ഭൃഗോഃ പ്രജായതാഥര്വാ ഹ്യ് അങ്ഗിരാഥര്വണഃ സ്മൃതഃ തസ്യ ഹ്യ് അലൌകികോ ഹ്യ് അഗ്നിര് ദക്ഷിണാഗ്നിഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
ഭൃഗുവിൽ നിന്ന് അതർവൻ ജനിച്ചു; അംഗിരസ് അതർവണനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ അഗ്നി ലോകാതീതമായതും ദക്ഷിണാഗ്നി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നതുമാണ്.
അഥ യഃ പവമാനസ്തു നിര്മഥ്യോ ഽഗ്നിഃ സ ഉച്യതേ സ ച വൈ ഗാര്ഹപത്യോ ഽഗ്നിഃ പ്രഥമോ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതഃ
ഇനി പവമാനൻ ഉരസലിലൂടെ ജനിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്; അവൻ ഗാർഹപത്യാഗ്നി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യ അഗ്നി എന്നും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതഃ സഭ്യാവസഥ്യൌ ച സംശത്യാസ് തൌ സുതാവുഭൌ തതഃ ഷോഡശ നദ്യസ്തു ചകമേ ഹവ്യവാഹനഃ യഃ ഖല്വാഹവനീയോ ഽഗ്നിര് അഭിമാനീ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതഃ
ശംശ്യത്യയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരായ സഭ്യനും അവസത്യനും ജനിച്ചു; അതിന് ശേഷം ഹവ്യവാഹൻ പതിനാറു നദികളെ ആഗ്രഹിച്ചു; അഹവനീയാഗ്നി ദ്വിജന്മാർക്ക് അഭിമാനി എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
കാവേരീം കൃഷ്ണവേണീം ച നര്മദാം യമുനാം തഥാ ഗോദാവരീം വിതസ്താം ച ചന്ദ്രഭാഗാമിരാവതീമ്
കാവേരി, കൃഷ്ണവേണി, നർമദ, യമുന, ഗോദാവരി, വിതസ്ത, ചന്ദ്രഭാഗ, ഇരാവതി,
വിപാശാം കൌശികീം ചൈവ ശതദ്രും സരയൂം തഥാ സീതാം മനസ്വിനീം ചൈവ ഹ്രാദിനീം പാവനാം തഥാ
വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, ശരയു, സീത, മനസ്വിനി, ഹ്രാദിനി, പാവനാ.
താസു ഷോഡശധാത്മാനം പ്രവിഭജ്യ പൃഥക്പൃഥക് തദാ തു വിഹരംസ്താസു ധിഷ്ണ്യേച്ഛഃ സ ബഭൂവ ഹ
അവയിൽ ഓരോരുത്തരിലേക്കും പതിനാറായി താൻ വിഭജിച്ച്, യാഗവേദികളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സ്വാഭിധാനസ്ഥിതാ ധിഷ്ണ്യാസ് താസൂത്പന്നാശ്ച ധിഷ്ണവഃ ധിഷ്ണ്യേഷു ജജ്ഞിരേ യസ്മാത് തതസ്തേ ധിഷ്ണവഃ സ്മൃതാഃ
സ്വന്തം പേരിൽ നിലകൊണ്ട യാഗവേദികളിൽ നിന്ന് ധിഷ്ണവന്മാർ ജനിച്ചു; യാഗവേദികളിൽ നിന്നാണ് അവർ ജനിച്ചതിനാൽ ധിഷ്ണവന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതേ വൈ നദീപുത്രാ ധിഷ്ണ്യേഷു പ്രതിപേദിരേ തേഷാം വിഹരണീയാ യേ ഉപസ്ഥേയാശ്ച താഞ്ശൃണു വിഭുഃ പ്രവാഹണോ ഽഗ്നീധ്രസ് തത്രസ്ഥാ ധിഷ്ണവോ ഽപരേ
ഇങ്ങനെ നദികളുടെ പുത്രന്മാർ യാഗവേദികളിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഇവരിൽ ആസ്വദിക്കേണ്ടവരും സ്ഥാപിക്കേണ്ടവരുമാരെ കേൾക്കൂ; പ്രവാഹണൻ, അഗ്നീധ്രൻ, അവിടെ സ്ഥാപിച്ച മറ്റ് ധിഷ്ണവന്മാർ.
