അഥാഹം വര്ണയിഷ്യാമി വര്ഷേ ഽസ്മിന്ഭാരതേ പ്രജാഃ ഭരണാത്പ്രജനാച്ചൈവ മനുര്ഭരത ഉച്യതേ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ ഭാരതഭൂമിയിലെ ജനങ്ങളെ വിവരിക്കാം. ഭരണം ചെയ്യുന്നതിലും ജനനം നൽകുന്നതിലും നിന്നാണ് മനുവിനെ ഭാരതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
നിരുക്തവചനൈശ്ചൈവ വര്ഷം തദ്ഭാരതം സ്മൃതമ് യതഃ സ്വര്ഗശ്ച മോക്ഷശ്ച മധ്യമശ്ചാപി ഹി സ്മൃതഃ
നിരുക്തപ്രകാരം ഈ ദേശം ഭാരതം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; കാരണം സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഇടനിലയും ഇവിടെ അറിയപ്പെടുന്നു.
ന ഖല്വന്യത്ര മര്ത്യാനാം ഭൂമൌ കര്മവിധിഃ സ്മൃതഃ ഭാരതസ്യാസ്യ വര്ഷസ്യ നവ ഭേദാന്നിബോധത
ഭൂമിയിൽ മറ്റൊരിടത്തും മനുഷ്യർക്കായി കർമവിധി നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല. ഈ ഭാരതഭൂമിയുടെ ഒമ്പത് വിഭാഗങ്ങൾ നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
ഇന്ദ്രദ്വീപഃ കശേരുശ്ച താമ്രപര്ണോ ഗഭസ്തിമാന് നാഗദ്വീപസ്തഥാ സൌമ്യോ ഗന്ധര്വസ്ത്വഥ വാരുണഃ
ഇന്ദ്രദ്വീപം, കശേരു, താമ്രപർണ്ണി, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപം, സൌമ്യ, ഗന്ധർവ്വ, വാരുണൻ.
അയം തു നവമസ്തേഷാം ദ്വീപഃ സാഗരസംവൃതഃ യോജനാനാം സഹസ്രം തു ദ്വീപോ ഽയം ദക്ഷിണോത്തരഃ
ഇവയിൽ ഒമ്പതാമത്തേതാണ് ഈ ദ്വീപ്, സമുദ്രം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ ദ്വീപ് തെക്കുനിന്ന് വടക്ക് വരെ ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുണ്ട്.
ആയതസ്തു കുമാരീതോ ഗങ്ഗായാഃ പ്രവഹാവധിഃ തിര്യഗൂര്ധ്വം തു വിസ്തീര്ണഃ സഹസ്രാണി ദശൈവ തു
കുമാരിയിൽ നിന്ന് ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവം വരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്നു; വീതി വലിച്ചുനോക്കിയാൽ പത്ത് ആയിരം യോജനമാണ്.
ദ്വീപോ ഹ്യുപനിവിഷ്ടോ ഽയം മ്ലേച്ഛൈരന്തേഷു സര്വശഃ യവനാശ്ച കിരാതാശ്ച തസ്യാന്തേ പൂര്വപശ്ചിമേ
ഈ ദ്വീപിന്റെ അതിരുകളിലൊക്കെയും വിദേശികൾ താമസിക്കുന്നു; കിഴക്കിലും പടിഞ്ഞാറിലും യവനന്മാരും കിരാതന്മാരും വസിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ മധ്യേ ശൂദ്രാശ്ച ഭാഗശഃ ഇജ്യായുതവണിജ്യാദി വര്തയന്തോ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ഇവരുടെ നടുവിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ക്ഷത്രിയന്മാരും വൈശ്യന്മാരും, ഭാഗങ്ങളിലായി ശൂദ്രന്മാരും, ആരാധനയും വ്യാപാരവും മറ്റ് തൊഴിൽകഴിപ്പുകളും ചെയ്യുന്നു.
