മാഹേശ്വരോ വടോ ഭൂത്വാ തിഷ്ഠതേ പരമേശ്വരഃ തതോ ദേവാഃ സഗന്ധര്വാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ രക്ഷന്തി മണ്ഡലം നിത്യം പാപകര്മനിവാരണാത്
പരമേശ്വരൻ വടവൃക്ഷമായി അവിടെ മഹേശ്വരനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും എല്ലാം ഈ പ്രദേശം പാപങ്ങൾ അകറ്റാൻ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
യസ്മിഞ്ജുഹ്വന്സ്വകം പാപം നരകം ച ന പശ്യതി ഏവം ബ്രഹ്മാ ച വിഷ്ണുശ്ച പ്രയാഗേ സ മഹേശ്വരഃ
അവിടെ ഹോമം നടത്തുന്നവൻ തന്റെ പാപവും നരകവും കാണുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും പ്രയാഗത്തിൽ സന്നിഹിതരാകുന്നത്.
സപ്തദ്വീപാഃ സമുദ്രാശ്ച പര്വതാശ്ച മഹീതലേ രക്ഷമാണാശ്ച തിഷ്ഠന്തി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ്
ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും ഭൂമിയിലെ പർവ്വതങ്ങളും ഈ സ്ഥലത്ത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; സൃഷ്ടി സംഹാരം വരെയും അവ ഇവിടെ നിലനിൽക്കും.
യേ ചാന്യേ ബഹവഃ സര്വേ തിഷ്ഠന്തി ച യുധിഷ്ഠിര യത് പൃഥിവീ തത്സമാശ്രിത്യ നിര്മിതാ ദൈവതൈസ് ത്രിഭിഃ
യുദിഷ്ഠിരാ, ഇവിടെ വസിക്കുന്ന മറ്റു അനേകം ജീവികളും — ഭൂമിയിൽ ഉള്ളതെല്ലാം മൂന്നു ദേവന്മാർ ചേർന്ന് ഇവിടെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രജാപതേരിദം ക്ഷേത്രം പ്രയാഗമിതി വിശ്രുതമ് ഏതത്പുണ്യം പവിത്രം വൈ പ്രയാഗം ച യുധിഷ്ഠിര സ്വരാജ്യം കുരു രാജേന്ദ്ര ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഽനഘ
പ്രജാപതിയുടെ ഈ സ്ഥലം പ്രയാഗം എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഈ പുണ്യമായ വിശുദ്ധമായ പ്രയാഗം, യുദിഷ്ഠിരാ, നീയും സഹോദരന്മാരും ചേർന്ന് ഭരിക്കണം, പാപരഹിതനായ രാജാവേ.
ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതഃ സര്വൈര് ദ്രൌപദ്യാ സഹ ഭാര്യയാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ ഗുരൂന്ദേവാനതര്പയത്
അവൻ സഹോദരന്മാരോടും ഭാര്യയായ ദ്രൗപദിയോടും കൂടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വണങ്ങി, ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും സംതൃപ്തരാക്കി.
വാസുദേവോ ഽപി തത്രൈവ ക്ഷണേനാഭ്യാഗതസ്തദാ പാണ്ഡവൈഃ സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പൂജ്യമാനസ്തു മാധവഃ
അപ്പോൾ തന്നെ വാസുദേവനും അവിടെ എത്തി; പാണ്ഡവന്മാരൊപ്പമൊക്കെയും മാധവനെ ആരാധിച്ചു.
കൃഷ്ണേന സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പുനരേവ മഹാത്മഭിഃ അഭിഷിക്തഃ സ്വരാജ്യേ ച ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
കൃഷ്ണനും മഹാത്മാക്കളുമായൊപ്പമൊക്കെയും ധർമ്മപുത്രനായ യുദിഷ്ഠിരൻ വീണ്ടും സ്വരാജ്യത്തിൽ അഭിഷിക്തനായി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ചൈവ മാര്കണ്ഡേയോ മഹാമുനിഃ തതഃ സ്വസ്തീതി ചോക്ത്വാ തു ക്ഷണാദാശ്രമമാഗമത്
ഇതിനിടയിൽ മഹാമുനിയായ മാർകണ്ഡ്േയൻ 'സുഖമായി ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞ് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
യുധിഷ്ഠിരോ ഽപി ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഽവസത് മഹാദാനം തതോ ദത്ത്വാ ധര്മപുത്രോ മഹാമനാഃ
ധർമ്മാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ തുടരുകയും, വലിയ ദാനം നൽകി മനസ്സിൽ മഹത്തായ ധർമ്മപുത്രൻ അവിടെ തന്നെ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു.
