ഐരാവതീതി വിഖ്യാതാം ദദര്ശാതിമനോരമാമ്
അവൻ അതിശയ മനോഹരമായ, ഐരാവതിയെന്ന പേരിലുള്ള നദിയെ കണ്ടു.
തുഹിനഗിരിഭവാം മഹൌഘവേഗാം തുഹിനഗഭസ്തിസമാനശീതലോദാമ്
ഹിമപർവതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, വലിയ ഒഴുക്കും ഹിമശിഖരത്തിന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെ തണുത്തതുമായ വെള്ളം അവിടെ ഒഴുകുന്നു.
തുഹിനസദൃശഹൈമവര്ണപുഞ്ജാം തുഹിനയശാഃ സരിതം ദദര്ശ രാജാ
പൊന്നുപോലും ഹിമപോലും തിളങ്ങുന്ന, ഹിമശിഖരത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ള ആ നദിയെ രാജാവ് കണ്ടു.
സ ദദര്ശ നദീം പുണ്യാം ദിവ്യാം ഹൈമവതീം ശുഭാമ് ഗന്ധര്വൈശ്ച സമാകീര്ണാം നിത്യം ശക്രേണ സേവിതാമ്
അവൻ ദൈവികവും ശുഭപ്രദവും ആയ, ഹേമവതിയായ പുണ്യനദിയെ കണ്ടു. ഗന്ധർവന്മാരും ദൈവരാജാവായ ഇന്ദ്രനും എപ്പോഴും അവളെ സേവിക്കുന്നു.
സുരേഭമദസംസിക്താം സമന്താത്തു വിരാജിതാമ് മധ്യേന ശക്രചാപാഭാം തസ്മിന്നഹനി സര്വദാ
ദേവഗജങ്ങളുടെ മദം ചിതറുന്നതുപോലും, ചുറ്റും ഭംഗിയായി, നടുവിൽ എപ്പോഴും ഇന്ദ്രധനുസ്സിന്റെ നിറങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ ആ നദി അവിടെ ദൃശ്യമായി.
തപസ്വിശരണോപേതാം മഹാബ്രാഹ്മണസേവിതാമ് ദദര്ശ തപനീയാഭാം മഹാരാജഃ പുരൂരവാഃ
തപസ്വിമാർക്ക് ആശ്രയമായും മഹാബ്രാഹ്മണന്മാർ സേവിക്കുന്നതുമായ, പൊന്നുപോലും തിളങ്ങുന്ന ആ നദിയെ മഹാരാജാവ് പുരൂരവസ് കണ്ടു.
സിതഹംസാവലിച്ഛന്നാം കാശചാമരരാജിതാമ് സാഭിഷിക്താമിവ സതാം പശ്യന്പ്രീതിം പരാം യയൌ
വെള്ളഹംസകളുടെ നിരകളാൽ മൂടപ്പെട്ടും, കാശ്മീരി ചാമരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, സന്മാർഗ്ഗികൾക്ക് അഭിഷേകം ചെയ്തതുപോലും ദൃശ്യമായ ആ നദിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
പുണ്യാം സുശീതലാം ഹൃദ്യാം മനസഃ പ്രീതിവര്ധിനീമ് ക്ഷയവൃദ്ധിയുതാം രമ്യാം സോമമൂര്തിമിവാപരാമ്
പുണ്യവതിയും, തണുപ്പും ഹൃദയസുഖവും നൽകുന്നതുമായ, മനസ്സിന് സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമായ, കാഴ്ചയിൽ കണക്കില്ലാത്ത സൗന്ദര്യമുള്ളതുമായ, സോമദേവന്റെ മറ്റൊരു രൂപംപോലും ആ നദി ദൃശ്യമായി.
