ദുഷ്പ്രാപ്യം മാനുഷൈഃ പുണ്യം പ്രയാഗം തു യുധിഷ്ഠിര ദേവദാനവഗന്ധര്വാ ഋഷയഃ സിദ്ധചാരണാഃ തദുപസ്പൃശ്യ രാജേന്ദ്ര സ്വര്ഗലോകമുപാസതേ
മാനവർക്കു വളരെ ദുർലഭമായ പുണ്യസ്ഥലമാണ് പ്രയാഗം, യുദിഷ്ഠിരാ. രാജാവേ, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, ഋഷിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ ഇവർ എല്ലാവരും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
ശൃണു രാജന്പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം പുനരേവ തു യച്ഛ്രുത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
രാജാവേ, വീണ്ടും പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം കേൾക്കൂ. ഇതു കേട്ടാൽ എല്ലാപാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും—ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
ആര്താനാം ഹി ദരിദ്രാണാം നിശ്ചിതവ്യവസായിനാമ് സ്ഥാനമുക്തം പ്രയാഗം തു നാഖ്യേയം തു കദാചന
ബാധിതർക്കും ദരിദ്രർക്കും ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവർക്കും പ്രയാഗം തന്നെയാണ് ഉത്തമസ്ഥലം എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനെ ഒരിക്കലും ലഘുവായി പറയാൻ പാടില്ല.
വ്യാധിതോ യദി വാ ദീനോ വൃദ്ധോ വാപി ഭവേന്നരഃ ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ യസ്തു പ്രാണാന്പരിത്യജേത്
രോഗിയായാലും ദുഃഖിതനായാലും വൃദ്ധനായാലും, ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ഇടയിൽ ജീവൻ വിട്ടാൽ,
ദീപ്തകാഞ്ചനവര്ണാഭൈര് വിമാനൈഃ സൂര്യസംനിഭൈഃ ഗന്ധര്വാപ്സരസാം മധ്യേ സ്വര്ഗേ ക്രീഡതി മാനവഃ
പൊന്നുപോലും സൂര്യനുപോലും തിളങ്ങുന്ന ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ, ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെയും അപ്സരസുകളുടെയും ഇടയിൽ ആ മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കുന്നു.
ഈപ്സിതാംല്ലഭതേ കാമാന് വദന്തി ഋഷിപുംഗവാഃ സര്വരത്നമയൈര്ദിവ്യൈര് നാനാധ്വജസമാകുലൈഃ വരാങ്ഗനാസമാകീര്ണൈര് മോദതേ ശുഭലക്ഷണൈഃ
ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാർ പറയുന്നു: അവൻ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു; വിവിധ പതാകകളാൽ അലങ്കരിച്ച, എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും ഭസുരമായ ദിവ്യഭവനങ്ങളിൽ, മനോഹരമായ, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
ഗീതവാദ്യവിനിര്ഘോഷൈഃ പ്രസുപ്തഃ പ്രതിബുധ്യതേ യാവന്ന സ്മരതേ ജന്മ താവത്സ്വര്ഗേ മഹീയതേ
പാട്ടിന്റെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും മധുരശബ്ദത്തിൽ ഉണരുന്നവൻ, ജന്മം മറക്കുന്നവരെ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മഹത്വത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
തതഃ സ്വര്ഗാത്പരിഭ്രഷ്ടഃ ക്ഷീണകര്മാ ദിവശ്ച്യുതഃ ഹിരണ്യരത്നസമ്പൂര്ണേ സമൃദ്ധേ ജായതേ കുലേ തദേവ സ്മരതേ തീര്ഥം സ്മരണാത്തത്ര ഗച്ഛതി
പിന്നീട്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നു പുണ്യഫലം തീർന്നപ്പോൾ, പൊന്നും രത്നങ്ങളും നിറഞ്ഞ സമ്പന്നമായ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. അവൻ ആ തീർത്ഥം ഓർക്കുന്നു; ഓർമ്മയാൽ വീണ്ടും അവിടെ എത്തുന്നു.
