ഏവം യോഗം ച ധര്മം ച ദാതാരം ച യുധിഷ്ഠിര യഥാ സത്യമസത്യം വാ അസ്തി നാസ്തീതി യത്ഫലമ് നിരുക്തം തു പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാഹ സ്വയമംശുമാന്
അങ്ങനെ, യോഗവും ധർമവും ദാനിയും, സത്യം അസത്യം, ഉണ്ട് ഇല്ല എന്നതിന്റെ ഫലവും ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ; സൂര്യൻ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.
ശൃണു രാജന്പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം പുനരേവ തു നൈമിഷം പുഷ്കരം ചൈവ ഗോതീര്ഥം സിന്ധുസാഗരമ്
രാജാവേ, വീണ്ടും പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം, നൈമിഷം, പുഷ്കരം, ഗോതീർഥം, സിന്ധുസാഗരം എന്നിവയുടെ മഹത്വവും കേൾക്കു.
ഗയാ ച ചൈത്രകം ചൈവ ഗങ്ഗാസാഗരമേവ ച ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ യേ ച പുണ്യാഃ ശിലോച്ചയാഃ
ഗയയും, ചൈത്രകവും, ഗംഗയും സമുദ്രവും കൂടുന്ന സ്ഥലം, ഇതുപോലെ അനേകം പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും, വിശുദ്ധമായ കല്ലുകൂട്ടങ്ങളും ഇവയൊക്കെയും ഉണ്ട്.
ദശ തീര്ഥസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാ പരാഃ പ്രയാഗേ സംസ്ഥിതാ നിത്യമ് ഏവമാഹുര്മനീഷിണഃ
പ്രയാഗത്തിൽ പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും, മുപ്പത് കോടി തീർത്ഥങ്ങളും സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ത്രീണി ചാപ്യഗ്നികുണ്ഡാനി യേഷാം മധ്യേ തു ജാഹ്നവീ പ്രയാഗാദഭിനിഷ്ക്രാന്താ സര്വതീര്ഥനമസ്കൃതാ
അവിടെ മൂന്ന് അഗ്നികുണ്ഡങ്ങൾ ഉണ്ട്; അതിന്റെ നടുവിൽ തന്നെയാണ് ഗംഗ പ്രയാഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്നത്, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അതിനെ ആദരിക്കുന്നു.
തപനസ്യ സുതാ ദേവീ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ യമുനാ ഗങ്ഗയാ സാര്ധം സംഗതാ ലോകഭാവിനീ
സൂര്യന്റെ മകൾയായ യമുന, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തയാണ്; ഗംഗയോടൊപ്പം ചേരുമ്പോൾ ലോകത്തിനു സുഖം നൽകുന്നു.
ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ പൃഥിവ്യാ ജഘനം സ്മൃതമ് പ്രയാഗം രാജശാര്ദൂല കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ്
ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ഗർഭം എന്ന് കരുതുന്നു; രാജാധിരാജാ, പ്രയാഗത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും മറ്റൊന്നും തുല്യമായില്ല.
തിസ്രഃ കോട്യോ ഽര്ധകോടിശ്ച തീര്ഥാനാം വായുരബ്രവീത് ദിവി ഭുവ്യന്തരിക്ഷേ ച തത്സര്വം ജാഹ്നവീ സ്മൃതാ
മൂന്ന് കോടി അർദ്ധകോടി തീർത്ഥങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും ഉണ്ട് എന്ന് വായു പറഞ്ഞു; അവയൊക്കെയും ഗംഗയാണെന്ന് കരുതുന്നു.
പ്രയാഗം സമധിഷ്ഠാനം കമ്ബലാശ്വതരാവുഭൌ ഭോഗവത്യഥ യാ ചൈഷാ വേദിരേഷാ പ്രജാപതേഃ
പ്രയാഗം കംബലനും അശ്വതരനും ഭോഗവതിയും വസിക്കുന്ന സ്ഥലം; ഇതാണ് പ്രജാപതിയുടെ യാഗവേദി.
തത്ര വേദാശ്ച യജ്ഞാശ്ച മൂര്തിമന്തോ യുധിഷ്ഠിര പ്രജാപതിമ് ഉപാസന്തേ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ
അവിടെ, യുദിഷ്ഠിരാ, വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും രൂപംകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഋഷിമാരും പ്രജാപതിയെ ആരാധിക്കുന്നു.
യജന്തേ ക്രതുഭിര് ദേവാസ് തഥാ ചക്രധരാ നൃപാഃ തതഃ പുണ്യതമം നാസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത
ദേവന്മാർ യാഗങ്ങളാൽ ആരാധിക്കുന്നു, ആയുധധാരികളായ രാജാക്കന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ; അതുകൊണ്ട്, ഭാരതാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഇതിൽക്കാൾ വിശുദ്ധമായത് ഇല്ല.