വിഹരതി യഥാസ്ഥാനം പുണ്യാഹേ സമുപക്രമേ അനിര്ദേശ്യാനിവാര്യാണാമ് അഗ്നീനാം ശൃണുത ക്രമമ്
പുണ്യദിനം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ഓരോരുത്തരും തക്കസ്ഥലങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, വിവരണം ചെയ്യാനാവാത്തതും തടയാനാകാത്തതുമായ അഗ്നികളുടെ ക്രമം നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
വാസവോ ഽഗ്നിഃ കൃശാനുര്യോ ദ്വിതീയോത്തരവേദികഃ സമ്രാഡഗ്നിസുതോ ഹ്യഷ്ടാവ് ഉപതിഷ്ഠന്തി താന്ദ്വിജാഃ
വാസുക്കളുടെ അഗ്നി, അതിയായ ജ്വാലയുള്ള അഗ്നി, രണ്ടാം വേദികയുടെ വടക്കുഭാഗത്താണ്; സമ്രാട് എന്ന അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാർ എട്ട് പേരാണ്, ഇവരെ ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നു.
പര്ജന്യഃ പവമാനസ്തു ദ്വിതീയഃ സോ ഽനുദൃശ്യതേ പാവകോഷ്ണഃ സമൂഹ്യസ്തു വോത്തരേ സോ ഽഗ്നിരുച്യതേ
പർജന്യനും പവമാനനും രണ്ടാമത്താണ്; അവൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല. പാവക എന്ന പേരിലുള്ള, ചൂടും കൂട്ടിച്ചേർത്തതുമായ അഗ്നി വടക്കുഭാഗത്താണെന്ന് പറയുന്നു.
ഹവ്യസൂദോ ഹ്യ് അസംമൃജ്യഃ ശാമിത്രഃ സ വിഭാവ്യതേ ശതധാമാ സുധാജ്യോതീ രൌദ്രൈശ്വര്യഃ സ ഉച്യതേ
ഹവ്യങ്ങൾ കഴിക്കുന്ന അഗ്നി, ശുദ്ധീകരിക്കാനാവാത്തവൻ, ശാമിത്രൻ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; അവൻ പ്രത്യേകതയുള്ളവൻ. ശതധാമൻ, ശുദ്ധമായ നെയ്യിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, ഭയങ്കരമായ ഐശ്വര്യം ഉള്ളവൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ബ്രഹ്മജ്യോതിര് വസുധാമാ ബ്രഹ്മസ്ഥാനീയ ഉച്യതേ അജൈകപാദുപസ്ഥേയഃ സ വൈ ശാലാമുഖോ യതഃ
ബ്രഹ്മജ്യോതി, ഭൂമി അവന്റെ സ്ഥലം, ബ്രഹ്മസ്ഥാനിയായവൻ എന്നാണ് പറയുന്നത്. അജൈകപാദ് സമീപിക്കേണ്ടത് ശാലാമുഖനാണ്, അവനിൽ നിന്നാണ് അജൈകപാദ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
അനിര്ദേശ്യോ ഹ്യഹിര്ബുധ്ന്യോ ബഹിരന്തേ തു ദക്ഷിണൌ പുത്രാ ഹ്യേതേ തു സര്വസ്യ ഉപസ്ഥേയാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ
വിവരണം ചെയ്യാനാവാത്ത അഹിർബുദ്ധ്യൻ പുറത്തും ദക്ഷിണാവസാനത്തുമാണ്; ഇവർ അവന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. ഇവരെല്ലാം ദ്വിജന്മാർ സമീപിക്കേണ്ടവരാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ വിഹരണീയാംസ്തു വക്ഷ്യാമ്യഷ്ടൌ തു താന്സുതാന് ഹൌത്രിയസ്യ സുതോ ഹ്യഗ്നിര് ബര്ഹിഷോ ഹവ്യവാഹനഃ
ഇതിനുശേഷം സഞ്ചരിക്കേണ്ട എട്ടുപേർkoരെയും ഞാൻ പറയാം; ഹോത്രിയുടെ പുത്രൻ, ദർഭയുടെ അഗ്നി, ഹവ്യങ്ങൾ വഹിക്കുന്നവൻ.
