ഹത്വാ ഭീഷ്മം ച ദ്രോണം ച കര്ണം ചൈവ മഹാബലമ് ദുര്യോധനം ച രാജാനം പുത്രഭ്രാതൃസമന്വിതമ്
ഭീഷ്മനെയും ദ്രോണനെയും മഹാബലനായ കര്ണ്ണനെയും, പുത്രന്മാരോടും സഹോദരന്മാരോടും കൂടിയിരുന്ന രാജാവായ ദുര്യോധനനെയും കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
രാജാനോ നിഹതാഃ സര്വേ യേ ചാന്യേ ശൂരമാനിനഃ കിം നോ രാജ്യേന ഗോവിന്ദ കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേന വാ
എല്ലാ രാജാക്കളും, വീരന്മാരെന്നു കരുതിയവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഗോവിന്ദാ, രാജ്യം എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ഭോഗങ്ങള്ക്കും ജീവന്ക്കും എന്ത് വില?
ധിക് കഷ്ടമിതി സംചിത്യ രാജാ വൈക്ലവ്യഭാഗതഃ നിര്വിചേഷ്ടോ നിരുത്സാഹഃ കിംചിത് തിഷ്ഠത്യധോമുഖഃ
‘അയ്യോ, എത്ര ദുഃഖം’ എന്നു ചിന്തിച്ച്, രാജാവ് വിഷാദത്തില് ആകുന്നു; ഒന്നും ചെയ്യാതെ, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതെ, തലകുനിച്ച് കുറച്ചു നേരം നിന്നു.
ലബ്ധസംജ്ഞോ യദാ രാജാ ചിന്തയന്സ പുനഃ പുനഃ കതരോ വിനിയോഗോ വാ നിയമം തീര്ഥമേവ ച
ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടിയ രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു; ഏത് വ്രതം ആചരിക്കണം, ഏത് തീര്ത്ഥയാത്ര പോകണം എന്നു വിചാരിച്ചു.
യേനാഹം ശീഘ്രമ് ആമുഞ്ചേ മഹാപാതകികില്ബിഷാത് യത്ര സ്ഥിത്വാ നരോ യാതി വിഷ്ണുലോകമനുത്തമമ്
എനിക്ക് വലിയ പാപങ്ങളുടെ കറയിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ മോചനം ലഭിക്കാൻ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്? അവിടെ താമസിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമമായ ലോകത്തെത്തും.
കഥം പൃച്ഛാമി വൈ കൃഷ്ണം യേനേദം കാരിതോ ഽസ്മ്യഹമ് ധൃതരാഷ്ട്രം കഥം പൃച്ഛേ യസ്യ പുത്രശതം ഹതമ്
എനിക്ക് ഇതെങ്ങനെ കൃഷ്ണനോട് ചോദിക്കാം? ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ എന്നെ നിർബന്ധിച്ചത് അവനല്ലേ? ധൃതരാഷ്ട്രനോട് എങ്ങനെ ചോദിക്കാം? അവന്റെ നൂറു മക്കളും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
വ്യാസം കഥമഹം പൃച്ഛേ യസ്യ ഗോത്രക്ഷയഃ കൃതഃ ഏവം വൈക്ലവ്യമാപന്നോ ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ രുദന്തി പാണ്ഡവാഃ സര്വേ ഭ്രാതൃശോകപരിപ്ലുതാഃ
വ്യാസനോട് എങ്ങനെ ചോദിക്കാം? അവന്റെ വംശം തന്നെ നശിച്ചുപോയി. ഇങ്ങനെ വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകെയുള്ള യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി പാണ്ഡവന്മാരൊക്കെയും കരയുന്നു.
യേ ച തത്ര മഹാത്മാനഃ സമേതാഃ പാണ്ഡവാഃ സ്മൃതാഃ കുന്തീ ച ദ്രൌപദീ ചൈവ യേ ച തത്ര സമാഗതാഃ ഭൂമൌ നിപതിതാഃ സര്വേ രുദന്തസ്തു സമന്തതഃ
അവിടെ കൂടിച്ചേർന്ന മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവന്മാരും, കുന്തിയും ദ്രൗപദിയും, മറ്റുള്ളവരും എല്ലാവരും നിലത്ത് വീണു ചുറ്റും കരയുകയാണ്.
വാരാണസ്യാം മാര്കണ്ഡേയസ് തേന ജ്ഞാതോ യുധിഷ്ഠിരഃ യഥാ വൈക്ലവ്യമാപന്നോ രുദമാനസ്തു ദുഃഖിതഃ
വാരാണസിയിൽ മാർകണ്ഡേയൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനുമായി പരിചയപ്പെട്ടിരുന്നു. വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകിയ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അപ്പോൾ കരയുകയും വിഷമിക്കുകയും ചെയ്തു.
അചിരേണൈവ കാലേന മാര്കണ്ഡേയോ മഹാതപാഃ സമ്പ്രാപ്തോ ഹാസ്തിനപുരം രാജദ്വാരേ ഹ്യതിഷ്ഠത
അത്രയും നേരം വൈകാതെ മഹാതപസ്സുകാരനായ മാർകണ്ഡേയൻ ഹസ്തിനാപുരത്തേക്ക് എത്തി രാജധാനിയുടെ വാതിലിൽ നിന്നു.
