യസ്ത്വിദം കല്യ ഉത്ഥായ മാഹാത്മ്യം പഠതേ നരഃ പ്രയാഗം സ്മരതേ നിത്യം സ യാതി പരമം പദമ് മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ഈ മഹാത്മ്യം വായിക്കുകയും, പ്രതിദിനം പ്രയാഗത്തെ ഓർക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കും, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് രുദ്രന്റെ ലോകത്തേക്ക് പോകും.
മമ വാക്യം ച കര്തവ്യം മഹാരാജ ബ്രവീമ്യഹമ് നിത്യം ജപസ്വ ജുഹ്വസ്വ പ്രയാഗേ വിഗതജ്വരഃ
മഹാരാജാവേ, എന്റെ വാക്കുകൾ നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു. പ്രയാഗത്തിൽ ദുഃഖമില്ലാതെ നിത്യം ജപവും ഹോമവും നടത്തണം.
പ്രയാഗം സ്മര വൈ നിത്യം സഹാസ്മാഭിര്യുധിഷ്ഠിര സ്വയം പ്രാപ്സ്യസി രാജേന്ദ്ര സ്വര്ഗലോകം ന സംശയഃ
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഞങ്ങളോടൊപ്പം നീയും പ്രയാഗത്തെ എപ്പോഴും ഓർക്കണം. രാജാധിരാജാ, നീ സ്വയം സ്വർഗ്ഗലോകം ഉറപ്പായും പ്രാപിക്കും — ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.
പ്രയാഗമനുഗച്ഛേദ്വാ വസതേ വാപി യോ നരഃ സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകുകയോ അവിടെ താമസിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സംതുഷ്ടോ നിയതഃ ശുചിഃ അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
വരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതെയും, സന്തോഷത്തോടെ, നിയന്ത്രിതനും ശുദ്ധനും അഹങ്കാരമില്ലാതെയും ഇരിക്കുന്നവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം നേടും.
അകോപനശ്ച സത്യശ്ച സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
കോപം ഇല്ലാത്തവനും, സത്യവാനും, സത്യവാദിയും, ദൃഢവ്രതനും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കു തുല്യമായി കാണുന്നവനും തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കും.
ഋഷിഭിഃ ക്രതവഃ പ്രോക്താ ദേവൈശ്ചാപി യഥാക്രമമ് ന ഹി ശക്യാ ദരിദ്രേണ യജ്ഞാഃ പ്രാപ്തും മഹീപതേ
മഹാരാജാവേ, ഋഷിമാരും ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ദരിദ്രന്മാർക്ക് യജ്ഞം നടത്താൻ കഴിയില്ല.
ബഹൂപകരണാ യജ്ഞാ നാനാസമ്ഭാരവിസ്തരാഃ പ്രാപ്യന്തേ പാര്ഥിവൈരേതൈഃ സമൃദ്ധൈര്വൈ നരൈഃ ക്വചിത്
യജ്ഞങ്ങൾക്ക് അനേകം ഉപകരണങ്ങളും വിവിധ സാമഗ്രികളും ആവശ്യമുണ്ട്; സമ്പന്നരായ മനുഷ്യർക്കു മാത്രം ചിലപ്പോൾ അതു ചെയ്യാൻ കഴിയും.
യോ ദരിദ്രൈരപി വിധിഃ ശക്യഃ പ്രാപ്തും നരേശ്വര തുല്യോ യജ്ഞഫലൈഃ പുണ്യൈസ് തന്നിബോധ യുധിഷ്ഠിര
നരേശ്വരാ, ദരിദ്രന്മാർക്കും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു വിധി ഉണ്ട്; അതിന്റെ ഫലം യജ്ഞഫലത്തോട് തുല്യമാണ് എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമ് ഇദം ഭരതസത്തമ തീര്ഥാനുഗമനം പുണ്യം യജ്ഞേഭ്യോ ഽപി വിശിഷ്യതേ
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഋഷിമാരുടെ പരമഗുഹ്യം ഇതാണ്: തീർത്ഥയാത്രയുടെ പുണ്യം യജ്ഞങ്ങളെക്കാൾ വലിയതാണ്.
ദശ തീര്ഥസഹസ്രാണി തിസ്രഃ കോട്യസ്തഥാപഗാഃ മാഘമാസേ ഗമിഷ്യന്തി ഗങ്ഗായാം ഭരതര്ഷഭ
ഭരതർഷഭാ, മാഘമാസത്തിൽ പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും മൂന്നു കോടി പുണ്യനദികളും ഗംഗയിലേക്കു പോകുന്നു.
