക്കു നീങ്ങി.
തോമരാന്പ്ലാവയതീ ച ഹംസമാര്ഗാന്സമൂഹകാന് പൂര്വാന്ദേശാംശ്ച സേവന്തീ ഭിത്ത്വാ സാ ബഹുധാ ഗിരിമ് കര്ണപ്രാവരണാന്പ്രാപ്യ ഗതാ സാശ്വമുഖാനപി
തോമരന്മാരെയും ഹംസമാർ പോകുന്ന പാതകളും കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളും വെള്ളത്തിൽ മുക്കി, ആ നദി മലയിൽ പല സ്ഥലങ്ങളിലും പൊട്ടിച്ചുകടന്ന് കർണ്ണപ്രാവരണവും അശ്വമുഖന്മാരെയും എത്തി.
സിക്ത്വാ പര്വതമേരും സാ ഗത്വാ വിദ്യാധരാനപി ശൈമിമണ്ഡലകോഷ്ഠം തു സാ പ്രവിഷ്ടാ മഹത്സരഃ
പർവ്വതമായ മേരുവിനെ നനച്ചു, വിദ്യാധരന്മാരെ എത്തി, ശൈമിമണ്ഡലത്തിലെ വലിയ തടാകത്തിലേക്ക് ആ നദി പ്രവേശിച്ചു.
താസാം നദ്യുപനദ്യോ ഽന്യാഃ ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ ഉപഗച്ഛന്തി താ നദ്യോ യതോ വര്ഷതി വാസവഃ
അവിടത്തെ നദികളിലേക്കും ഉപനദികളിലേക്കും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും മറ്റുനദികൾ ചേർന്ന്, അവിടുനിന്നാണ് ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കുന്നത്.
തീരേ വംശൌകസാരായാഃ സുരഭിര്നാമ തദ്വനമ് ഹിരണ്യശൃങ്ഗോ വസതി വിദ്വാന്കൌബേരകോ വശീ
വംശൗകസാ എന്ന നദിയുടെ തീരത്ത് സുരഭി എന്ന വനമുണ്ട്, അവിടെ ജ്ഞാനിയും ആത്മസംയമനമുള്ളവനുമായ കുബേരന്റെ മകൻ ഹിരണ്യശൃംഗൻ താമസിക്കുന്നു.
യജ്ഞാദപേതഃ സുമഹാന് അമിതൌജാഃ സുവിക്രമഃ തത്രാഗസ്ത്യൈഃ പരിവൃതാ വിദ്വഭിര്ദ്ബ്രഹ്മരാക്ഷസൈഃ
യാഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച മഹാശക്തനും അപാരവീര്യശാലിയുമായ അവൻ അവിടെ അഗസ്ത്യനും മറ്റു പണ്ഡിതനായ ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാരും ചുറ്റും ഇരിക്കുന്നു.
കുബേരാനുചരാ ഹ്യേതേ ചത്വാരസ്തത്സമാശ്രിതാഃ ഏവമേവ തു വിജ്ഞേയാ സിദ്ധിഃ പര്വതവാസിനാമ്
അവിടെ താമസിക്കുന്ന ഈ നാലുപേരും കുബേരന്റെ അനുചിതരാണ്; അങ്ങനെ പർവ്വതവാസികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന സിദ്ധി മനസ്സിലാക്കണം.
പരസ്പരേണ ദ്വിഗുണാ ധര്മതഃ കാമതോ ഽര്ഥതഃ ഹേമകൂടസ്യ പൃഷ്ഠേ തു സര്പാണാം തത്സരഃ സ്മൃതമ്
അവർക്കിടയിൽ ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവ രണ്ടിരട്ടി വർദ്ധിക്കുന്നു; ഹേമകൂട്ട പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ ആ തടാകം പാമ്പുകളുടെ വാസസ്ഥലമായി അറിയപ്പെടുന്നു.
സരസ്വതീ പ്രഭവതി തസ്മാജ്ജ്യോതിഷ്മതീ തു യാ അവഗാഢേ ഹ്യുഭയതഃ സമുദ്രൌ പൂര്വപശ്ചിമൌ
അവിടെ നിന്നാണ് ജ്യോതിഷ്മതി എന്ന പേരിലുള്ള സരസ്വതി നദി ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അവൾ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും സമുദ്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒഴുകുന്നു.
സരോ വിഷ്ണുപദം നാമ നിഷധേ പര്വതോത്തമേ യസ്മാദഗ്രേ പ്രഭവതി ഗന്ധര്വാനുകുലേ ച തേ
നിഷധ എന്ന ഉയർന്ന പർവ്വതത്തിൽ വിഷ്ണുപദം എന്ന തടാകമുണ്ട്, അവിടെ നിന്നാണ് ഗന്ധർവന്മാർക്ക് പ്രിയമായ നദി മുന്നോട്ട് ഒഴുകുന്നത്.