തേഷാം സ വ്യവഹാരോ ഽയം വര്തനം തു പരസ്പരമ് ധര്മാര്ഥകാമസംയുക്തോ വര്ണാനാം തു സ്വകര്മസു
അവരവരുടെ ജോലി അനുസരിച്ച്, ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആഗ്രഹം എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പരസ്പരം ഇടപെടലുകളും ജീവിതവും നടക്കുന്നു.
സംകല്പപഞ്ചമാനാം തു ആശ്രമാണാം യഥാവിധി ഇഹ സ്വര്ഗാപവര്ഗാര്ഥം പ്രവൃത്തിരിഹ മാനുഷേ
ഇവിടെ മനുഷ്യർക്ക് സ്വർഗവും മോക്ഷവും ലക്ഷ്യമാക്കി, നിർദ്ദേശപ്രകാരം അഞ്ചു ആശ്രമങ്ങളിലായുള്ള ജീവിതക്രമം പാലിക്കുന്നു.
യസ്ത്വയം മാനവോ ദ്വീപസ് തിര്യഗ്യാമഃ പ്രകീര്തിതഃ യ ഏനം ജയതേ കൃത്സ്നം സ സമ്രാഡിതി കീര്തിതഃ
ഈ മനുഷ്യദ്വീപ് തിര്യഗ്യാമം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഇതു മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നവനെയാണ് സാമ്രാട്ട് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
അയം ലോകസ്തു വൈ സമ്രാഡ് അന്തരിക്ഷജിതാം സ്മൃതഃ സ്വരാഡസൌ സ്മൃതോ ലോകഃ പുനര്വക്ഷ്യാമി വിസ്തരാത്
ഈ ലോകം സാമ്രാട്ടിന്റെ ഭൂപ്രദേശമായി അറിയപ്പെടുന്നു; അന്തരീക്ഷം ജയിക്കുന്നവരെ ആകാശവിജയികൾ എന്ന് ഓർക്കുന്നു; സ്വയം ഭരണാധികാരിയുടെ പ്രദേശത്തെ ഞാൻ പിന്നെയും വിശദമായി പറയും.
സപ്ത ചാസ്മിന്മഹാവര്ഷേ വിശ്രുതാഃ കുലപര്വതാഃ മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷവാനപി
ഈ മഹാവർഷത്തിൽ ഏഴു പ്രശസ്തമായ കുടുംബപർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്: മഹേന്ദ്രൻ, മലയം, സഹ്യം, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷവാൻ.
വിന്ധ്യശ്ച പാരിയാത്രശ്ച ഇത്യേതേ കുലപര്വതാഃ തേഷാം സഹസ്രശശ്ചാന്യേ പര്വതാസ്തു സമീപതഃ
വിന്ദ്യയും പാരിയാത്രയും കൂടി ഈ കുടുംബപർവതങ്ങളിലുണ്ട്; ഇവയുടെ സമീപത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്.
അഭിജ്ഞാതാസ്തതശ്ചാന്യേ വിപുലാശ്ചിത്രസാനവഃ അന്യേ തേഭ്യഃ പരിജ്ഞാതാ ഹ്രസ്വാ ഹ്രസ്വോപജീവിനഃ
അവയിൽ ചിലത് പ്രശസ്തമാണ്, ചിലത് വിശാലവും വിവിധശിഖരങ്ങളുമുള്ളതും, മറ്റുചിലത് ചെറുതും ചെറുപള്ളികളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
തൈര്വിമിശ്രാ ജാനപദാ ആര്യാ മ്ലേച്ഛാശ്ച സര്വതഃ പിബന്തി ബഹുലാ നദ്യോ ഗങ്ഗാ സിന്ധുഃ സരസ്വതീ
അവയുടെ ഇടയിൽ വിവിധ ജനങ്ങൾ, ആര്യരും വിദേശികളും എല്ലായിടത്തും താമസിക്കുന്നു; ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി തുടങ്ങിയ നിരവധി നദികൾ സമൃദ്ധമായി ഒഴുകുന്നു.
