പിബന്നപഃ സ വസതി സമുദ്രേ വഡവാമുഖേ സമുദ്രവാസിനഃ പുത്രഃ സഹരക്ഷോ വിഭാവ്യതേ
ജലം കുടിച്ചുകൊണ്ട്, സമുദ്രത്തിലെ വടവാമുഖത്തിൽ അവൻ വസിക്കുന്നു; സമുദ്രവാസിയുടെ പുത്രനായ സഹരക്ഷൻ പ്രത്യേകതയുള്ളവനാണ്.
സഹരക്ഷസ്തു വൈ കാമാന് ഗൃഹേ സ വസതേ നൃണാമ് ക്രവ്യാദഗ്നിഃ സുതസ്തസ്യ പുരുഷാന്യോ ഽത്തി വൈ മൃതാന്
സഹരക്ഷൻ മനുഷ്യരുടെ വീടുകളിൽ വസിച്ച് ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു; അവന്റെ പുത്രനായ മാംസഭക്ഷണ അഗ്നി, മനുഷ്യരിൽ മരിച്ചവരെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
ഇത്യേതേ പാവകസ്യാഗ്നേര് ദ്വിജൈഃ പുത്രാഃ പ്രകീര്തിതാഃ തതഃ സുതാസ്തു സൌവീര്യാദ് ഗന്ധര്വൈരസുരൈര് ഹൃതാഃ
ഇങ്ങനെ പാവകന്റെ പുത്രന്മാരെ ദ്വിജന്മാർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം, അവന്റെ വീര്യശാലിയായ പുത്രന്മാരെ ഗന്ധർവരും അസുരരും കൊണ്ടുപോയി.
മഥിതോ യസ്ത്വരണ്യാം തു സോ ഽഗ്നിരാപ സമിന്ധനമ് ആയുര് നാമ്നാ തു ഭഗവാന് പശൌ യസ്തു പ്രണീയതേ
കാടിൽ ഉരസിച്ചു ഉണർത്തിയ അഗ്നി ഇന്ധനം നേടി; ആയുസ് എന്ന പേരിലുള്ള ഭാഗവാൻ പശുവിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു.
ആയുഷോ മഹിമാന്പുത്രോ ദഹനസ്തു തതഃ സുതഃ പാകയജ്ഞേഷ്വ് അഭീമാനീ ഹുതം ഹവ്യം ഭുനക്തി യഃ
ആയുസിന്റെ മഹിമയുള്ള പുത്രൻ ദഹനൻ, പിന്നെ അവന്റെ പുത്രൻ പാകയജ്ഞങ്ങളിൽ അഭിമാനത്തോടെ അർപ്പിതമായ ഹവ്യങ്ങൾ കഴിക്കുന്നു.
സര്വസ്മാദ്ദേവലോകാച്ച ഹവ്യം കവ്യം ഭുനക്തി യഃ പുത്രോ ഽസ്യ സഹിതോ ഹ്യഗ്നിര് അദ്ഭുതഃ സ മഹായശാഃ
ദേവലോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഹവ്യവും കാവ്യവും കഴിക്കുന്നവൻ അവന്റെ പുത്രനാണ്; അവന്റെ കൂട്ടുകാരനായ അത്ഭുതകരമായ അഗ്നി മഹാപ്രശസ്തനാണ്.
പ്രായശ്ചിത്തേഷ്വഭീമാനീ ഹൃതം ഹവ്യം ഭുനക്തി യഃ അദ്ഭുതസ്യ സുതോ വീരോ ദേവാംശസ്തു മഹാന്സ്മൃതഃ
പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളിൽ അഹങ്കാരമുള്ളവൻ മോഷ്ടിച്ച ഹവിര്ഭാഗം ആസ്വദിക്കുന്നു. അത്ഭുതന്റെ പുത്രൻ ധീരനും ദേവന്മാരിൽ മഹാനായവനും എന്നാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.