സുശീതശീഘ്രപാനീയാം ദ്വിജസംഘനിഷേവിതാമ് സുതാം ഹിമവതഃ ശ്രേഷ്ഠാം ചഞ്ചദ്വീചിവിരാജിതാമ്
തണുത്തും വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന വെള്ളവും, ദ്വിജന്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതുമായ, ഹിമവാന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച പുത്രിയായി, ചലിക്കുന്ന തിരകളാൽ ഭംഗിയാർന്നതുമായ ആ നദി അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
അമൃതസ്വാദുസലിലാം താപസൈരുപശോഭിതാമ് സ്വര്ഗാരോഹണനിഃശ്രേണീം സര്വകല്മഷനാശിനീമ്
അമൃതംപോലും രുചിയുള്ള വെള്ളവും, തപസ്വിമാർ അലങ്കരിക്കുന്നതുമായ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പടിയുപോലും, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമായ ആ നദി അവിടെ ദൃശ്യമായി.
അഗ്ര്യാം സമുദ്രമഹിഷീം മഹര്ഷിഗണസേവിതാമ് സര്വലോകസ്യ ചൌത്സുക്യകാരിണീം സുമനോഹരാമ്
സകല നദികളിലും പ്രധാനമായും, സമുദ്രത്തിന്റെ രാജ്ഞിയായി, മഹർഷിമാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതുമായ, സകല ലോകത്തെയും ആകർഷിക്കുന്നതുമായ മനോഹരിയായ ആ നദി അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
ഹിതാം സര്വസ്യ ലോകസ്യ നാകമാര്ഗപ്രദായികാമ് ഗോകുലാകുലതീരാന്താം രമ്യാം ശൈവാലവര്ജിതാമ്
സകല ജനങ്ങൾക്കും ഉപകാരപ്രദമായും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി നൽകുന്നതുമായ, പശുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ തീരത്ത് നിറഞ്ഞതുമായ, ശൈവലമില്ലാത്ത മനോഹരമായ ആ നദി അവിടെ ദൃശ്യമായി.
ഹംസസാരസസംഘുഷ്ടാം ജലജൈരുപശോഭിതാമ് ആവര്തനാഭിഗമ്ഭീരാം ദ്വീപോരുജഘനസ്ഥലീമ്
ഹംസകളും സാരസകളും കൂട്ടമായി ശബ്ദിക്കുന്നതും, ജലപുഷ്പങ്ങൾ അലങ്കരിക്കുന്നതുമായ, ആഴമുള്ള തിരയൊഴുക്കുകളും, ദ്വീപിന്റെ കവിളുപോലുള്ള തീരങ്ങളും ഉള്ള ആ നദി അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
നീലനീരജനേത്രാഭാമ് ഉത്ഫുല്ലകമലാനനാമ് ഹിമാഭഫേനവസനാം ചക്രവാകാധരാം ശുഭാമ് ബലാകാപങ്ക്തിദശനാം ചലന്മത്സ്യാവലിഭ്രുവമ്
നീലനിറം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും, പുഷ്പിച്ച താമരപോലുള്ള മുഖങ്ങളും, ഹിമത്തിന്റെ നുരയാൽ വസ്ത്രം ധരിച്ചതും, ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞതും, ബലാകകളുടെ നിരകൾ അലങ്കരിച്ചതും, ചലിക്കുന്ന മീൻവരികൾ ക眉പോലുള്ളതുമായ ആ മനോഹരമായ നദി അവിടെ ദൃശ്യമായി.
സ്വജലോദ്ഭൂതമാതംഗരമ്യകുമ്ഭപയോധരാമ് ഹംസനൂപുരസംഘുഷ്ടാം മൃണാലവലയാവലീമ്
സ്വജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആനയുടെ കുമ്പംപോലെയുള്ള ഉരുണ്ട മുലകളും, ഹംസയുടെ നൂപ്പുരയുടെ മണികൂതലികൾ മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദവും, താമരത്തണ്ടുകളുടെ വളകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ അവളെക്കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്.
തസ്യാം രൂപമദോന്മത്താ ഗന്ധര്വാനുഗതാഃ സദാ മധ്യാഹ്നസമയേ രാജന് ക്രീഡന്ത്യപ്സരസാം ഗണാഃ
അവിടെ, സുന്ദരതയിൽ മയങ്ങിയ അപ്പ്സരസ്മാരുടെ കൂട്ടം, ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം, രാജാവേ, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉച്ചവേളയിൽ സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കുന്നു.
