ഉന്നതശ്രോണിജഘനാ പദ്മപത്ത്രായതേക്ഷണാ പൂര്ണേന്ദുവദനാ തന്വീ വിലാസോല്ലാസിതേക്ഷണാ
ഉയർന്ന കമരവും നിതംബവും, താമരയിലപോലെയുള്ള നീണ്ട കണ്ണുകളും, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവും, സുന്ദരമായ സരളമായ ശരീരവും, ചലിച്ചും ഉല്ലാസപൂർവ്വമായും കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് നോക്കുന്നവളുമാണ് അവൾ.
മൂലോന്നതായതഭുജാ നീലകുഞ്ചിതമൂര്ധജാ തനുലോമാ സുദശനാ മൃദുഗമ്ഭീരഭാഷിണീ
തോൾ മുതൽ നീണ്ട കൈകളും ഉയർന്ന ഭംഗിയും, കറുത്ത വളഞ്ഞ മുടിയും, മൃദുവായ ശരീരരോമങ്ങളും, മനോഹരമായ പല്ലുകളും, മൃദുവും ആഴമുള്ളതുമായ വാക്കുകളും അവള്ക്കുണ്ട്.
ശ്യാമഗൌരേണ വര്ണേന ഹംസവാരണഗാമിനീ കാര്മുകഭ്രൂയുഗോപേതാ തനുതാമ്രനഖാങ്കുരാ
കറുത്തും വെളുത്തും കലർന്ന നിറം, ഹംസയുടെയും ആനയുടെയും സുന്ദരമായ നടപ്പും, വില്ലുപോലുള്ള വലിച്ച ക眉ികളും, സരളമായ വിരലുകളിൽ ചെമ്പുനിറത്തിലുള്ള നഖങ്ങൾക്കുമാണ് അവൾക്ക്.
ഭ്രമന്തീ ച വനേ തസ്മിംശ് ചിന്തയാമാസ ഭാമിനീ കോ മേ പിതാഥവാ ഭ്രാതാ കാ മേ മാതാ ഭവേദിഹ
അവൾ ആ വനത്തിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുമ്പോൾ, മനോഹരിയായ അവൾ ചിന്തിച്ചു: ആരാണ് എന്റെ അച്ഛൻ അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരൻ? ഇവിടെ ആരാണ് എന്റെ അമ്മ?
കസ്യ ഭര്തുരഹം ദത്താ കിയദ്വത്സ്യാമി ഭൂതലേ ചിന്തയന്തീതി ദദൃശേ സോമപുത്രേണ സാങ്ഗനാ
ആർക്ക് ആണ് ഞാൻ ഭാര്യയായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്? എത്രകാലം ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ഇരിക്കും? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ സോമപുത്രൻ അവളെയും കൂട്ടുകാരെയും കണ്ടു.
ഇലാ രൂപസമാക്ഷിപ്തമനസാ വരവര്ണിനീ ബുധസ്തദാപ്തയേ യത്നമ് അകരോത്കാമപീഡിതഃ
ഇലയുടെ മനസ്സ് അവളുടെ സൗന്ദര്യത്തിൽ ആകർഷിതയായി, ഭംഗിയാൽ തിളങ്ങുന്നവളായി, ബുധൻ അവളെ ആഗ്രഹിച്ചു; ആഗ്രഹത്തിൽ പെടപ്പെട്ട് അവളെ നേടാൻ ശ്രമിച്ചു.
വിശിഷ്ടാകാരവാന്ദണ്ഡീ സകമണ്ഡലുപുസ്തകഃ വേണുദണ്ഡകൃതാനേകപവിത്രകഗണത്രികഃ
പ്രത്യേകമായ രൂപവും, ദണ്ഡവും, കമണ്ഡലവും പുസ്തകവും കൈവശമുള്ളവനും, വേദികകളാൽ നിർമ്മിച്ച പലവിധ പൂണുള്ള പവിത്രങ്ങൾ ധരിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
ദ്വിജരൂപഃ ശിഖീ ബ്രഹ്മാ നിഗദന്കര്ണകുണ്ഡലഃ ബടുഭിശ്ചാന്വിതോ യുക്തൈഃ സമിത്പുഷ്പകുശോദകൈഃ
ദ്വിജരൂപത്തിൽ, ശിഖയോടെ, ബ്രഹ്മാവായി, സംസാരിക്കുന്നതും കാതിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവനും, ഇന്ധനം, പൂക്കൾ, ദർഭയും വെള്ളവും കൈവശമുള്ള യോഗ്യരായ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നതുമാണ്.
കിലാന്വിഷന് വനേ തസ്മിന് നാജുഹാവ സ താമിലാമ് ബഹിര് വനസ്യാന്തരിതഃ കില പാദപമണ്ഡലേ
അവൻ ആ വനത്തിൽ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഇലയെ വിളിച്ചില്ല; വനത്തിനകത്ത് മരങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒളിച്ചിരുന്നവനായിരുന്നു.