യസ്ത്വിദം കല്യ ഉത്ഥായ മാഹാത്മ്യം പഠതേ നരഃ പ്രയാഗം സ്മരതേ നിത്യം സ യാതി പരമം പദമ് മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ഈ മഹാത്മ്യം വായിക്കുകയും, പ്രതിദിനം പ്രയാഗത്തെ ഓർക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കും, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് രുദ്രന്റെ ലോകത്തേക്ക് പോകും.
മമ വാക്യം ച കര്തവ്യം മഹാരാജ ബ്രവീമ്യഹമ് നിത്യം ജപസ്വ ജുഹ്വസ്വ പ്രയാഗേ വിഗതജ്വരഃ
മഹാരാജാവേ, എന്റെ വാക്കുകൾ നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു. പ്രയാഗത്തിൽ ദുഃഖമില്ലാതെ നിത്യം ജപവും ഹോമവും നടത്തണം.
പ്രയാഗം സ്മര വൈ നിത്യം സഹാസ്മാഭിര്യുധിഷ്ഠിര സ്വയം പ്രാപ്സ്യസി രാജേന്ദ്ര സ്വര്ഗലോകം ന സംശയഃ
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഞങ്ങളോടൊപ്പം നീയും പ്രയാഗത്തെ എപ്പോഴും ഓർക്കണം. രാജാധിരാജാ, നീ സ്വയം സ്വർഗ്ഗലോകം ഉറപ്പായും പ്രാപിക്കും — ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.
പ്രയാഗമനുഗച്ഛേദ്വാ വസതേ വാപി യോ നരഃ സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകുകയോ അവിടെ താമസിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സംതുഷ്ടോ നിയതഃ ശുചിഃ അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
വരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതെയും, സന്തോഷത്തോടെ, നിയന്ത്രിതനും ശുദ്ധനും അഹങ്കാരമില്ലാതെയും ഇരിക്കുന്നവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം നേടും.
അകോപനശ്ച സത്യശ്ച സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
കോപം ഇല്ലാത്തവനും, സത്യവാനും, സത്യവാദിയും, ദൃഢവ്രതനും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കു തുല്യമായി കാണുന്നവനും തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കും.
ഋഷിഭിഃ ക്രതവഃ പ്രോക്താ ദേവൈശ്ചാപി യഥാക്രമമ് ന ഹി ശക്യാ ദരിദ്രേണ യജ്ഞാഃ പ്രാപ്തും മഹീപതേ
മഹാരാജാവേ, ഋഷിമാരും ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ദരിദ്രന്മാർക്ക് യജ്ഞം നടത്താൻ കഴിയില്ല.
ബഹൂപകരണാ യജ്ഞാ നാനാസമ്ഭാരവിസ്തരാഃ പ്രാപ്യന്തേ പാര്ഥിവൈരേതൈഃ സമൃദ്ധൈര്വൈ നരൈഃ ക്വചിത്
യജ്ഞങ്ങൾക്ക് അനേകം ഉപകരണങ്ങളും വിവിധ സാമഗ്രികളും ആവശ്യമുണ്ട്; സമ്പന്നരായ മനുഷ്യർക്കു മാത്രം ചിലപ്പോൾ അതു ചെയ്യാൻ കഴിയും.
യോ ദരിദ്രൈരപി വിധിഃ ശക്യഃ പ്രാപ്തും നരേശ്വര തുല്യോ യജ്ഞഫലൈഃ പുണ്യൈസ് തന്നിബോധ യുധിഷ്ഠിര
നരേശ്വരാ, ദരിദ്രന്മാർക്കും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു വിധി ഉണ്ട്; അതിന്റെ ഫലം യജ്ഞഫലത്തോട് തുല്യമാണ് എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമ് ഇദം ഭരതസത്തമ തീര്ഥാനുഗമനം പുണ്യം യജ്ഞേഭ്യോ ഽപി വിശിഷ്യതേ
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഋഷിമാരുടെ പരമഗുഹ്യം ഇതാണ്: തീർത്ഥയാത്രയുടെ പുണ്യം യജ്ഞങ്ങളെക്കാൾ വലിയതാണ്.
