ഏവം ജ്ഞാനം ച യോഗശ്ച തീര്ഥം ചൈവ യുധിഷ്ഠിര ബഹുക്ലേശേന യുജ്യന്തേ തേന യാന്തി പരാം ഗതിമ് ത്രികാലം ജായതേ ജ്ഞാനം സ്വര്ഗലോകം ഗമിഷ്യതി
ഇങ്ങനെ, ജ്ഞാനം, യോഗം, തീർത്ഥയാത്ര — എല്ലാം വലിയ പരിശ്രമത്തിലൂടെ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, യുദിഷ്ഠിരാ. ഇതിന്റെ ഫലമായി, മനുഷ്യൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ജ്ഞാനം മൂന്നു കാലങ്ങളിലും ഉദയം ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗലോകം നേടാൻ കഴിയും.
കഥം സര്വമിദം പ്രോക്തം പ്രയാഗസ്യ മഹാമുനേ ഏതന്നഃ സര്വമാഖ്യാഹി യഥാ ഹി മമ താരയേത്
പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് ഇതെല്ലാം എങ്ങനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹർഷേ? ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ, അതിനാൽ ഞാനും മോചനം നേടാൻ കഴിയട്ടെ.
ശൃണു രാജന്പ്രയാഗേ തു പ്രോക്തം സര്വമിദം ജഗത് ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥേശാനോ ദേവതാഃ പ്രഭുരവ്യയഃ
രാജാവേ, പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതെല്ലാം കേൾക്കൂ: ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, ഈശാനനും, ദേവന്മാരും, അക്ഷയനായ പരമേശ്വരനും അവിടെ സന്നിഹിതരാണ്.
ബ്രഹ്മാ സൃജതി ഭൂതാനി സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം ച യത് താന്യേതാനി പരം ലോകേ വിഷ്ണുഃ സംവര്ധതേ പ്രജാഃ
ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും — ചലനമില്ലാത്തവയെയും ചലിക്കുന്നവയെയും — സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം പരമലോകത്തിൽ വിഷ്ണു സംരക്ഷിക്കുന്നു; അങ്ങനെ സകല പ്രജകളും വളരുന്നു.
കല്പാന്തേ തത്സമഗ്രം ഹി രുദ്രഃ സംഹരതേ ജഗത് തദാ പ്രയാഗതീര്ഥം ച ന കദാചിദ്വിനശ്യതി
ഒരു കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രുദ്രൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ പിൻവലിക്കുന്നു. എന്നാൽ പ്രയാഗത്തിലെ തീർത്ഥം ഒരിക്കലും നശിക്കാറില്ല.
ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതാനാം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി യത്നേനാനേന തിഷ്ഠന്തി തേ യാന്തി പരമാം ഗതിമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെ ഈശ്വരനെ കാണുന്നവൻ മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നവനാകൂ. ഇങ്ങനെ പരിശ്രമിക്കുന്നവർ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുകയും പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആഖ്യാഹി മേ യഥാതഥ്യം യഥൈഷാ തിഷ്ഠതി ശ്രുതിഃ കേന വാ കാരണേനൈവ തിഷ്ഠന്തേ ലോകസത്തമാഃ
ഈ ശാസ്ത്രം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നും ലോകത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഇവിടെ എങ്ങനെയാണ് തങ്ങുന്നത് എന്നും സത്യമായി എനിക്കു പറയൂ.
പ്രയാഗേ നിവസന്ത്യേതേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ കാരണം തത്പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു തത്ത്വം യുധിഷ്ഠിര
പ്രയാഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, മഹേശ്വരനും വസിക്കുന്നു. ഇതിന് കാരണം ഞാൻ പറയാം; യുദിഷ്ഠിരാ, സത്യം ശ്രദ്ധിച്ചുകേൾക്കൂ.