ദേശസ്ഥോ യദി വാരണ്യേ വിദേശസ്ഥോ ഽഥവാ ഗൃഹേ പ്രയാഗം സ്മരമാണോ ഽപി യസ്തു പ്രാണാന്പരിത്യജേത് ബ്രഹ്മലോകമവാപ്നോതി വദന്തി ഋഷിപുംഗവാഃ
സ്വദേശത്തോ, കാട്ടിലോ, വിദേശത്തോ, വീട്ടിലോ ആയാലും, പ്രയാഗത്തെ ഓർത്ത് ജീവൻ വിടുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാർ പറയുന്നു.
സര്വകാമഫലാ വൃക്ഷാ മഹീ യത്ര ഹിരണ്മയീ ഋഷയോ മുനയഃ സിദ്ധാസ് തത്ര ലോകേ സ ഗച്ഛതി
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഫലിപ്പിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, പൊന്നുപോലുള്ള ഭൂമി, ഋഷിമാരും മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും വസിക്കുന്ന ലോകത്തേക്കാണ് അവൻ പോകുന്നത്.
സ്ത്രീസഹസ്രാവൃതേ രമ്യേ മന്ദാകിന്യാസ്തടേ ശുഭേ മോദതേ ഋഷിഭിഃ സാര്ധം സുകൃതേനേഹ കര്മണാ
ആയിരം സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് മനോഹരമായ മന്ദാകിനി തീരത്ത്, ഋഷിമാരോടൊപ്പം, ഇഹലോകത്തിലെ സത്കർമ്മഫലമായി ആനന്ദിക്കുന്നു.
സിദ്ധചാരണഗന്ധര്വൈഃ പൂജ്യതേ ദിവി ദൈവതൈഃ തതഃ സ്വര്ഗാത്പരിഭ്രഷ്ടോ ജമ്ബൂദ്വീപപതിര്ഭവേത്
സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും ദേവന്മാരും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അവനെ ആദരിക്കുന്നു; പിന്നെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണാൽ, ജംബൂദ്വീപിന്റെ ഭരതാവാകുന്നു.
തതഃ ശുഭാനി കര്മാണി ചിന്തയാനഃ പുനഃ പുനഃ ഗുണവാന്വിത്തസമ്പന്നോ ഭവതീഹ ന സംശയഃ
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നല്ല കർമ്മങ്ങൾ ചിന്തിച്ചു, ഗുണസമ്പന്നനും ധനവാനുമായും ഈ ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
കര്മണാ മനസാ വാചാ ധര്മസത്യപ്രതിഷ്ഠിതഃ ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ യസ്തു ഗാം സമ്പ്രയച്ഛതി
കർമ്മത്തിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും ധർമ്മത്തിലും സത്യത്തിലും സ്ഥിരനായവൻ, ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ഇടയിൽ പശുവിനെ ദാനം ചെയ്താൽ,
സുവര്ണമണിമുക്താശ്ച യദി വാന്യത്പരിഗ്രഹമ് സ്വകാര്യേ പിതൃകാര്യേ വാ ദേവതാഭ്യര്ചനേ ഽപി വാ സഫലം തസ്യ തത്തീര്ഥം യഥാവത്പുണ്യമാപ്നുയാത്
പൊന്നായാലും, മാണിക്യങ്ങളായാലും, മുത്തുകളായാലും, മറ്റേതെങ്കിലും ദാനമായാലും, സ്വന്തം കാര്യത്തിനോ പിതൃകർമ്മത്തിനോ ദേവാരാധനയ്ക്കോ നൽകിയാൽ, ആ തീർത്ഥം മുഴുവൻ പുണ്യവും അവന് ലഭിക്കും.