ദ്വാരപാലോ ഽപി തം ദൃഷ്ട്വാ രാജ്ഞഃ കഥിതവാന്ദ്രുതമ് ത്വാം ദ്രഷ്ടുകാമോ മാര്കണ്ഡേയോ ദ്വാരി തിഷ്ഠത്യസൌ മുനിഃ ത്വരിതോ ധര്മപുത്രസ്തു ദ്വാരമാഗാദതഃ പരമ്
കാവൽക്കാരൻ അവനെ കണ്ടു ഉടൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മാർകണ്ഡേയൻ നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ആ മുനി വാതിലിൽ കാത്തിരിക്കുന്നു.' ഉടൻ തന്നെ ധർമ്മപുത്രൻ വാതിലിലേക്ക് ഓടി.
സ്വാഗതം തേ മഹാഭാഗ സ്വാഗതം തേ മഹാമുനേ അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ താരിതം കുലമ്
സ്വാഗതം, മഹാഭാഗനേ! സ്വാഗതം, മഹാമുനിയേ! ഇന്നാണ് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായത്; ഇന്നാണ് എന്റെ കുടുംബം രക്ഷപ്പെട്ടത്.
അദ്യ മേ പിതരസ്തുഷ്ടാസ് ത്വയി ദൃഷ്ടേ മഹാമുനേ അദ്യാഹം പൂതദേഹോ ഽസ്മി യത്ത്വയാ സഹ ദര്ശനമ്
ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ സന്തോഷിക്കുന്നു, മഹാമുനിയെ കണ്ടതുകൊണ്ട്. ഇന്ന് ഞാൻ ശുദ്ധനായിരിക്കുന്നു, കാരണം ഞാൻ നിങ്ങളെ നേരിൽ കണ്ടു.
സിംഹാസനേ സമാസ്ഥാപ്യ പാദശൌചാര്ചനാദിഭിഃ യുധിഷ്ഠിരോ മഹാത്മാ വൈ പൂജയാമാസ തം മുനിമ്
സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, കാലുകൾ കഴുകി മറ്റു ആചാരങ്ങൾ നടത്തി, മഹാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ആ മുനിയെ ആദരിച്ചു.
തതഃ സ തുഷ്ടോ മാര്കണ്ഡഃ പൂജിതശ്ചാഹ തം നൃപമ് ആഖ്യാഹി ത്വരിതം രാജന് കിമര്ഥം രുദിതം ത്വയാ കേന വാ വിക്ലവീഭൂതഃ കാ ബാധാ തേ കിമപ്രിയമ്
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ മാർകണ്ഡേയൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നീ എന്തിനാണ് കരയുന്നത്? എന്താണ് നിന്നെ ഇങ്ങനെ വിഷമിപ്പിക്കുന്നത്? എന്താണ് നിന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നത്? എന്താണ് മനസ്സിൽ ദു:ഖം?'
അസ്മാകം ചൈവ യദ്വൃത്തം രാജ്യസ്യാര്ഥേ മഹാമുനേ ഏതത്സര്വം വിദിത്വാ തു ചിന്താവശമുപാഗതഃ
മഹാമുനിയേ, രാജ്യം നിലനിര്ത്താൻ ഞങ്ങൾക്കുണ്ടായ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം അറിഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
ശൃണു രാജന്മഹാബാഹോ ക്ഷത്രധര്മവ്യവസ്ഥിതമ് നൈവ ദൃഷ്ടം രണേ പാപം യുധ്യമാനസ്യ ധീമതഃ
രാജാവേ, മഹാബാഹുവേ, ക്ഷത്രധർമ്മം കേൾക്കൂ. ധീരനായ യോദ്ധാവ് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാപം ചെയ്യുന്നതായി കണക്കാക്കുന്നില്ല.
കിം പുനാ രാജധര്മേണ ക്ഷത്രിയസ്യ വിശേഷതഃ തദേവം ഹൃദയം കൃത്വാ തസ്മാത്പാപം ന ചിന്തയേത്
അപ്പോൾ രാജാവായ ക്ഷത്രിയനു പ്രത്യേകിച്ച് എന്താണ് പാപം? അതിനാൽ മനസ്സു ദൃഢമാക്കി നീ പാപം ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ പ്രണമ്യ ശിരസാ മുനിമ് പപ്രച്ഛ വിനയോപേതഃ സര്വപാതകനാശനമ്
അതിനുശേഷം രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വിനയപൂർവ്വം മുനിയുടെ മുമ്പിൽ തലകുനിച്ച് എല്ലാ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന മാർഗ്ഗം ചോദിച്ചു.
പൃച്ഛാമി ത്വാം മഹാപ്രാജ്ഞ നിത്യം ത്രൈലോക്യദര്ശിനമ് കഥയ ത്വം സമാസേന യേന മുച്യേത കില്ബിഷാത്
മഹാപണ്ഡിതനേ, എല്ലാം കാണുന്നവനേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു: പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്, ദയവായി ചുരുക്കത്തിൽ പറയൂ.