പഞ്ചയോജനവിസ്തീര്ണം പ്രയാഗസ്യ തു മണ്ഡലമ് തിഷ്ഠന്തി രക്ഷണായാത്ര പാപകര്മനിവാരണാത്
പ്രയാഗത്തിന്റെ പ്രദേശം അഞ്ചു യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിടെ ദേവന്മാർ പാപകര്മ്മങ്ങൾ അകറ്റാനും സംരക്ഷണത്തിനുമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഉത്തരേണ പ്രതിഷ്ഠാനാച് ഛദ്മനാ ബ്രഹ്മ തിഷ്ഠതി വേണീമാധവരൂപീ തു ഭഗവാംസ്തത്ര തിഷ്ഠതി
പ്രതിഷ്ഠാനയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ബ്രഹ്മാവ് മറവിൽ വസിക്കുന്നു; അവിടെ തന്നെ വേണീമാധവനെന്ന രൂപത്തിൽ ഭഗവാൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
മാഹേശ്വരോ വടോ ഭൂത്വാ തിഷ്ഠതേ പരമേശ്വരഃ തതോ ദേവാഃ സഗന്ധര്വാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ രക്ഷന്തി മണ്ഡലം നിത്യം പാപകര്മനിവാരണാത്
പരമേശ്വരൻ വടവൃക്ഷമായി അവിടെ മഹേശ്വരനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും എല്ലാം ഈ പ്രദേശം പാപങ്ങൾ അകറ്റാൻ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
യസ്മിഞ്ജുഹ്വന്സ്വകം പാപം നരകം ച ന പശ്യതി ഏവം ബ്രഹ്മാ ച വിഷ്ണുശ്ച പ്രയാഗേ സ മഹേശ്വരഃ
അവിടെ ഹോമം നടത്തുന്നവൻ തന്റെ പാപവും നരകവും കാണുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും പ്രയാഗത്തിൽ സന്നിഹിതരാകുന്നത്.
സപ്തദ്വീപാഃ സമുദ്രാശ്ച പര്വതാശ്ച മഹീതലേ രക്ഷമാണാശ്ച തിഷ്ഠന്തി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ്
ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും ഭൂമിയിലെ പർവ്വതങ്ങളും ഈ സ്ഥലത്ത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; സൃഷ്ടി സംഹാരം വരെയും അവ ഇവിടെ നിലനിൽക്കും.
യേ ചാന്യേ ബഹവഃ സര്വേ തിഷ്ഠന്തി ച യുധിഷ്ഠിര യത് പൃഥിവീ തത്സമാശ്രിത്യ നിര്മിതാ ദൈവതൈസ് ത്രിഭിഃ
യുദിഷ്ഠിരാ, ഇവിടെ വസിക്കുന്ന മറ്റു അനേകം ജീവികളും — ഭൂമിയിൽ ഉള്ളതെല്ലാം മൂന്നു ദേവന്മാർ ചേർന്ന് ഇവിടെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രജാപതേരിദം ക്ഷേത്രം പ്രയാഗമിതി വിശ്രുതമ് ഏതത്പുണ്യം പവിത്രം വൈ പ്രയാഗം ച യുധിഷ്ഠിര സ്വരാജ്യം കുരു രാജേന്ദ്ര ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഽനഘ
പ്രജാപതിയുടെ ഈ സ്ഥലം പ്രയാഗം എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഈ പുണ്യമായ വിശുദ്ധമായ പ്രയാഗം, യുദിഷ്ഠിരാ, നീയും സഹോദരന്മാരും ചേർന്ന് ഭരിക്കണം, പാപരഹിതനായ രാജാവേ.
ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതഃ സര്വൈര് ദ്രൌപദ്യാ സഹ ഭാര്യയാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ ഗുരൂന്ദേവാനതര്പയത്
അവൻ സഹോദരന്മാരോടും ഭാര്യയായ ദ്രൗപദിയോടും കൂടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വണങ്ങി, ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും സംതൃപ്തരാക്കി.
വാസുദേവോ ഽപി തത്രൈവ ക്ഷണേനാഭ്യാഗതസ്തദാ പാണ്ഡവൈഃ സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പൂജ്യമാനസ്തു മാധവഃ
അപ്പോൾ തന്നെ വാസുദേവനും അവിടെ എത്തി; പാണ്ഡവന്മാരൊപ്പമൊക്കെയും മാധവനെ ആരാധിച്ചു.
കൃഷ്ണേന സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പുനരേവ മഹാത്മഭിഃ അഭിഷിക്തഃ സ്വരാജ്യേ ച ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
കൃഷ്ണനും മഹാത്മാക്കളുമായൊപ്പമൊക്കെയും ധർമ്മപുത്രനായ യുദിഷ്ഠിരൻ വീണ്ടും സ്വരാജ്യത്തിൽ അഭിഷിക്തനായി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ചൈവ മാര്കണ്ഡേയോ മഹാമുനിഃ തതഃ സ്വസ്തീതി ചോക്ത്വാ തു ക്ഷണാദാശ്രമമാഗമത്
ഇതിനിടയിൽ മഹാമുനിയായ മാർകണ്ഡ്േയൻ 'സുഖമായി ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞ് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
യുധിഷ്ഠിരോ ഽപി ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഽവസത് മഹാദാനം തതോ ദത്ത്വാ ധര്മപുത്രോ മഹാമനാഃ
ധർമ്മാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ തുടരുകയും, വലിയ ദാനം നൽകി മനസ്സിൽ മഹത്തായ ധർമ്മപുത്രൻ അവിടെ തന്നെ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു.