മേരോഃ പാര്ശ്വാത്പ്രഭവതി ഹ്രദശ്ചന്ദ്രപ്രഭോ മഹാന് ജമ്ബൂശ്ചൈവ നദീ പുണ്യാ യസ്യാം ജാമ്ബൂനദം സ്മൃതമ്
മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ വശത്ത് നിന്ന് വലിയ ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന തടാകവും, അതിൽ ജാംബൂനദം എന്ന സ്വർണ്ണം ലഭിക്കുന്ന പുണ്യമായ ജാംബൂ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
പയോദസ്തു ഹ്രദോ നീലഃ സ ശുഭ്രഃ പുണ്ഡരീകവാന് പുണ്ഡരീകാത്പയോദാച്ച തസ്മാദ് ദ്വേ സമ്പ്രസൂയതാമ്
പയോദ എന്ന തടാകം നീലയും ശുദ്ധവും താമര നിറഞ്ഞതുമാണ്; പുണ്ടരീകം, പയോദം എന്നിവയിൽ നിന്ന് രണ്ട് നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
സരസസ്തു സരസ്ത്വേതത് സ്മൃതമുത്തരമാനസമ് മൃഗ്യാ ച മൃഗകാന്താ ച തസ്മാദ് ദ്വേ സമ്പ്രസൂയതാമ്
ഈ തടാകം ഉത്തരമാണസം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മൃഗ്യയും മൃഗകാന്തയും എന്ന രണ്ടു നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
ഹ്രദാഃ കുരുഷു വിഖ്യാതാഃ പദ്മമീനകുലാകുലാഃ നാമ്നാ തേ വൈ ജയാ നാമ ദ്വാദശോദധിസംനിഭാഃ
കുരുവംശത്തിന്റെ ദേശത്ത് പ്രശസ്തമായ തടാകങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവയിൽ തവളകളും മീനുകളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവയ്ക്ക് ജയാ എന്ന പേരാണ്, എണ്ണത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു, സമുദ്രങ്ങളെപ്പോലെ വിശാലവും ആഴവുമാണ്.
തേഭ്യഃ ശാന്തീ ച മധ്വീ ച ദ്വേ നദ്യൌ സമ്പ്രസൂയതാമ് കിമ്പുരുഷാദ്യാനി യാന്യഷ്ടൌ തേഷു ദേവോ ന വര്ഷതി
അവയിൽ നിന്ന് ശാന്തി, മധ്വി എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് നദികൾ ഉല്പത്തിയാകുന്നു. കിംപുരുഷം തുടങ്ങിയ എട്ട് പ്രദേശങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ മഴ പെയ്യുന്നില്ല.
ഉദ്ഭിദാന്യുദകാന്യത്ര പ്രവഹന്തി സരിദ്വരാഃ ബലാഹകശ്ച ഋഷഭോ ചക്രോ മൈനാക ഏവ ച
അവിടെയെല്ലാം ഉറവുകളും വെള്ളവും ഉല്പത്തി ചെയ്യുന്നു. ബാലാഹക, ഋഷഭ, ചക്ര, മൈനാക എന്നിങ്ങനെ മഹത്തായ നദികൾ ഒഴുകുന്നു.
വിനിവിഷ്ടാഃ പ്രതിദിശം നിമഗ്നാ ലവണാമ്ബുധിമ് ചന്ദ്രകാന്തസ്തഥാ ദ്രോണഃ സുമഹാംശ്ച ശിലോച്ചയഃ
ചന്ദ്രകാന്തൻ, ദ്രോൺ, സുമഹാൻ എന്ന വലിയ പർവ്വതം എന്നിവ ഓരോ ദിശയിലും ഉറപ്പോടെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവ ലവണസമുദ്രത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു.
ഉദ്ഗായതാ ഉദീച്യാം തു അവഗാഢാ മഹോദധിമ് ചക്രോ ബധിരകശ്ചൈവ തഥാ നാരദപര്വതഃ
വടക്കോട്ട് ഇവ ഉയർന്ന്, മഹാസമുദ്രത്തിൽ ആഴത്തിൽ കയറിയിരിക്കുന്നു. ചക്രം, ബധിരകൻ, നാരദപർവ്വതം എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
പ്രതീചീമായതാസ്തേ വൈ പ്രതിഷ്ഠാസ്തേ മഹോദധിമ് ജീമൂതോ ദ്രാവണശ്ചൈവ മൈനാകശ്ചന്ദ്രപര്വതഃ
പശ്ചിമത്തേക്ക് നീളുന്നവ മഹാസമുദ്രത്തിൽ എത്തുന്നു. ജീമൂതൻ, ദ്രാവണൻ, മൈനാകൻ, ചന്ദ്രപർവ്വതം എന്നിവ അവിടെയുണ്ട്.