പ്രശംസ്യോ ഽഗ്നിഃ പ്രചേതാസ്തു ദ്വിതീയഃ സംസഹായകഃ സുതോ ഹ്യഗ്നേര് വിശ്വവേദാ ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസിരുച്യതേ
പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി, പ്രചേതാസ്, രണ്ടാമത്താണ്, സഹായിയാണ്; അഗ്നിയുടെ പുത്രനായ വിശ്വവേദൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ പാരായകൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അപാം യോനിഃ സ്മൃതഃ സ്വാമ്ഭഃ സേതുര്നാമ വിഭാവ്യതേ ധിഷ്ണ്യ ആഹരണാ ഹ്യേതേ സോമേനേജ്യന്ത വൈ ദ്വിജൈഃ
ജലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം സ്വാംഭം എന്ന പേരിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു, സെതു എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ധിഷ്ണ്യങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്ന അഗ്നികളാണ്; ഇവയെ ദ്വിജന്മാർ സോമയോടെ ആരാധിക്കുന്നു.
തതോ യഃ പാവകോ നാമ്നാ യഃ സദ്ഭിര്യോഗ ഉച്യതേ അഗ്നിഃ സോ ഽവഭൃഥോ ജ്ഞേയോ വരുണേന സഹേജ്യതേ
അതിനുശേഷം പാവക എന്ന പേരിലുള്ള അഗ്നി, സദാചാരികൾ യോഗം എന്നുപറയുന്നവൻ, അവഭൃതം എന്നറിയപ്പെടണം; അവൻ വരുണനോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ഹൃദയസ്യ സുതോ ഹ്യഗ്നേര് ജഠരേ ഽസൌ നൃണാം പചന് മന്യുമാഞ്ജഠരശ്ചാഗ്നിര് വിദ്ധാഗ്നിഃ സതതം സ്മൃതഃ
ഹൃദയത്തിൽ അഗ്നിയുടെ പുത്രൻ വയറ്റിൽ വസിക്കുന്നു, മനുഷ്യർക്കായി പാചകം ചെയ്യുന്നു; ജ്വലിക്കുന്ന വയറാണ് എപ്പോഴും തുളച്ച അഗ്നി എന്നുപറയപ്പെടുന്നത്.
പരസ്പരോത്ഥിതോ ഹ്യഗ്നിര് ഭൂതാനീഹ വിഭുര്ദഹന് അഗ്നേര്മന്യുമതഃ പുത്രോ ഘോരഃ സംവര്തകഃ സ്മൃതഃ
ഒരോരുത്തരുടെയും ഇടയിൽ ഉദിച്ചുയരുന്ന അഗ്നി ഇവിടെ ജീവികളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അഗ്നിയുടെ പുത്രനായ കോപമുള്ളവൻ ഭയങ്കരനായ സംവർത്തകൻ എന്നുപറയപ്പെടുന്നു.
പിബന്നപഃ സ വസതി സമുദ്രേ വഡവാമുഖേ സമുദ്രവാസിനഃ പുത്രഃ സഹരക്ഷോ വിഭാവ്യതേ
ജലം കുടിച്ചുകൊണ്ട്, സമുദ്രത്തിലെ വടവാമുഖത്തിൽ അവൻ വസിക്കുന്നു; സമുദ്രവാസിയുടെ പുത്രനായ സഹരക്ഷൻ പ്രത്യേകതയുള്ളവനാണ്.
സഹരക്ഷസ്തു വൈ കാമാന് ഗൃഹേ സ വസതേ നൃണാമ് ക്രവ്യാദഗ്നിഃ സുതസ്തസ്യ പുരുഷാന്യോ ഽത്തി വൈ മൃതാന്
സഹരക്ഷൻ മനുഷ്യരുടെ വീടുകളിൽ വസിച്ച് ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു; അവന്റെ പുത്രനായ മാംസഭക്ഷണ അഗ്നി, മനുഷ്യരിൽ മരിച്ചവരെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
ഇത്യേതേ പാവകസ്യാഗ്നേര് ദ്വിജൈഃ പുത്രാഃ പ്രകീര്തിതാഃ തതഃ സുതാസ്തു സൌവീര്യാദ് ഗന്ധര്വൈരസുരൈര് ഹൃതാഃ
ഇങ്ങനെ പാവകന്റെ പുത്രന്മാരെ ദ്വിജന്മാർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം, അവന്റെ വീര്യശാലിയായ പുത്രന്മാരെ ഗന്ധർവരും അസുരരും കൊണ്ടുപോയി.