ശൃണു രാജന്മഹാബാഹോ സര്വപാതകനാശനമ് പ്രയാഗഗമനം ശ്രേഷ്ഠം നരാണാം പുണ്യകര്മണാമ്
രാജാവേ, മഹാബാഹുവേ, എല്ലാ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന മാർഗ്ഗം കേൾക്കൂ: സത്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്കു പ്രയാഗയാത്ര ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.
ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി പുരാ കല്പേ യഥാസ്ഥിതമ് ബ്രഹ്മണാ ദേവമുഖ്യേന യഥാവത്കഥിതം മുനേ
ഭഗവാനേ, പഴയ കാലഘട്ടത്തിൽ ബ്രഹ്മാവു് ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനനായവനായി പറഞ്ഞതുപോലെ, മുനിവരേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കഥം പ്രയാഗഗമനം നരാണാം തത്ര കീദൃശമ് മൃതാനാം കാ ഗതിസ്തത്ര സ്നാതാനാം തത്ര കിം ഫലമ്
മനുഷ്യർ എങ്ങനെ പ്രയാഗിലേക്ക് പോകുന്നു? അവിടെ മരിക്കുന്നവർക്കു എന്താണ് ഗതി? അവിടെ കുളിക്കുന്നവർക്കു എന്താണ് ഫലം?
യേ വസന്തി പ്രയാഗേ തു ബ്രൂഹി തേഷാം ച കിം ഫലമ് ഏതന്മേ സര്വമാഖ്യാഹി പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
പ്രയാഗത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കു എന്താണ് ഫലം എന്ന് പറയൂ. ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയണം, അതിനാൽ എനിക്ക് അതിൽ വലിയ ആസക്തിയുണ്ട്.
കഥയിഷ്യാമി തേ വത്സ യച്ഛ്രേഷ്ഠം തത്ര യത്ഫലമ് പുരാ ഹി സര്വവിപ്രാണാം കഥ്യമാനം മയാ ശ്രുതമ്
കുഞ്ഞേ, അവിടെ ലഭിക്കുന്ന ഉത്തമഫലം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. പഴയകാലത്ത് എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ഞാൻ കേട്ടതാണത്.
ആ പ്രയാഗപ്രതിഷ്ഠാനാദ് ആപുരാദ്വാസുകേര്ഹ്രദാത് കമ്ബലാശ്വതരൌ നാഗൌ നാഗശ്ച ബഹുമൂലകഃ ഏതത്പ്രജാപതേഃ ക്ഷേത്രം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്
പ്രയാഗത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിഷ്ഠാനത്തേക്കും, ആ നഗരത്തിൽ നിന്ന് വാസുകിയുടെ കുളത്തിലേക്കും, കംബലും അശ്വതരനും എന്ന രണ്ട് പാമ്പുകൾക്കിടയിലും, ബഹുമൂലക എന്ന പാമ്പിനിടയിലും, ഇതെല്ലാം പ്രജാപതിയുടെ സ്ഥലം ആണെന്നും മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണെന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
തത്ര സ്നാത്വാ ദിവം യാന്തി യേ മൃതാസ്തേ ഽപുനര്ഭവാഃ തതോ ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ രക്ഷാം കുര്വന്തി സംഗതാഃ
അവിടെ കുളിക്കുന്നവർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ മരിക്കുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവതകളും ചേർന്ന് അവിടം സംരക്ഷിക്കുന്നു.
അന്യേ ച ബഹവസ്തീര്ഥാഃ സര്വപാപഹരാഃ ശുഭാഃ ന ശക്യാഃ കഥിതും രാജന് ബഹുവര്ഷശതൈരപി സംക്ഷേപേണ പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രയാഗസ്യ തു കീര്തനമ്
മറ്റു അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്, അവ ശുഭവും എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്നതുമാണ്. രാജാവേ, നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾകൊണ്ടും അവയെല്ലാം വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ ഞാൻ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം സംക്ഷേപത്തിൽ പറയും.
ഷഷ്ടിര്ധനുഃസഹസ്രാണി യാനി രക്ഷന്തി ജാഹ്നവീമ് യമുനാം രക്ഷതി സദാ സവിതാ സപ്തവാഹനഃ
അവിടെ അറുപതിനായിരം ധനുസുകൾ ഗംഗയെ കാത്തു നില്ക്കുന്നു; ഏഴു കുതിരകളോടുകൂടിയ സൂര്യൻ യമുനയെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
പ്രയാഗം തു വിശേഷേണ സദാ രക്ഷതി വാസവഃ മണ്ഡലം രക്ഷതി ഹരിര് ദൈവതൈഃ സഹ സംഗതഃ
പ്രയാഗത്തെ പ്രത്യേകമായി ഇന്ദ്രൻ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു; ഹരിയും ദേവതകളോടൊപ്പം ചേർന്ന് ആ മണ്ഡലത്തെയും കാത്തു നില്ക്കുന്നു.