പ്രഭാവാത്സര്വതീര്ഥേഭ്യഃ പ്രഭവത്യധികം വിഭോ ദശ തീര്ഥസഹസ്രാണി തിസ്രഃ കോട്യസ്തഥാ പരാഃ
പ്രയാഗത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, മഹാബലശാലി, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും അതിജീവിക്കുന്നു; പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും മൂന്ന് കോടി തീർത്ഥങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
യത്ര ഗങ്ഗാ മഹാഭാഗാ സ ദേശസ്തത്തപോധനമ് സിദ്ധക്ഷേത്രം ച വിജ്ഞേയം ഗങ്ഗാതീരസമന്വിതമ്
എവിടെ ഗംഗാ മഹാഭാഗയായി ഒഴുകുന്നു, ആ ദേശം തപസ്സുകാരുടെ വാസസ്ഥലവും, സിദ്ധന്മാരുടെ ക്ഷേത്രവുമാണ്; ഗംഗയുടെ തീരം കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഇദം സത്യം വിജാനീയാത് സാധൂനാമാത്മനശ്ച വൈ സുഹൃദശ്ച ജപേത്കര്ണേ ശിഷ്യസ്യാനുഗതസ്യ ച
ഇത് സത്യമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, സന്മാർഗ്ഗികളുടെയും സ്വയംതന്നെയും; സുഹൃത്തിന്റെയും ഭക്തനായ ശിഷ്യന്റെയും ചെവിയിൽ ഇത് ജപിക്കണം.
ഇദം ധന്യമിദം സ്വര്ഗ്യമ് ഇദം സത്യമിദം സുഖമ് ഇദം പുണ്യമിദം ധര്മ്യം പാവനം ധര്മമുത്തമമ്
ഇത് ഭാഗ്യകരമാണ്, സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്നതാണ്, സത്യമാണ്, സന്തോഷമാണ്, പുണ്യമാണ്, ധാർമ്മികമാണ്, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും ഉത്തമമായ ധർമ്മവുമാണ്.
മഹര്ഷീണാമിദം ഗുഹ്യം സര്വപാപപ്രണാശനമ് അധീത്യ ച ദ്വിജോ ഽപ്യേതന് നിര്മലഃ സ്വര്ഗമാപ്നുയാത്
ഇത് മഹർഷിമാരുടെ രഹസ്യവും, എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും നാശം വരുത്തുന്നതുമാണ്; ഇതു പഠിച്ചാൽ ഒരു ദ്വിജനും ശുദ്ധനായി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
യ ഇദം ശൃണുയാന്നിത്യം തീര്ഥം പുണ്യം സദാ ശുചിഃ ജാതിസ്മരത്വം ലഭതേ നാകപൃഷ്ഠേ ച മോദതേ
ആർ ഈ പുണ്യമായ തീർത്ഥകഥ നിത്യം ശുദ്ധതയോടെ കേൾക്കുന്നു, അവൻ ജന്മസ്മരണയും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ പരമാനന്ദവും നേടുന്നു.
പ്രാപ്യന്തേ താനി തീര്ഥാനി സദ്ഭിഃ ശിഷ്ടാനുദര്ശിഭിഃ സ്നാഹി തീര്ഥേഷു കൌരവ്യ ന ച വക്രമതിര്ഭവ
സദാചാരമുള്ളവരും നല്ലവരുടെ മാതൃക പിന്തുടരുന്നവരും ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ നേടുന്നു; കൌരവ്യാ, നീ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുക, വക്രബുദ്ധിയാകരുത്.
ത്വയാ ച സമ്യക്പൃഷ്ടേന കഥിതം വൈ മയാ വിഭോ പിതരസ്താരിതാഃ സര്വേ തഥൈവ ച പിതാമഹാഃ
നീ ശരിയായി ചോദിച്ചതിനാൽ, മഹാബലശാലി, ഞാൻ ഇതൊക്കെയും പറഞ്ഞുതന്നു; അങ്ങനെ നിന്റെ പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും രക്ഷപ്പെടുന്നു.
വ്രതം ദാനം തപസ്തീര്ഥം യാഗാഃ സര്വേ സദക്ഷിണാഃ യോഗാഃ സാംഖ്യം സദാചാരോ യേ ചാന്യേ ജ്ഞാനഹേതവഃ പ്രയാഗസ്യ തു സര്വേ തേ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ്
വ്രതം, ദാനം, തപസ്സ്, തീർത്ഥയാത്ര, യാഗങ്ങൾ, യോഗം, സാംഖ്യം, സദാചാരം, ജ്ഞാനത്തിന് വഴിയാകുന്ന മറ്റെല്ലാം — ഇവയൊന്നും പ്രയാഗത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും തുല്യമായില്ല.