ഏവം തീര്ഥേ ന ഗൃഹ്ണീയാത് പുണ്യേഷ്വായതനേഷു ച നിമിത്തേഷു ച സര്വേഷു ഹ്യ് അപ്രമത്തോ ഭവേദ്ദ്വിജഃ
ഇങ്ങനെയുള്ള പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഒരിക്കലും ദാനം സ്വീകരിക്കരുത്; എല്ലാ സന്ദർഭങ്ങളിലും ദ്വിജൻ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം.
കപിലാം പാടലാവര്ണാം യസ്തു ധേനും പ്രയച്ഛതി സ്വര്ണശൃങ്ഗീം രൌപ്യഖുരാം കാംസ്യദോഹാം പയസ്വിനീമ്
കപില വർണ്ണമുള്ള, ചുവപ്പു നിറമുള്ള, പൊൻകൊമ്പുള്ള, വെള്ളി കുരുള്ള, കഞ്ചൻപാത്രത്തിൽ പാൽകുടിക്കാവുന്ന, പാൽകൊടുക്കുന്ന പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ,
പ്രയാഗേ ശ്രോത്രിയം സന്തം ഗ്രാഹയിത്വാ യഥാവിധി ശുക്ലാമ്ബരധരം ശാന്തം ധര്മജ്ഞം വേദപാരഗമ്
പ്രയാഗത്തിൽ ശാന്തനും വെള്ളവസ്ത്രം ധരിച്ചും ധർമ്മജ്ഞനുമായും വേദപാരായണനുമായും ആയ യോഗ്യനായ ബ്രാഹ്മണനെ യഥാവിധി ആ പശു സ്വീകരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചാൽ,
സാ ഗൌസ്തസ്മൈ പ്രദാതവ്യാ ഗങ്ഗായമുനസംഗമേ വാസാംസി ച മഹാര്ഹാണി രത്നാനി വിവിധാനി ച
ആ പശുവും അതിനൊപ്പം വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ രത്നങ്ങളും ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് അവന് നല്കണം.
യാവദ്രോമാണി തസ്യാ ഗോഃ സന്തി ഗാത്രേഷു സത്തമ താവദ്വര്ഷസഹസ്രാണി സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
ആ പശുവിന്റെ ശരീരത്തില് എത്ര രോമങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അത്ര ആയിരം വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് അവൻ മഹത്വത്തോടെ വാഴുന്നു.
യത്രാസൌ ലഭതേ ജന്മ സാ ഗൌസ്തസ്യാഭിജായതേ ന ച പശ്യതി തം ഘോരം നരകം തേന കര്മണാ ഉത്തരാന്സ കുരൂന്പ്രാപ്യ മോദതേ കാലമക്ഷയമ്
അവൻ എവിടെയാണു ജനിച്ചാലും, ആ പശുവും അവനോടൊപ്പം ജനിക്കും; ആ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമായി അവന് ആ ഭയങ്കരമായ നരകം കാണേണ്ടി വരില്ല. ഉത്തരകുരുക്കളിൽ എത്തി അവൻ അനന്തമായ ആനന്ദം അനുഭവിക്കും.
ഗവാം ശതസഹസ്രേഭ്യോ ദദ്യാദേകാം പയസ്വിനീമ് പുത്രാന്ദാരാംസ്തഥാ ഭൃത്യാന് ഗൌരേകാ പ്രതി താരയേത്
നൂറ്റിരുപതിനായിരം പശുക്കളിൽ നിന്ന് ഒരൊറ്റ പാൽകുടിയ പശു പോലും ദാനം ചെയ്താൽ, അതിനാൽ അവന്റെ മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും ഭൃത്യന്മാരെയും ഓരോരുത്തരെയും രക്ഷിക്കാം.