ശതദ്രുശ്ചന്ദ്രഭാഗാ ച യമുനാ സരയൂസ്തഥാ ഐരാവതീ വിതസ്താ ച വിശാലാ ദേവികാ കുഹൂഃ
ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, യമുന, ശരയു, എരാവതി, വിതസ്ത, വിശാല, ദേവിക, കുഹു എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഗോമതീ ധൌതപാപാ ച ബാഹുദാ ച ദൃഷദ്വതീ കൌശികീ തു തൃതീയാ ച നിശ്ചലാ ഗണ്ഡകീ തഥാ
ഗോമതി, ധൌതപാപ, ബാഹുദ, ദൃശ്യദ്വതി, മൂന്നാമതായി കൗശികി, അകമ്പദമായ ഗണ്ഡകി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഇക്ഷുര്ലൌഹിതമ് ഇത്യേതാ ഹിമവത്പാര്ശ്വനിഃസൃതാഃ വേദസ്മൃതിര് വേത്രവതീ വൃത്രഘ്നീ സിന്ധുരേവ ച പര്ണാശാ നര്മദാ ചൈവ കാവേരീ മഹതീ തഥാ
ഇക്ഷുര്, ലൗഹിതം ഇവ ഹിമവാന്റെ ചിറകിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; വേദസ്മൃതി, വേദ്രവതി, വൃത്രഘ്നി, സിന്ധുര, പർണാശ, നർമദ, മഹത്തായ കാവേരി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
പാരാ ച ധന്വതീരൂപാ വിദുഷാ വേണുമത്യപി ശിപ്രാ ഹ്യവന്തീ കുന്തീ ച പാരിയാത്രാശ്രിതാഃ സ്മൃതാഃ
പാര, ധന്വതി, വിദുഷ, വേണുമതി, ശിപ്ര, അവന്തി, കുന്തി എന്നിവ പാരിയാത്ര പർവതത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ട നദികളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ശോണോ മഹാനദശ്ചൈവ നന്ദനാ സുകൃശാ ക്ഷമാ മന്ദാകിനീ ദശാര്ണാ ച ചിത്രകൂടാ തഥൈവ ച തമസാ പിപ്പലീ ശ്യേനീ തഥാ ചിത്രോത്പലാപി ച
ശോണ, മഹാനദ, നന്ദന, സുകൃഷ, ക്ഷമ, മന്ദാകിനി, ദശാർണ, ചിത്രകൂട, തമസ, പിപ്പലി, ശ്യേനി, ചിത്രോത്പല എന്നിവയും ഉണ്ട്.
വിമലാ ചഞ്ചലാ ചൈവ തഥാ ച ധൂതവാഹിനീ ശുക്തിമന്തീ ശുനീ ലജ്ജാ മുകുടാ ഹ്രാദികാപി ച ഋഷ്യവന്തപ്രസൂതാസ് താ നദ്യോ ഽമലജലാഃ ശുഭാഃ
വിമല, ചഞ്ചല, ധൂതവാഹിനി, ശുക്തിമന്തി, ശുനി, ലജ്ജ, മുകുട, ഹ്രാദിക എന്നിവ ഋശ്യവന്ത് പർവതത്തിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്ന, ശുദ്ധവും ശുഭവുമായ നദികളാണ്.