ദശ തീര്ഥസഹസ്രാണി തിസ്രഃ കോട്യസ്തഥാപഗാഃ മാഘമാസേ ഗമിഷ്യന്തി ഗങ്ഗായാം ഭരതര്ഷഭ
ഭരതർഷഭാ, മാഘമാസത്തിൽ പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും മൂന്നു കോടി പുണ്യനദികളും ഗംഗയിലേക്കു പോകുന്നു.
സ്വസ്ഥോ ഭവ മഹാരാജ ഭുങ്ക്ഷ്വ രാജ്യമകണ്ടകമ് പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി രാജേന്ദ്ര യജമാനോ വിശേഷതഃ
മഹാരാജാവേ, മനസ്സിൽ ആശ്വാസത്തോടെ കഷ്ടതയില്ലാതെ രാജ്യം ഭരിക്കൂ; രാജാധിരാജാ, നീ വീണ്ടും യജമാനനെ കാണും.
ഇത്യുക്ത്വാ സ മഹാഭാഗോ മാര്കണ്ഡേയോ മഹാതപാഃ യുധിഷ്ഠിരസ്യ നൃപതേസ് തത്രൈവാന്തരധീയത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാഭാഗനും മഹാതപസ്സുകാരനുമായ മാർകണ്ഡ്േയൻ അവിടെ തന്നെ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ മുന്നിൽ അദൃശ്യനായി.
തതസ്തത്ര സമാപ്ലാവ്യ ഗാത്രാണി സഗണോ നൃപഃ യഥോക്തേനാഥ വിധിനാ പരാം നിര്വൃതിമാഗമത്
അതിനുശേഷം രാജാവും കൂട്ടുകാരും അവിടെ ശരീരം കഴുകി, നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ ആചാരം അനുസരിച്ച് പരമസന്തോഷം നേടി.
തഥാ ത്വമപി ദേവര്ഷേ പ്രയാഗാഭിമുഖോ ഭവ അഭിഷേകം തു കൃത്വാദ്യ കൃതകൃത്യോ ഭവിഷ്യസി
അങ്ങനെ നീയും ദേവർഷേ, പ്രയാഗത്തേക്കു പുറപ്പെടണം; ഇന്ന് അഭിഷേകം നടത്തി നീ കൃതാർത്ഥനാകും.
ഏവമുക്ത്വാഥ നന്ദീശസ് തത്രൈവാന്തരധീയത നാരദോ ഽപി ജഗാമാശു പ്രയാഗാഭിമുഖസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, നന്ദീശൻ അവിടെ തന്നെ അദൃശ്യനായി; നാരദനും ഉടൻ പ്രയാഗത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
തത്ര സ്നാത്വാ ച ജപ്ത്വാ ച വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ ദാനം ദത്ത്വാ ദ്വിജാഗ്ര്യേഭ്യോ ഗതഃ സ്വഭവനം തദാ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച്, നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി, അവൻ പിന്നീട് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
കതി ദ്വീപാഃ സമുദ്രാ വാ പര്വതാ വാ കതി പ്രഭോ കിയന്തി ചൈവ വര്ഷാണി തേഷു നദ്യശ്ച കാഃ സ്മൃതാഃ
പ്രഭോ, എത്ര ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്? അവയിൽ എത്ര ദേശങ്ങളുണ്ട്, അവിടെയുള്ള നദികൾ ഏതൊക്കെയെന്ന് ദയവായി പറയാമോ?
മഹാഭൂമിപ്രമാണം ച ലോകാലോകസ്തഥൈവ ച പര്യാപ്തിം പരിമാണം ച ഗതിശ്ചന്ദ്രാര്കയോസ്തഥാ
മഹാഭൂമി എത്ര വലുപ്പമുള്ളതാണെന്നും ലോകാലോകം എത്രയാണെന്നും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും എത്ര ദൂരം സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്നും അവയുടെ അളവുകളും പരിധികളും ദയവായി പറയൂ.
ഏതദ്ബ്രവീഹി നഃ സര്വം വിസ്തരേണ യഥാര്ഥവിത് ത്വദുക്തമേതത്സകലം ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ വയമ്
നിങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥം അറിയുന്നതുപോലെ ഇതെല്ലാം വിശദമായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. നിങ്ങൾ പറയുന്നതെല്ലാം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.