താമ് അപ്സരോവിനിര്മുക്തം വഹന്തീം കുങ്കുമം ശുഭമ് സ്വതീരദ്രുമസമ്ഭൂതനാനാവര്ണസുഗന്ധിനീമ്
അപ്പ്സരസ്മാരിൽ നിന്നു ഒഴുകിയ ശുദ്ധമായ കുങ്കുമം, അവളുടെ തീരത്തുള്ള മരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവിധ നിറങ്ങളുടെയും സുഗന്ധങ്ങളുടെയും പൂക്കൾ ചേർന്ന സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതായും അവൾ അതിനെ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു.
തരംഗവ്രാതസംക്രാന്തസൂര്യമണ്ഡലദുര്ദൃശമ് സുരേഭജനിതാഘാതവികൂലദ്വയഭൂഷിതാമ്
അവളുടെ തിരകൾ കൂട്ടമായി ചേരുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ വട്ടം കാണാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; ദേവന്മാരുടെ ഉത്സവങ്ങളുടെ ഉല്ലാസം അവളെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
ശക്രേഭഗണ്ഡസലിലൈര് ദേവസ്ത്രീകുചചന്ദനൈഃ സംയുതം സലിലം തസ്യാഃ ഷട്പദൈര് ഉപസേവ്യതേ
ഇന്ദ്രന്റെ കിണർജലവും ദേവസ്ത്രീകളുടെ കുചങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ചന്ദനവും കലർന്ന അവളുടെ വെള്ളം, തേൻചീറ്റികൾ ആസ്വദിക്കുന്നു.
തസ്യാസ്തീരഭവാ വൃക്ഷാഃ സുഗന്ധകുസുമാഞ്ചിതാഃ തഥാപകൃഷ്ടസംഭ്രാന്തഭ്രമരസ്തനിതാകുലാഃ
അവളുടെ തീരത്ത് സുഗന്ധമുള്ള പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മരങ്ങൾ വളരുന്നു; അവിടെ, ഉല്ലാസത്തോടെ പറക്കുന്ന തേൻചീറ്റികളുടെ ഗുഞ്ചലികൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യസ്യാസ്തീരേ രതിം യാന്തി സദാ കാമവശാ മൃഗാഃ തപോവനാശ്ച ഋഷയസ് തഥാ ദേവാഃ സഹാപ്സരാഃ
അവളുടെ തീരത്ത്, ആഗ്രഹത്തിൽ അടിമപ്പെട്ട മൃഗങ്ങൾ, കാട്ടിലെ ഋഷിമാർ, ദേവന്മാർ അപ്പ്സരസ്മാരോടൊപ്പം എന്നും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു.
ലഭന്തേ യത്ര പൂതാങ്ഗാ ദേവേഭ്യഃ പ്രതിമാനിതാഃ സ്ത്രിയശ്ച നാകബഹുലാഃ പദ്മേന്ദുപ്രതിമാനനാഃ
അവിടെ, ദേവന്മാരാൽ പോലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ശുദ്ധമായ ശരീരമുള്ള സ്ത്രീകളും, താമരയും ചന്ദ്രനും പോലെയുള്ള മുഖമുള്ള സ്വർഗ്ഗസ്ത്രീകളും ധാരാളമായി കാണാം.
യാ ബിഭര്തി സദാ തോയം ദേവസംഘൈരപീഡിതമ് പുലിന്ദൈര്നൃപസംഘൈശ്ച വ്യാഘ്രവൃന്ദൈരപീഡിതമ്
അവൾ എന്നും ദേവരുടെ കൂട്ടത്താൽ, പുലിന്ദന്മാരാൽ, രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്താൽ, കടുവകളുടെ കൂട്ടത്താൽ ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന വെള്ളം വഹിക്കുന്നു.