യസ്ത്വിദം കല്യ ഉത്ഥായ മാഹാത്മ്യം പഠതേ നരഃ പ്രയാഗം സ്മരതേ നിത്യം സ യാതി പരമം പദമ് മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ഈ മഹാത്മ്യം വായിക്കുകയും, പ്രതിദിനം പ്രയാഗത്തെ ഓർക്കുകയും ചെയ്താൽ, അവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കും, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് രുദ്രന്റെ ലോകത്തേക്ക് പോകും.
മമ വാക്യം ച കര്തവ്യം മഹാരാജ ബ്രവീമ്യഹമ് നിത്യം ജപസ്വ ജുഹ്വസ്വ പ്രയാഗേ വിഗതജ്വരഃ
മഹാരാജാവേ, എന്റെ വാക്കുകൾ നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു. പ്രയാഗത്തിൽ ദുഃഖമില്ലാതെ നിത്യം ജപവും ഹോമവും നടത്തണം.
പ്രയാഗം സ്മര വൈ നിത്യം സഹാസ്മാഭിര്യുധിഷ്ഠിര സ്വയം പ്രാപ്സ്യസി രാജേന്ദ്ര സ്വര്ഗലോകം ന സംശയഃ
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഞങ്ങളോടൊപ്പം നീയും പ്രയാഗത്തെ എപ്പോഴും ഓർക്കണം. രാജാധിരാജാ, നീ സ്വയം സ്വർഗ്ഗലോകം ഉറപ്പായും പ്രാപിക്കും — ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.
പ്രയാഗമനുഗച്ഛേദ്വാ വസതേ വാപി യോ നരഃ സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകുകയോ അവിടെ താമസിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സംതുഷ്ടോ നിയതഃ ശുചിഃ അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
വരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതെയും, സന്തോഷത്തോടെ, നിയന്ത്രിതനും ശുദ്ധനും അഹങ്കാരമില്ലാതെയും ഇരിക്കുന്നവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം നേടും.
അകോപനശ്ച സത്യശ്ച സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
കോപം ഇല്ലാത്തവനും, സത്യവാനും, സത്യവാദിയും, ദൃഢവ്രതനും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കു തുല്യമായി കാണുന്നവനും തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കും.
ഋഷിഭിഃ ക്രതവഃ പ്രോക്താ ദേവൈശ്ചാപി യഥാക്രമമ് ന ഹി ശക്യാ ദരിദ്രേണ യജ്ഞാഃ പ്രാപ്തും മഹീപതേ
മഹാരാജാവേ, ഋഷിമാരും ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ദരിദ്രന്മാർക്ക് യജ്ഞം നടത്താൻ കഴിയില്ല.
ബഹൂപകരണാ യജ്ഞാ നാനാസമ്ഭാരവിസ്തരാഃ പ്രാപ്യന്തേ പാര്ഥിവൈരേതൈഃ സമൃദ്ധൈര്വൈ നരൈഃ ക്വചിത്
യജ്ഞങ്ങൾക്ക് അനേകം ഉപകരണങ്ങളും വിവിധ സാമഗ്രികളും ആവശ്യമുണ്ട്; സമ്പന്നരായ മനുഷ്യർക്കു മാത്രം ചിലപ്പോൾ അതു ചെയ്യാൻ കഴിയും.
യോ ദരിദ്രൈരപി വിധിഃ ശക്യഃ പ്രാപ്തും നരേശ്വര തുല്യോ യജ്ഞഫലൈഃ പുണ്യൈസ് തന്നിബോധ യുധിഷ്ഠിര
നരേശ്വരാ, ദരിദ്രന്മാർക്കും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു വിധി ഉണ്ട്; അതിന്റെ ഫലം യജ്ഞഫലത്തോട് തുല്യമാണ് എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമ് ഇദം ഭരതസത്തമ തീര്ഥാനുഗമനം പുണ്യം യജ്ഞേഭ്യോ ഽപി വിശിഷ്യതേ
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഋഷിമാരുടെ പരമഗുഹ്യം ഇതാണ്: തീർത്ഥയാത്രയുടെ പുണ്യം യജ്ഞങ്ങളെക്കാൾ വലിയതാണ്.