സസംഭ്രമമകസ്മാത്താം സോപാലമ്ഭമിവാവദത് ത്യക്ത്വാഗ്നിഹോത്രശുശ്രൂഷാം ക്വ ഗതാ മന്ദിരാന്മമ
പെട്ടെന്ന് ആശങ്കയോടെ, കുറ്റം പറയുന്നപോലെ അവളോട് പറഞ്ഞു: അഗ്നിഹോത്ര സേവനം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്റെ വീടുനിന്ന് എവിടേക്ക് പോയി നീ?
ഇയം വിഹാരവേലാ തേ ഹ്യ് അതിക്രാമതി സാമ്പ്രതമ് ഏഹ്യേഹി പൃഥുസുശ്രോണി സംഭ്രാന്താ കേന ഹേതുനാ
ഇപ്പോൾ നിന്റെ വിനോദസമയമാണ് കടന്നുപോകുന്നത്; വരിക, വരിക, വിശാലനിതംബവളേ, എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ആശങ്കയോടെ, എന്ത് കാരണത്താൽ?
ഇയം സായന്തനീ വേലാ വിഹാരസ്യേഹ വര്തതേ കൃത്വോപലേപനം പുഷ്പൈര് അലംകുരു ഗൃഹം മമ
ഇവിടെ സായാഹ്നവേള വിനോദത്തിനുള്ള സമയമാണ്; ഉണക്കൂട്ട് പുരട്ടി, പൂക്കൾ കൊണ്ട് എന്റെ വീട് അലങ്കരിക്കൂ.
സാ ത്വ് അബ്രവീദ് വിരമൃതാഹം സര്വമേതത്തപോധന ആത്മാനം ത്വാം ച ഭര്താരം കുലം ച വദ മേ ഽനഘ
അവൾ പറഞ്ഞു: മഹാതപസ്സുകാരാ, ഇതൊന്നും എനിക്ക് അറിയില്ല. എനിക്ക് എന്റെ കാര്യം, നീ ഭർത്താവെന്ന കാര്യം, എന്റെ കുടുംബം—ഇവയെല്ലാം പറയൂ, പാപരഹിതനേ.
ബുധഃ പ്രോവാച താം തന്വീമ് ഇലാ ത്വം വരവര്ണിനീ അഹം ച കാമുകോ നാമ ബഹുവിദ്യോ ബുധഃ സ്മൃതഃ
ബുധൻ ആ സരളശരീരിയായവളോട് പറഞ്ഞു: ഇലേ, നീ ഭംഗിയാൽ തിളങ്ങുന്നവളാണ്; ഞാൻ കാമുകൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവനും, ബുധൻ എന്ന പേരിൽ പലകലകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആണ്.
തേജസ്വിനഃ കുലേ ജാതഃ പിതാ മേ ബ്രാഹ്മണാധിപഃ ഇതി സാ തസ്യ വചനാത് പ്രവിഷ്ടാ ബുധമന്ദിരമ്
മഹാതേജസ്സുള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, എന്റെ അച്ഛൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനിയാണ്. ഇങ്ങനെ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ ബുധന്റെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു.
രത്നസ്തമ്ഭസമായുക്തം ദിവ്യമായാവിനിര്മിതമ് ഇലാ കൃതാര്ഥമാത്മാനം മേനേ തദ്ഭവനസ്ഥിതാ
രത്നസ്തംഭങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ദിവ്യമായ മായയാൽ നിർമ്മിച്ച ആ ഭവനത്തിൽ, ഇല അവിടെ താമസിച്ച് തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയെന്ന് കരുതിച്ചു.
അഹോ വൃത്തമഹോ രൂപമ് അഹോ ധനമഹോ കുലമ് മമ ചാസ്യ ച മേ ഭര്തുര് അഹോ ലാവണ്യമ് ഉത്തമമ്
അയ്യോ, എത്ര നല്ല പെരുമാറ്റം, എത്ര സുന്ദരമായ രൂപം, എത്ര സമ്പത്ത്, എത്ര ഉത്കൃഷ്ടമായ കുടുംബം—എന്റെയും ഭർത്താവിന്റെയും! അയ്യോ, എത്ര അതുല്യമായ ആകർഷണം!
രേമേ ച സാ തേന സമമ് അതികാലമിലാ തതഃ സര്വഭോഗമയേ ഗേഹേ യഥേന്ദ്രഭവനേ തഥാ
ഇല അവനോടൊപ്പം വളരെക്കാലം ആനന്ദിച്ചു; എല്ലാ സൗഖ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ വീട്ടിൽ, ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിലെപ്പോലെ.