സ്വസ്ഥോ ഭവ മഹാരാജ ഭുങ്ക്ഷ്വ രാജ്യമകണ്ടകമ് പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി രാജേന്ദ്ര യജമാനോ വിശേഷതഃ
മഹാരാജാവേ, മനസ്സിൽ ആശ്വാസത്തോടെ കഷ്ടതയില്ലാതെ രാജ്യം ഭരിക്കൂ; രാജാധിരാജാ, നീ വീണ്ടും യജമാനനെ കാണും.
ഇത്യുക്ത്വാ സ മഹാഭാഗോ മാര്കണ്ഡേയോ മഹാതപാഃ യുധിഷ്ഠിരസ്യ നൃപതേസ് തത്രൈവാന്തരധീയത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാഭാഗനും മഹാതപസ്സുകാരനുമായ മാർകണ്ഡ്േയൻ അവിടെ തന്നെ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ മുന്നിൽ അദൃശ്യനായി.
തതസ്തത്ര സമാപ്ലാവ്യ ഗാത്രാണി സഗണോ നൃപഃ യഥോക്തേനാഥ വിധിനാ പരാം നിര്വൃതിമാഗമത്
അതിനുശേഷം രാജാവും കൂട്ടുകാരും അവിടെ ശരീരം കഴുകി, നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ ആചാരം അനുസരിച്ച് പരമസന്തോഷം നേടി.
തഥാ ത്വമപി ദേവര്ഷേ പ്രയാഗാഭിമുഖോ ഭവ അഭിഷേകം തു കൃത്വാദ്യ കൃതകൃത്യോ ഭവിഷ്യസി
അങ്ങനെ നീയും ദേവർഷേ, പ്രയാഗത്തേക്കു പുറപ്പെടണം; ഇന്ന് അഭിഷേകം നടത്തി നീ കൃതാർത്ഥനാകും.
ഏവമുക്ത്വാഥ നന്ദീശസ് തത്രൈവാന്തരധീയത നാരദോ ഽപി ജഗാമാശു പ്രയാഗാഭിമുഖസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, നന്ദീശൻ അവിടെ തന്നെ അദൃശ്യനായി; നാരദനും ഉടൻ പ്രയാഗത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
തത്ര സ്നാത്വാ ച ജപ്ത്വാ ച വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ ദാനം ദത്ത്വാ ദ്വിജാഗ്ര്യേഭ്യോ ഗതഃ സ്വഭവനം തദാ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച്, നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി, അവൻ പിന്നീട് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
കതി ദ്വീപാഃ സമുദ്രാ വാ പര്വതാ വാ കതി പ്രഭോ കിയന്തി ചൈവ വര്ഷാണി തേഷു നദ്യശ്ച കാഃ സ്മൃതാഃ
പ്രഭോ, എത്ര ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്? അവയിൽ എത്ര ദേശങ്ങളുണ്ട്, അവിടെയുള്ള നദികൾ ഏതൊക്കെയെന്ന് ദയവായി പറയാമോ?
മഹാഭൂമിപ്രമാണം ച ലോകാലോകസ്തഥൈവ ച പര്യാപ്തിം പരിമാണം ച ഗതിശ്ചന്ദ്രാര്കയോസ്തഥാ
മഹാഭൂമി എത്ര വലുപ്പമുള്ളതാണെന്നും ലോകാലോകം എത്രയാണെന്നും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും എത്ര ദൂരം സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്നും അവയുടെ അളവുകളും പരിധികളും ദയവായി പറയൂ.
ഏതദ്ബ്രവീഹി നഃ സര്വം വിസ്തരേണ യഥാര്ഥവിത് ത്വദുക്തമേതത്സകലം ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വയമ്
നിങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥം അറിയുന്നതുപോലെ ഇതെല്ലാം വിശദമായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. നിങ്ങൾ പറയുന്നതെല്ലാം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദ്വീപഭേദസഹസ്രാണി സപ്ത ചാന്തര്ഗതാനി ച ന ശക്യന്തേ ക്രമേണേഹ വക്തും വൈ സകലം ജഗത്
ആയിരം ദ്വീപ് വിഭജനം ഉണ്ട്, അവയിൽ ഏഴും ഉൾപ്പെടുന്നു; ഈ ലോകം മുഴുവൻ ക്രമമായി വിശദീകരിക്കാൻ ഇവിടെ കഴിയില്ല.