വിവിധാഗ്നിസ്തതസ്തസ്യ തസ്യ പുത്രോ മഹാകവിഃ വിവിധാഗ്നിസുതാദര്കാദ് അഗ്നയോ ഽഷ്ടൌ സുതാഃ സ്മൃതാഃ
അതിനുശേഷം അവനിൽ നിന്ന് വിവിധ അഗ്നികൾ ഉദിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ മഹാകവി. വിവിധ അഗ്നികളുടെ പുത്രന്മാരിൽ നിന്നു, ചൂടിന്റെ ഫലമായി എട്ട് അഗ്നികൾ ജനിച്ചവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കാമ്യാസ്വിഷ്ടിഷ്വഭീമാനീ രക്ഷോഹായതികൃച്ച യഃ സുരഭിര്വസുമാന്നാദോ ഹര്യശ്വശ്ചൈവ രുക്മവാന്
കാമ്യഹോമങ്ങളിലും ഇഷ്ടികർമങ്ങളിലും അഹങ്കാരമുള്ളവനും, ദാനവന്മാരെയും ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവനും — സുരഭി, വസുമാൻ, നാദ, ഹര്യശ്വൻ, കൂടാതെ രുക്മവാൻ എന്നിവരാണ്.
പ്രവര്ഗ്യഃ ക്ഷേമവാംശ്ചൈവ ഇത്യഷ്ടൌ ച പ്രകീര്തിതാഃ ശുച്യഗ്നേസ്തു പ്രജാ ഹ്യേഷാ അഗ്നയശ്ച ചതുര്ദശ
പ്രവർഗ്യൻ, ക്ഷേമവാൻ എന്നിവരും ചേർന്ന് എട്ട് പേരാണ് പ്രസിദ്ധരായിരിക്കുന്നത്; ഇവർ ശുദ്ധമായ അഗ്നിയുടെ സന്തതിയാണു, അങ്ങനെ പതിനാലു അഗ്നികൾ ഉണ്ട്.
ഇത്യേതേ ഹ്യഗ്നയഃ പ്രോക്താഃ പ്രണീതാ യേ ഹി ചാധ്വരേ സമതീതേ തു സര്ഗേ യേ യാമൈഃ സഹ സുരോത്തമൈഃ
ഇങ്ങനെ ഈ അഗ്നികൾ ആഹുതികളിൽ സ്ഥാപിതരായവരും, മുമ്പത്തെ സൃഷ്ടിയിലുണ്ടായിരുന്നവരും, രാത്രിയുടെ ഉത്തമദേവന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ടായവരുമാണ്.
സ്വായമ്ഭുവേ ഽന്തരേ പൂര്വമ് അഗ്നയസ്തേ ഽഭിമാനിനഃ ഏതേ വിഹരണീയേഷു ചേതനാചേതനേഷ്വിഹ
സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ മുമ്പത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ അഹങ്കാരമുള്ള അഗ്നികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇവ ജീവജഡങ്ങളിലെയും ജഡങ്ങളിലെയും ഇടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സ്ഥാനാഭിമാനിനോ ഽഗ്നീധ്രാഃ പ്രാഗാസന്ഹവ്യവാഹനാഃ കാമ്യനൈമിത്തികാദ്യാസ്തേ യേ തേ കര്മസ്വവസ്ഥിതാഃ
സ്ഥാനം പ്രിയപ്പെട്ട അഗ്നിധ്രന്മാർ മുമ്പ് ഹവ്യങ്ങൾ വഹിച്ചിരുന്നു; കാമ്യവും നൈമിത്തികവുമായ അഗ്നികൾ കർമങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പൂര്വേ മന്വന്തരേ ഽതീതേ ശുക്രൈര്യാമൈശ്ച തൈഃ സഹ ഏതേ ദേവഗണൈഃ സാര്ധം പ്രഥമസ്യാന്തരേ മനോഃ
മുമ്പ് കഴിഞ്ഞ മന്വന്തരത്തിൽ, ശുക്രന്മാരോടും യമന്മാരോടും കൂടെ, ഈ ദേവസംഘങ്ങളോടൊപ്പം ആദ്യ മനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ ഇവർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഇത്യേതാ യോനയോ ഹ്യക്താഃ സ്ഥാനാഖ്യാ ജാതവേദസാമ് സ്വാരോചിഷാദിഷു ജ്ഞേയാഃ സവര്ണാന്തേഷു സപ്തസു
ഇങ്ങനെ ജാതവേദസുകളുടെ ജന്മസ്ഥലങ്ങൾ, സ്ഥാനം എന്ന പേരിൽ സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്; സ്വാരോചിഷൻ തുടങ്ങിയ ഏഴു സവർണാന്തരങ്ങളിൽ ഇവ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.