ഏവം ജ്ഞാനം ച യോഗശ്ച തീര്ഥം ചൈവ യുധിഷ്ഠിര ബഹുക്ലേശേന യുജ്യന്തേ തേന യാന്തി പരാം ഗതിമ് ത്രികാലം ജായതേ ജ്ഞാനം സ്വര്ഗലോകം ഗമിഷ്യതി
ഇങ്ങനെ, ജ്ഞാനം, യോഗം, തീർത്ഥയാത്ര — എല്ലാം വലിയ പരിശ്രമത്തിലൂടെ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, യുദിഷ്ഠിരാ. ഇതിന്റെ ഫലമായി, മനുഷ്യൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ജ്ഞാനം മൂന്നു കാലങ്ങളിലും ഉദയം ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗലോകം നേടാൻ കഴിയും.
കഥം സര്വമിദം പ്രോക്തം പ്രയാഗസ്യ മഹാമുനേ ഏതന്നഃ സര്വമാഖ്യാഹി യഥാ ഹി മമ താരയേത്
പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് ഇതെല്ലാം എങ്ങനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു, മഹർഷേ? ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ, അതിനാൽ ഞാനും മോചനം നേടാൻ കഴിയട്ടെ.
ശൃണു രാജന്പ്രയാഗേ തു പ്രോക്തം സര്വമിദം ജഗത് ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥേശാനോ ദേവതാഃ പ്രഭുരവ്യയഃ
രാജാവേ, പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതെല്ലാം കേൾക്കൂ: ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, ഈശാനനും, ദേവന്മാരും, അക്ഷയനായ പരമേശ്വരനും അവിടെ സന്നിഹിതരാണ്.
ബ്രഹ്മാ സൃജതി ഭൂതാനി സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം ച യത് താന്യേതാനി പരം ലോകേ വിഷ്ണുഃ സംവര്ധതേ പ്രജാഃ
ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും — ചലനമില്ലാത്തവയെയും ചലിക്കുന്നവയെയും — സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം പരമലോകത്തിൽ വിഷ്ണു സംരക്ഷിക്കുന്നു; അങ്ങനെ സകല പ്രജകളും വളരുന്നു.
കല്പാന്തേ തത്സമഗ്രം ഹി രുദ്രഃ സംഹരതേ ജഗത് തദാ പ്രയാഗതീര്ഥം ച ന കദാചിദ്വിനശ്യതി
ഒരു കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രുദ്രൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ പിൻവലിക്കുന്നു. എന്നാൽ പ്രയാഗത്തിലെ തീർത്ഥം ഒരിക്കലും നശിക്കാറില്ല.
ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതാനാം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി യത്നേനാനേന തിഷ്ഠന്തി തേ യാന്തി പരമാം ഗതിമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെ ഈശ്വരനെ കാണുന്നവൻ മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നവനാകൂ. ഇങ്ങനെ പരിശ്രമിക്കുന്നവർ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുകയും പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആഖ്യാഹി മേ യഥാതഥ്യം യഥൈഷാ തിഷ്ഠതി ശ്രുതിഃ കേന വാ കാരണേനൈവ തിഷ്ഠന്തേ ലോകസത്തമാഃ
ഈ ശാസ്ത്രം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നും ലോകത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഇവിടെ എങ്ങനെയാണ് തങ്ങുന്നത് എന്നും സത്യമായി എനിക്കു പറയൂ.
പ്രയാഗേ നിവസന്ത്യേതേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ കാരണം തത്പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു തത്ത്വം യുധിഷ്ഠിര
പ്രയാഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, മഹേശ്വരനും വസിക്കുന്നു. ഇതിന് കാരണം ഞാൻ പറയാം; യുദിഷ്ഠിരാ, സത്യം ശ്രദ്ധിച്ചുകേൾക്കൂ.
പഞ്ചയോജനവിസ്തീര്ണം പ്രയാഗസ്യ തു മണ്ഡലമ് തിഷ്ഠന്തി രക്ഷണായാത്ര പാപകര്മനിവാരണാത്
പ്രയാഗത്തിന്റെ പ്രദേശം അഞ്ചു യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിടെ ദേവന്മാർ പാപകര്മ്മങ്ങൾ അകറ്റാനും സംരക്ഷണത്തിനുമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഉത്തരേണ പ്രതിഷ്ഠാനാച് ഛദ്മനാ ബ്രഹ്മ തിഷ്ഠതി വേണീമാധവരൂപീ തു ഭഗവാംസ്തത്ര തിഷ്ഠതി
പ്രതിഷ്ഠാനയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ബ്രഹ്മാവ് മറവിൽ വസിക്കുന്നു; അവിടെ തന്നെ വേണീമാധവനെന്ന രൂപത്തിൽ ഭഗവാൻ നിലകൊള്ളുന്നു.