അഥാന്വിഷന്തോ രാജാനം ഭ്രാതരസ് തസ്യ മാനവാഃ ഇക്ഷ്വാകുപ്രമുഖാ ജഗ്മുസ് തദാ ശരവണാന്തികമ്
അപ്പോൾ രാജാവിനെ അന്വേഷിച്ച് മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ, ഇക്ഷ്വാകു മുതലായവർ, ശരവണ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തതസ്തേ ദദൃശുഃ സര്വേ വഡബാമ് അഗ്രതഃ സ്ഥിതാമ് രത്നപര്യാണകിരണദീപ്തകായാമ് അനുത്തമാമ്
അവിടെ എല്ലാവരും മുന്നിൽ ഒരു കുതിരയെ കണ്ടു. രത്നംകൊണ്ടുള്ള രഥത്തിന്റെ പ്രകാശം അവളുടെ ശരീരത്തിൽ തെളിഞ്ഞു, അതുല്യമായ സൗന്ദര്യത്തോടെ അവൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
പര്യാണപ്രത്യഭിജ്ഞാനാത് സര്വേ വിസ്മയമ് ആഗതാഃ അയം ചന്ദ്രപ്രഭോ നാമ വാജീ തസ്യ മഹാത്മനഃ
രഥത്തെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ എല്ലാവർക്കും അത്ഭുതം തോന്നി: 'ഇത് ആ മഹാത്മാവിന്റെ ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന പേരുള്ള കുതിരയല്ലേ' എന്നു അവർ പറഞ്ഞു.
അഗമദ് വഡബാരൂപമ് ഉത്തമം കേന ഹേതുനാ തതസ് തു മൈത്രാവരുണിം പപ്രച്ഛുസ്തേ പുരോധസമ്
ഈ ഉത്തമമായ കുതിര എങ്ങനെ വടഭാരൂപം സ്വീകരിച്ചു? എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചത്? എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവർ പുരോഹിതനായ മൈത്രാവരുണിയെ ചോദിച്ചു.
കിമിത്യേതദഭൂച്ചിത്രം വദ യോഗവിദാം വര വസിഷ്ഠശ്ചാബ്രവീത് സര്വം ദൃഷ്ട്വാ തദ്ധ്യാനചക്ഷുഷാ
'ഇത്രയും അത്ഭുതകരമായ സംഭവം എന്താണ്?' എന്ന് അവർ ചോദിച്ചു. 'യോഗജ്ഞന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ദയവായി പറയൂ.' വസിഷ്ഠൻ ധ്യാനദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം കണ്ടു പറഞ്ഞു.
സമയഃ ശമ്ഭുദയിതാകൃതഃ ശരവണേ പുരാ യഃ പുമാന്പ്രവിശേദ് അത്ര സ നാരീത്വമവാപ്സ്യതി
പണ്ടു ശരവണത്തിൽ ശംഭുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ ഒരു വാഗ്ദാനം ചെയ്തു: ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്ന ഏത് പുരുഷനും സ്ത്രീഭാവം പ്രാപിക്കും.
അയമശ്വോ ഽപി നാരീത്വമ് അഗാദ്രാജ്ഞാ സഹൈവ തു പുനഃ പുരുഷതാമേതി യഥാസൌ ധനദോപമഃ
ഈ കുതിരയും രാജാവിനോടൊപ്പം സ്ത്രീയായി മാറി. പിന്നീടു, ധനത്തിന്റെ ദൈവത്തിനെപ്പോലെ, അവൻ വീണ്ടും പുരുഷഭാവം പ്രാപിക്കും.
തഥൈവ യത്നഃ കര്തവ്യശ് ചാരാധ്യൈവ പിനാകിനമ് തതസ്തേ മാനവാ ജഗ്മുര് യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ
അതുപോലെ തന്നെ, പിനാകധാരിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് പരിശ്രമം നടത്തണം. അങ്ങനെ മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തുഷ്ടുവുര് വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ പാര്വതീപരമേശ്വരൌ താവ് ഊചതുര് അലങ്ഘ്യോ ഽയം സമയഃ കിംതു സാമ്പ്രതമ്
അവർ പാർവതിയെയും പരമേശ്വരനെയും വിവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു. ഇരുവരും പറഞ്ഞു: 'ഈ വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കാൻ കഴിയില്ല, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ—'
ഇക്ഷ്വാകോരശ്വമേധേന യത്ഫലം സ്യാത്തദാവയോഃ ദത്ത്വാ കിമ്പുരുഷോ വീരഃ സ ഭവിഷ്യത്യസംശയമ്
'ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഇരുവർക്കും നല്കും. അപ്പോൾ ആ വീരനായ കിംപുരുഷൻ സംശയമില്ലാതെ വീണ്ടും പുരുഷനാകും.'
തഥേത്യുക്താസ്തതസ്തേ തു ജഗ്മുര് വൈവസ്വതാത്മജാഃ ഇക്ഷ്വാകോശ്ചാശ്വമേധേന ചേലഃ കിമ്പുരുഷോ ഽഭവത്
അവർക്കിത് സമ്മതിച്ചു, വൈവസ്വതന്റെ പുത്രന്മാർ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ അശ്വമേധയാഗം കൊണ്ട് കിംപുരുഷൻ ചേലനായി.
മാസമേകം പുമാന്വീരഃ സ്ത്രീ ച മാസമഭൂത്പുനഃ ബുധസ്യ ഭവനേ തിഷ്ഠന് നിലോ ഗര്ഭധരോ ഽഭവത്
ഒരു മാസം ആ വീരൻ പുരുഷനായിരുന്നു; മറ്റൊരു മാസം സ്ത്രീയായിരുന്നു. ബുധന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചപ്പോൾ നീല ഗർഭിണിയായി.