ആയതാസ്തേ മഹാശൈലാഃ സമുദ്രം ദക്ഷിണം പ്രതി ചക്രമൈനാകയോര്മധ്യേ ദിവി സന് ദക്ഷിണാപഥേ
വലിയ പർവ്വതങ്ങൾ തെക്കേ സമുദ്രത്തേക്കാണ് നീളുന്നത്. ചക്രവും മൈനാകനും തമ്മിൽ, ആകാശത്തിൽ, ദക്ഷിണപഥത്തിൽ അവ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്ര സംവര്തകോ നാമ സോ ഽഗ്നിഃ പിബതി തജ്ജലമ് അഗ്നിഃ സമുദ്രവാസസ്തു ഔര്വോ ഽസൌ വഡവാമുഖഃ
അവിടെയൊരു അഗ്നി ഉണ്ട്, സംവർത്തകൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്, ആ വെള്ളം കുടിക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന അഗ്നി ഔർവൻ, വടവാമുഖം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതേ പര്വതാവിഷ്ടാശ് ചത്വാരോ ലവണോദധിമ് ഛിദ്യമാനേഷു പക്ഷേഷു പുരാ ഇന്ദ്രസ്യ വൈ ഭയാത്
ഇങ്ങനെ ഈ നാലു പർവ്വതങ്ങൾ ലവണസമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ചന്ദ്രന്റെ പക്ഷങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, പഴയകാലത്ത്, ഇന്ദ്രന്റെ ഭയത്താൽ അങ്ങനെ ആയിരുന്നു.
തേഷാം തു ദൃശ്യതേ ചന്ദ്രേ ശുക്ലേ കൃഷ്ണേ സമാപ്ലുതിഃ തേ ഭാരതസ്യ വര്ഷസ്യ ഭേദാ യേന പ്രകീര്തിതാഃ
അവയിൽ, ചന്ദ്രന്റെ വളർച്ചയിലും കുറയിലും ആഴത്തിൽ മുങ്ങുന്നത് കാണാം. ഭാരതദേശത്തിന്റെ വിഭജനം ഇവയാൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇഹോദിതസ്യ ദൃശ്യന്തേ അന്യേ ത്വന്യത്ര ചോദിതാഃ ഉത്തരോത്തരമേതേഷാം വര്ഷമ് ഉദ്രിച്യതേ ഗുണൈഃ
ഇവയിൽ ചിലത് ഇവിടെ കാണാം, മറ്റു ചിലത് മറ്റിടങ്ങളിൽ കാണാം. ഓരോ പ്രദേശത്തും മഴയുടെ അളവ് ഗുണംപ്രകാരം ക്രമമായി വർദ്ധിക്കുന്നു.
ആരോഗ്യായുഃപ്രമാണാഭ്യാം ധര്മതഃ കാമതോ ഽര്ഥതഃ സമന്വിതാനി ഭൂതാനി തേഷു വര്ഷേഷു ഭാഗശഃ
ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവികൾക്ക് ആരോഗ്യം, ആയുസ്സ്, ധർമ്മം, കാമം, സമ്പത്ത് എന്നിവ ഭാഗികമായി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
വസന്തി നാനാജാതീനി തേഷു സര്വേഷു താനി വൈ ഇത്യേതദ്ധാരയദ്വിശ്വം പൃഥ്വീ ജഗദിദം സ്ഥിതാ
അവിടെയെല്ലാം വിവിധതരത്തിലുള്ള ജീവികൾ വസിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ, ലോകം മുഴുവൻ നിലനിൽക്കുന്നു.
ശാകദ്വീപസ്യ വക്ഷ്യാമി യഥാവദിഹ നിശ്ചയമ് കഥ്യമാനം നിബോധ ത്വം ശാകം ദ്വീപം ദ്വിജോത്തമാഃ
ശാകദ്വീപത്തെ സംബന്ധിച്ചുള്ള സത്യാവസ്ഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ ശാകദ്വീപത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധിക്കുക.
ജമ്ബൂദ്വീപസ്യ വിസ്താരാദ് ദ്വിഗുണസ്തസ്യ വിസ്തരഃ വിസ്താരാത്ത്രിഗുണശ്ചാപി പരിണാഹഃ സമന്തതഃ
ജംബൂദ്വീപിന്റെ വിസ്തൃതിയേക്കാൾ ഇരട്ടിയോളം ശാകദ്വീപം വിശാലമാണ്. അതിന്റെ ചുറ്റളവ്, വിസ്തൃതിയുടെ മൂന്നിരട്ടിയാണ്.
തേനാവൃതഃ സമുദ്രോ ഽയം ദ്വീപേന ലവണോദധിഃ തത്ര പുണ്യാ ജനപദാശ് ചിരാച്ച മ്രിയതേ ജനഃ
ആ ദ്വീപ് ഈ ലവണസമുദ്രത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിടെ ജനങ്ങൾ പുണ്യശീലികളാണ്, വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ് അവർക്കു മരണം സംഭവിക്കുന്നത്.