മഥിതോ യസ്ത്വരണ്യാം തു സോ ഽഗ്നിരാപ സമിന്ധനമ് ആയുര് നാമ്നാ തു ഭഗവാന് പശൌ യസ്തു പ്രണീയതേ
കാടിൽ ഉരസിച്ചു ഉണർത്തിയ അഗ്നി ഇന്ധനം നേടി; ആയുസ് എന്ന പേരിലുള്ള ഭാഗവാൻ പശുവിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു.
ആയുഷോ മഹിമാന്പുത്രോ ദഹനസ്തു തതഃ സുതഃ പാകയജ്ഞേഷ്വ് അഭീമാനീ ഹുതം ഹവ്യം ഭുനക്തി യഃ
ആയുസിന്റെ മഹിമയുള്ള പുത്രൻ ദഹനൻ, പിന്നെ അവന്റെ പുത്രൻ പാകയജ്ഞങ്ങളിൽ അഭിമാനത്തോടെ അർപ്പിതമായ ഹവ്യങ്ങൾ കഴിക്കുന്നു.
സര്വസ്മാദ്ദേവലോകാച്ച ഹവ്യം കവ്യം ഭുനക്തി യഃ പുത്രോ ഽസ്യ സഹിതോ ഹ്യഗ്നിര് അദ്ഭുതഃ സ മഹായശാഃ
ദേവലോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഹവ്യവും കാവ്യവും കഴിക്കുന്നവൻ അവന്റെ പുത്രനാണ്; അവന്റെ കൂട്ടുകാരനായ അത്ഭുതകരമായ അഗ്നി മഹാപ്രശസ്തനാണ്.
പ്രായശ്ചിത്തേഷ്വഭീമാനീ ഹൃതം ഹവ്യം ഭുനക്തി യഃ അദ്ഭുതസ്യ സുതോ വീരോ ദേവാംശസ്തു മഹാന്സ്മൃതഃ
പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളിൽ അഹങ്കാരമുള്ളവൻ മോഷ്ടിച്ച ഹവിര്ഭാഗം ആസ്വദിക്കുന്നു. അത്ഭുതന്റെ പുത്രൻ ധീരനും ദേവന്മാരിൽ മഹാനായവനും എന്നാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.
വിവിധാഗ്നിസ്തതസ്തസ്യ തസ്യ പുത്രോ മഹാകവിഃ വിവിധാഗ്നിസുതാദര്കാദ് അഗ്നയോ ഽഷ്ടൌ സുതാഃ സ്മൃതാഃ
അതിനുശേഷം അവനിൽ നിന്ന് വിവിധ അഗ്നികൾ ഉദിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ മഹാകവി. വിവിധ അഗ്നികളുടെ പുത്രന്മാരിൽ നിന്നു, ചൂടിന്റെ ഫലമായി എട്ട് അഗ്നികൾ ജനിച്ചവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കാമ്യാസ്വിഷ്ടിഷ്വഭീമാനീ രക്ഷോഹായതികൃച്ച യഃ സുരഭിര്വസുമാന്നാദോ ഹര്യശ്വശ്ചൈവ രുക്മവാന്
കാമ്യഹോമങ്ങളിലും ഇഷ്ടികർമങ്ങളിലും അഹങ്കാരമുള്ളവനും, ദാനവന്മാരെയും ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവനും — സുരഭി, വസുമാൻ, നാദ, ഹര്യശ്വൻ, കൂടാതെ രുക്മവാൻ എന്നിവരാണ്.
പ്രവര്ഗ്യഃ ക്ഷേമവാംശ്ചൈവ ഇത്യഷ്ടൌ ച പ്രകീര്തിതാഃ ശുച്യഗ്നേസ്തു പ്രജാ ഹ്യേഷാ അഗ്നയശ്ച ചതുര്ദശ
പ്രവർഗ്യൻ, ക്ഷേമവാൻ എന്നിവരും ചേർന്ന് എട്ട് പേരാണ് പ്രസിദ്ധരായിരിക്കുന്നത്; ഇവർ ശുദ്ധമായ അഗ്നിയുടെ സന്തതിയാണു, അങ്ങനെ പതിനാലു അഗ്നികൾ ഉണ്ട്.