തൈരേവം തു പ്രസംഖ്യാതം സാമ്പ്രതാനാഗതേഷ്വിഹ മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു ലക്ഷണം ജാതവേദസാമ്
ഇവരാൽ, വന്നതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ജാതവേദസുകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ വിശദമായി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു.
മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു നാനാരൂപപ്രയോജനൈഃ വര്തന്തേ വര്തമാനൈശ്ച യാമൈര്ദേവൈഃ സഹാഗ്നയഃ
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും, വിവിധ രൂപങ്ങളിലും ഉദ്ദേശ്യങ്ങളിലും, അഗ്നികൾ ഇപ്പോഴുള്ള യമന്മാരോടും ദേവന്മാരോടും കൂടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
അനാഗതൈഃ സുരൈഃ സാര്ധം വത്സ്യന്തോ ഽനാഗതാസ്ത്വഥ ഇത്യേഷ പ്രചയോ ഽഗ്നീനാം മയാ പ്രോക്തോ യഥാക്രമമ് വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛഥ
ഇനി വരാനിരിക്കുന്ന ദേവന്മാരോടും കൂടെ, വരാനിരിക്കുന്നവരും താമസിക്കും; അങ്ങനെ അഗ്നികളുടെ പരമ്പര ക്രമത്തിൽ വിശദമായി ഞാൻ പറഞ്ഞു. ഇനി നിങ്ങൾക്ക് മറ്റെന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം?
ഇദാനീം പ്രാഹ യദ്വിഷ്ണുഃ പൃഷ്ടഃ പരമമുത്തമമ് തദിദാനീം സമാചക്ഷ്വ ധര്മാധര്മസ്യ വിസ്തരമ്
ഇപ്പോൾ വിഷ്ണു ഉത്തമമായത് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പറഞ്ഞതെന്താണോ, അതു നീ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയണം — ധർമ്മത്തിന്റെയും അധർമ്മത്തിന്റെയും സമ്പൂർണ്ണ വിവരണം.
ഏവമേകാര്ണവേ തസ്മിന് മത്സ്യരൂപീ ജനാര്ദനഃ വിസ്താരമാദിസര്ഗസ്യ പ്രതിസര്ഗസ്യ ചാഖിലമ്
അങ്ങിനെ ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ, മീനരൂപം ധരിച്ച ജനാർദ്ദനൻ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭവും പുനഃസൃഷ്ടിയും മുഴുവൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
കഥയാമാസ വിശ്വാത്മാ മനവേ സൂര്യസൂനവേ കര്മയോഗം ച സാംഖ്യം ച യഥാവദ്വിസ്തരാന്വിതമ്
വിശ്വാത്മാവ് സൂര്യപുത്രനായ മനുവിനോട് കർമ്മയോഗവും സാംഖ്യവും യഥാവിധി വിശദമായി ഉപദേശിച്ചു.
ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ സൂത കര്മയോഗസ്യ ലക്ഷണമ് യസ്മാദവിദിതം ലോകേ ന കിംചിത്തവ സുവ്രത
സൂതാ, കർമ്മയോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ ലോകത്തിൽ നിന്നു നിന്നു ഒറ്റയും മറഞ്ഞതൊന്നുമില്ല, ധർമ്മനിഷ്ഠനേ.