സപ്തൈവ തു പ്രവക്ഷ്യാമി ചന്ദ്രാദിത്യഗ്രഹൈഃ സഹ തേഷാം മനുഷ്യതര്കേണ പ്രമാണാനി പ്രചക്ഷതേ
എന്നാൽ ഞാൻ ആ ഏഴ് ദ്വീപുകളും ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയുമാണ് വിശദീകരിക്കുക; അവയുടെ അളവുകൾ മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപോലെയാണ് പറയുന്നത്.
അചിന്ത്യാഃ ഖലു യേ ഭാവാസ് താംസ്തു തര്കേണ സാധയേത് പ്രകൃതിഭ്യഃ പരം യച്ച തദചിന്ത്യസ്യ ലക്ഷണമ്
ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തതെല്ലാം തർക്കം കൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല; പ്രകൃതിക്ക് അതീതമായതാണു ചിന്തിക്കാനാവാത്തതിന്റെ ലക്ഷണം.
സപ്ത വര്ഷാണി വക്ഷ്യാമി ജമ്ബൂദ്വീപം യഥാവിധമ് വിസ്തരം മണ്ഡലം യച്ച യോജനൈസ്താന്നിബോധത
ജംബൂദ്വീപിലെ ഏഴ് ദേശങ്ങൾ ക്രമമായി ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കും; അതിന്റെ വിസ്തൃതി, വലിപ്പം, യോജനകളിൽ അളവുകൾ കേൾക്കൂ.
യോജനാനാം സഹസ്രാണി ശതം ദ്വീപസ്യ വിസ്തരഃ നാനാജനപദാകീര്ണം പുരൈശ്ച വിവിധൈഃ ശുഭൈഃ
ആ ദ്വീപിന്റെ വീതി ഒരു ലക്ഷം യോജനമാണ്; വിവിധ ജനതകളും മനോഹരമായ നഗരങ്ങളും അതിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സിദ്ധചാരണസംകീര്ണം പര്വതൈരുപശോഭിതമ് സര്വധാതുപിനദ്ധൈസ്തൈഃ ശിലാജാലസമുദ്ഗതൈഃ
അത് സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും നിറഞ്ഞതാണ്; പർവതങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും ധാതുക്കളാൽ പൊതിഞ്ഞതും വലിയ പാറക്കൂട്ടങ്ങൾ ഉയർന്നതുമാണ്.
പര്വതപ്രഭവാഭിശ്ച നദീഭിസ്തു സമന്തതഃ പ്രാഗായതാ മഹാപാര്ശ്വാഃ ഷഡിമേ വര്ഷപര്വതാഃ
പർവതങ്ങളിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്ന നദികൾ ചുറ്റും ഒഴുകുന്നു; വലിയ തീരങ്ങളോടുകൂടിയ ആറ് ദേശപർവതങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
അവഗാഹ്യ ഹ്യുഭയതഃ സമുദ്രൌ പൂര്വപശ്ചിമൌ ഹിമപ്രായശ്ച ഹിമവാന് ഹേമകൂടശ്ച ഹേമവാന്
രണ്ടുവശത്തും, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും, സമുദ്രങ്ങൾ കടക്കേണ്ടിവരും; ഹിമവാൻ മിക്കവാറും ഹിമം നിറഞ്ഞതാണ്, ഹെമകൂടനും ഹെമവാനും അവിടെയുണ്ട്.
സര്വതഃ സുമുഖശ്ചാപി നിഷധഃ പര്വതോ മഹാന് ചാതുര്വര്ണ്യസ്തു സൌവര്ണോ മേരുശ്ചോല്ബമയഃ സ്മൃതഃ ചതുര്വിംശത്സഹസ്രാണി വിസ്തീര്ണഃ സ ചതുര്ദിശമ്
ചുറ്റും മനോഹരമായ മുഖമുള്ള മഹാപർവതമായ നിഷധ ഉണ്ട്; സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉയർന്ന മെരു പർവതം നാലു വർണ്ണങ്ങളോടും കൂടി, നാലു ദിശയിലായി ഇരുപത്തിനാലായിരം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൃത്താകൃതിപ്രമാണശ്ച ചതുരസ്രഃ സമാഹിതഃ നാനാവര്ണൈഃ സമഃ പാര്ശ്വൈഃ പ്രജാപതിഗുണാന്വിതഃ
അത് വൃത്താകൃതിയിലും ചതുരാകൃതിയിലും സമമായി നിലകൊള്ളുന്നു; വിവിധ വർണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും സർവ്വഭൂതികളുടെ കുണങ്ങൾ ഉള്ളതുമാണ്.