സതാമരസപാനീയാം സതാരഗഗനാമലാമ് സ താം പശ്യന്യയൌ രാജാ സതാമീപ്സിതകാമദാമ്
ദേവന്മാർക്കും അനുയോജ്യമായ വെള്ളവും, നക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ആകാശംപോലെയുള്ള ശുദ്ധിയും ഉള്ള അവളെ, സന്മാർഗ്ഗികൾക്ക് ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം നൽകുന്നവളെ, രാജാവ് കണ്ടു.
യസ്യാസ്തീരരുഹൈഃ കാശൈഃ പൂര്ണൈശ്ചന്ദ്രാംശുസംനിഭൈഃ രാജതേ വിവിധാകാരൈ രമ്യതീരം മഹാദ്രുമൈഃ യാ സദാ വിവിധൈര്വിപ്രൈര് ദേവൈശ്ചാപി നിഷേവ്യതേ
ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെയുള്ള നിറം നിറഞ്ഞ കാശപുല്ലുകളും, വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള വലിയ മരങ്ങളും അവളുടെ തീരത്ത് തിളങ്ങുന്നു; അവളുടെ മനോഹരമായ തീരം എപ്പോഴും വിവിധ ഋഷിമാരും ദേവന്മാരും സന്ദർശിക്കുന്നു.
യാ ച സദാ സകലൌഘവിനാശം ഭക്തജനസ്യ കരോത്യചിരേണ യാനുഗതാ സരിതാം ഹി കദമ്ബൈര് യാനുഗതാ സതതം ഹി മുനീന്ദ്രൈഃ
അവൾ ഭക്തജനങ്ങളുടെ എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളും ഉടനടി അകറ്റുന്നു; നദികളുടെ കൂട്ടങ്ങളും മഹർഷിമാരും എന്നും അവളെ അനുഗമിക്കുന്നു.
യാ ഹി സുതാനിവ പാതി മനുഷ്യാന് യാ ച യുതാ സതതം ഹിമസംഘൈഃ യാ ച യുതാ സതതം സുരവൃന്ദൈര് യാ ച ജനൈഃ സ്വഹിതായ ശ്രിതാ വൈ
അവൾ മനുഷ്യരെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; എപ്പോഴും ഹിമത്തിന്റെ കൂട്ടങ്ങളാൽ, ദേവതകളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ജനങ്ങൾ സ്വന്തം ഭാവി നന്മക്കായി അവളെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
പ്രയുക്താ ച കേസരിഗണൈഃ കരിവൃന്ദജുഷ്ടാ സംതാനയുക്തസലിലാപി സുവര്ണയുക്താ സൂര്യാംശുതാപപരിവൃദ്ധിവിവൃദ്ധശീതാ ശീതാംശുതുല്യയശസാ ദദൃശേ നൃപേണ
സിംഹങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്ന അവളുടെ വെള്ളം സന്താനത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പൊന്നാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ചൂടും തണുപ്പും കൂടിയതും, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള പ്രശസ്തിയും അവളെ രാജാവ് കണ്ടു.
ആലോകയന്നദീം പുണ്യാം തത്സമീരഹൃതശ്രമഃ സ ഗച്ഛന്നേവ ദദൃശേ ഹിമവന്തം മഹാഗിരിമ്
ആ പുണ്യനദിയെ കണ്ട്, അവളുടെ കാറ്റിൽ ക്ഷീണം മാറി, രാജാവ് മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ മഹാ പർവതമായ ഹിമവാൻ അവൻ കണ്ടു.
ഖമുല്ലിഖദ്ഭിര്ബഹുഭിര് വൃതം ശൃങ്ഗൈസ്തു പാണ്ഡുരൈഃ പക്ഷിണാമപി സംചാരൈര് വിനാ സിദ്ധഗതിം ശുഭാമ്
ആകാശം ചുരണ്ടുന്ന പലപല വെളുത്ത കുന്തങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും, പക്ഷികൾക്കു പോലും സുഖമായി സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയാത്തതും, സിദ്ധന്മാരുടെ പുണ്യപഥങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതുമായ പർവതം അവിടെ കാണാം.