തസ്മാത്സര്വേഷു ദാനേഷു ഗോദാനം തു വിശിഷ്യതേ ദുര്ഗമേ വിഷമേ ഘോരേ മഹാപാതകസമ്ഭവേ ഗൌരേവ രക്ഷാം കുരുതേ തസ്മാദ്ദേയാ ദ്വിജോത്തമേ
എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും പശുദാനം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. കഠിനവും ഭയങ്കരവുമായ സാഹചര്യങ്ങളിലും വലിയ പാപങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും പശുവാണ് രക്ഷ നൽകുന്നത്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ നല്ല ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പശു ദാനം ചെയ്യണം.
യഥാ യഥാ പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം കഥ്യതേ ത്വയാ തഥാ തഥാ പ്രമുച്യേ ഽഹം സര്വപാപൈര്ന സംശയഃ
നീ പ്രയാഗയുടെ മഹത്വം എത്ര പറഞ്ഞാലും, അത്ര തന്നെ ഞാൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു, ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ഭഗവന്കേന വിധിനാ ഗന്തവ്യം ധര്മനിശ്ചയൈഃ പ്രയാഗേ യോ വിധിഃ പ്രോക്തസ് തന്മേ ബ്രൂഹി മഹാമുനേ
ഭഗവനേ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറപ്പോടെ പ്രയാഗത്തിലേക്കു പോകേണ്ട വിധി എന്താണ്? അതെനിക്ക് പറയൂ, മഹാമുനിയേ.
കഥയിഷ്യാമി തേ രാജംസ് തീര്ഥയാത്രാവിധിക്രമമ് ആര്ഷേണ വിധിനാനേന യഥാദൃഷ്ടം യഥാശ്രുതമ്
രാജാവേ, ഞാൻ നിന്നോട് ആചാര്യന്മാർ പറഞ്ഞതുപോലെയും കണ്ടതും കേട്ടതുപോലെയും തീർത്ഥയാത്രയുടെ ക്രമം വിശദമായി പറയും.
പ്രയാഗതീര്ഥയാത്രാര്ഥീ യഃ പ്രയാതി നരഃ ക്വചിത് ബലീവര്ദസമാരൂഢഃ ശൃണു തസ്യാപി യത്ഫലമ്
പ്രയാഗ തീർത്ഥയാത്രക്കായി കാളയെ കയറി പോകുന്നവന് എന്ത് ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് നീ കേൾക്കൂ.
നരകേ വസതേ ഘോരേ ഗവാം ക്രോഷ്ടാ ഹി ദാരുണേ സലിലം ന ച ഗൃഹ്ണന്തി പിതരസ്തസ്യ ദേഹിനഃ
അവൻ ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ, പശുക്കളുടെ നിലവിളികൾ മുഴങ്ങുന്ന കഠിന സ്ഥലത്ത് വാസം ചെയ്യും; അവന്റെ പിതാക്കന്മാർ അവനിൽ നിന്ന് ജലം സ്വീകരിക്കില്ല.
യസ്തു പുത്രാംസ്തഥാ ബാലാന് സ്നാപയേത് പായയേത്തഥാ യഥാത്മനാ തഥാ സര്വം ദാനം വിപ്രേഷു ദാപയേത്
പക്ഷേ, തന്റെ മക്കളെയും കുഞ്ഞുങ്ങളെയും കുളിപ്പിച്ച് അവർക്കും വെള്ളം കൊടുത്ത്, സ്വയം ചെയ്യുന്നതുപോലെ എല്ലാ ദാനങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകുന്നവൻ—
ഐശ്വര്യലോഭമോഹാദ്വാ ഗച്ഛേദ്യാനേന യോ നരഃ നിഷ്ഫലം തസ്യ തത്സര്വം തസ്മാദ്യാനം വിവര്ജയേത്
സമ്പത്തിനോടുള്ള ലാഭം കൊണ്ടോ മായയാൽ ആണോ ആരെങ്കിലും വാഹനത്തിൽ പോകുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ എല്ലാ കർമ്മഫലവും നിഷ്ഫലമാകും. അതുകൊണ്ട് വാഹനത്തിൽ പോകുന്നത് ഒഴിവാക്കണം.