കര്മയോഗം ച വക്ഷ്യാമി യഥാ വിഷ്ണുവിഭാഷിതമ് ജ്ഞാനയോഗസഹസ്രാദ്ധി കര്മയോഗഃ പ്രശസ്യതേ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞതുപോലെ കർമ്മയോഗം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; ആയിരം ജ്ഞാനയോഗങ്ങളേക്കാൾ കർമ്മയോഗം മഹത്വം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്മയോഗോദ്ഭവം ജ്ഞാനം തസ്മാത്തത്പരമം പദമ് കര്മജ്ഞാനോദ്ഭവം ബ്രഹ്മ ന ച ജ്ഞാനമകര്മണഃ
കർമ്മയോഗത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടു അതാണ് പരമാവസ്ഥ. കർമ്മവും ജ്ഞാനവും ചേർന്നാൽ ബ്രഹ്മം ലഭിക്കും; കർമ്മമില്ലാത്ത ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മം ഉണ്ടാകില്ല.
തസ്മാത്കര്മണി യുക്താത്മാ തത്ത്വമാപ്നോതി ശാശ്വതമ് വേദോ ഽഖിലോ ധര്മമൂലമ് ആചാരശ്ചൈവ തദ്വിദാമ്
അതിനാൽ, കര്മ്മത്തില് മനസ്സ് ഏകാഗ്രമായവന് ശാശ്വതമായ സത്യം നേടുന്നു. മുഴുവൻ വേദവും ധര്മ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം തന്നെയാണ്; അതുപോലെ തന്നെ, വേദം അറിയുന്നവരുടെ ആചാരവും.
അഷ്ടാവാത്മഗുണാസ് തസ്മിന് പ്രധാനത്വേന സംസ്ഥിതാഃ ദയാ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ക്ഷാന്തീ രക്ഷാതുരസ്യ തു
അവിടെ, ആത്മാവിന്റെ എട്ട് ഗുണങ്ങൾ പ്രധാനമായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്: എല്ലാ ജീവികളോടും കാരുണ്യം, രക്ഷ തേടുന്നവരോടും ക്ഷമ.
അനസൂയാ തഥാ ലോകേ ശൌചമന്തര്ബഹിര്ദ്വിജാഃ അനായാസേഷു കാര്യേഷു മാങ്ഗല്യാചാരസേവനമ്
ലോകത്ത് അസൂയ ഇല്ലായ്മ, അകത്തും പുറത്തും ശുദ്ധി, ദ്വിജന്മാർക്ക്; എളുപ്പത്തിൽ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യൽ, മംഗളമായ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കൽ.
ന ച ദ്രവ്യേഷു കാര്പണ്യമ് ആര്തേഷൂപാര്ജിതേഷു ച തഥാസ്പൃഹാ പരദ്രവ്യേ പരസ്ത്രീഷു ച സര്വദാ
സമ്പത്തിൽ, ദുരിതത്തിൽ സമ്പാദിച്ചതിലുപരിയായി പോലും, കഞ്ചുഷത്വം ഉണ്ടാകരുത്; അങ്ങനെ തന്നെ, എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്തിലും മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യമാരിലും ആഗ്രഹം ഇല്ലായിരിക്കണം.
അഷ്ടാവാത്മഗുണാഃ പ്രോക്താഃ പുരാണസ്യ തു കോവിദൈഃ അയമേവ ക്രിയായോഗോ ജ്ഞാനയോഗസ്യ സാധകഃ
പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവർ ഈ എട്ട് ആത്മഗുണങ്ങൾ മുൻപേ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഈ കര്മ്മശീലമാണ് ജ്ഞാനമാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന വഴി.
കര്മയോഗം വിനാ ജ്ഞാനം കസ്യചിന് നേഹ ദൃശ്യതേ ശ്രുതിസ്മൃത്യുദിതം ധര്മമ് ഉപതിഷ്ഠേത്പ്രയത്നതഃ
കര്മ്മയോഗം ഇല്ലാതെ ജ്ഞാനം ഇവിടെ ആരിലും കാണുന്നില്ല; ശ്രുതി, സ്മൃതി എന്നിവയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ധര്മ്മം ഉത്സാഹത്തോടെ ആചരിക്കണം.