താപീ പയോഷ്ണീ നിര്വിന്ധ്യാ ക്ഷിപ്രാ ച ഋഷഭാ നദീ വേണാ വൈതരണീ ചൈവ വിശ്വമാലാ കുമുദ്വതീ
താപി, പയോഷ്ണി, നിര്വിന്ദ്യ, ക്ഷിപ്ര, ഋഷഭ, വേണ, വൈതരണി, വിശ്വമാല, കുമുദ്വതി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
തോയാ ചൈവ മഹാഗൌരീ ദുര്ഗമാ തു ശിലാ തഥാ വിന്ധ്യപാദപ്രസൂതാസ് താഃ സര്വാഃ ശീതജലാഃ ശുഭാഃ
തോയ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗമ, ശില എന്നിവയും, ഇവയെല്ലാം വിന്ദ്യപാദത്തിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്ന, തണുത്തും ശുഭവുമായ വെള്ളമുള്ള നദികളാണ്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണവേണീ ച വഞ്ജുലാ തുങ്ഗഭദ്രാ സുപ്രയോഗാ വാഹ്യാ കാവേരീ ചൈവ തു ദക്ഷിണാപഥനദ്യസ്താഃ സഹ്യപാദാദ്വിനിഃസൃതാഃ
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണി, വഞ്ജുല, തുങ്ഗഭദ്ര, സുപ്രയോഗ, വായ്യ, കാവേരി എന്നിവ—all ദക്ഷിണദേശത്തിലെ നദികൾ—സഹ്യപർവ്വതത്തിന്റെ കാൽത്തട്ടിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
കൃതമാലാ താമ്രപര്ണീ പുഷ്പജാ ഹ്യുത്പലാവതീ മലയപ്രസൂതാ നദ്യസ് താഃ സര്വാഃ ശീതജലാഃ ശുഭാഃ
കൃതമാല, താമ്രപർണി, പുഷ്പജ, ഉത്പലാവതി—ഇവയെല്ലാം മലയപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച നദികളാണ്. ഇവയുടെ വെള്ളം തണുത്തതും ശുദ്ധവും ഭാഗ്യകരവുമാണ്.
ത്രിഭാഗാ ഋഷികുല്യാ ച ഇക്ഷുദാ ത്രിദിവാചലാ താമ്രപര്ണീ തഥാ മൂലീ ശരവാ വിമലാ തഥാ മഹേന്ദ്രതനയാഃ സര്വാഃ പ്രഖ്യാതാഃ ശുഭഗാമിനീഃ
തൃഭാഗ, ഋഷികുല്യ, ഇക്ഷുദ, ത്രിദിവാചല, താമ്രപർണി, മൂലി, ശരവ, വിമല, മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിന്റെ പുത്രിമാർ—ഇവയെല്ലാം പ്രശസ്തമായ, ഭാഗ്യകരമായി ഒഴുകുന്ന നദികളാണ്.
കാശികാ സുകുമാരീ ച മന്ദഗാ മന്ദവാഹിനീ കൃപാ ച പാശിനീ ചൈവ ശുക്തിമന്താത്മജാസ് തു താഃ
കാശിക, സുകുമാരി, മന്ദഗ, മന്ദവാഹിനി, കൃപ, പാശിനി—ഇവയെല്ലാം ശുക്തിമന്തന്റെ പുത്രിമാരാണ്.
സര്വാഃ പുണ്യജലാഃ പുണ്യാഃ സര്വഗാശ്ച സമുദ്രഗാഃ വിശ്വസ്യ മാതരഃ സര്വാഃ സര്വപാപഹരാഃ ശുഭാഃ
ഇവയെല്ലാം പുണ്യജലമുള്ള, ഭാഗ്യകരമായ, എല്ലിടത്തും ഒഴുകുന്ന, ഒടുവിൽ സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്ന നദികളാണ്. ഇവ ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്; പുണ്യകരവും എല്ലാ പാപവും നീക്കുന്നതുമാണ്.
താസാം നദ്യുപനദ്യശ്ച ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ താസ്വിമേ കുരുപാഞ്ചാലാഃ ശാല്വാശ്ചൈവ സജാങ്ഗലാഃ
ഈ നദികൾക്കും അവയുടെ ഉപനദികൾക്കും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും അധികം ശാഖകളുണ്ട്. അവിടെയാണ് കുറുക്കൾ, പാഞ്ചാലർ, ശാൽവന്മാർ, ജാംഗളദേശവാസികൾ എന്നിവരും താമസിക്കുന്നത്.