ഇത്യേഷ പൌരവോ വംശോ യഥാവദിഹ കീര്തിതഃ ധീമതഃ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ ചാര്ജുനസ്യ മഹാത്മനഃ
ഇങ്ങനെ പൗരവ വംശവും, ധീരനായ പാണ്ഡുവിന്റെ മകനായ മഹാത്മാവായ അർജുനന്റെയും വംശവും ഇവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിവരിച്ചു.
യേ പൂജ്യാഃ സ്യുര് ദ്വിജാതീനാമ് അഗ്നയഃ സൂത സര്വദാ താനിദാനീം സമാചക്ഷ്വ തദ്വംശം ചാനുപൂര്വശഃ
സൂതാ, ദ്വിജന്മാർക്ക് എപ്പോഴും ആരാധ്യമായ അഗ്നികൾ ഏതൊക്കെയാണെന്ന് അവയുടെ വംശക്രമവും ചേർത്ത് എനിക്ക് പറയൂ.
യോ ഽസാവ് അഗ്നിരഭീമാനീ സ്മൃതഃ സ്വായമ്ഭുവേ ഽന്തരേ ബ്രഹ്മണോ മാനസഃ പുത്രസ് തസ്മാത്സ്വാഹാ വ്യജീജനത്
സ്വായംഭുവാന്തരത്തിൽ അഭിമാനി എന്നറിയപ്പെടുന്ന അഗ്നി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള പുത്രനായിരുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് സ്വാഹാ ജനിച്ചു.
പാവകം പവമാനം ച ശുചിരഗ്നിശ്ച യഃ സ്മൃതഃ നിര്മഥ്യഃ പവമാനോ ഽഗ്നിര് വൈദ്യുതഃ പാവകാത്മജഃ
പാവകനും പവമാനനും ശുച്യഗ്നിയും ഓർക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നികൾ ആണു; പവമാനൻ ഉരസലിലൂടെ ജനിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്, വൈദ്യുത അഗ്നി പാവകന്റെ പുത്രനാണ്.
ശുചിരഗ്നിഃ സ്മൃതഃ സൌരഃ സ്ഥാവരാശ്ചൈവ തേ സ്മൃതാഃ പവമാനാത്മജോ ഹ്യ് അഗ്നിര് ഹവ്യവാഹഃ സ ഉച്യതേ
ശുച്യഗ്നി സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള അഗ്നിയാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അചഞ്ചലമായവരും അങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു; പവമാനന്റെ പുത്രനായ അഗ്നി ഹവ്യവാഹൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
പാവകഃ സഹരക്ഷസ്തു ഹവ്യവാഹമുഖഃ ശുചിഃ ദേവാനാം ഹവ്യവാഹോ ഽഗ്നിഃ പ്രഥമോ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ
പാവകനും സഹരക്ഷനും ഹവ്യവാഹമുഖനായ ശുചിയും; ദേവന്മാരിൽ ഹവ്യവാഹൻ ആദ്യ അഗ്നിയാണ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനാണ്.
സഹരക്ഷഃ സുരാണാം തു ത്രയാണാം തേ ത്രയോ ഽഗ്നയഃ ഏതേഷാം പുത്രപൌത്രാശ്ച ചത്വാരിംശത്തഥൈവ ച
സഹരക്ഷൻ ദേവന്മാരിൽ ഒരാളാണ്; ഇവരിൽ മൂന്നു പേരും മൂന്ന് അഗ്നികളാണ്; ഇവരിൽ നിന്ന് നാല്പത് പുത്രന്മാരും മക്കളുമുണ്ട്.
പ്രവക്ഷ്യേ നാമതസ്താന്വൈ പ്രവിഭാഗേന താന്പൃഥക് പാവനോ ലൌകികോ ഹ്യ് അഗ്നിഃ പ്രഥമോ ബ്രഹ്മണശ്ച യഃ
ഇവരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ വേർതിരിച്ച് പറയാം; പവനൻ ലോകിക അഗ്നിയാണ്, ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ആദ്യ അഗ്നിയാണ്.
ബ്രഹ്മൌദനാഗ്നിസ് തത്പുത്രോ ഭരതോ നാമ വിശ്രുതഃ വൈശ്വാനരോ ഹവ്യവാഹോ വഹന്ഹവ്യം മമാര സഃ
ബ്രഹ്മൗദനാഗ്നി അവന്റെ പുത്രനാണ്, ഭാരതൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ; വൈശ്വാനരൻ ഹവ്യവാഹൻ ഹവ്യങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങി മരിച്ചുപോയി.
സ മൃതോ ഽഥര്വണഃ പുത്രോ മഥിതഃ പുഷ്കരോദധിഃ യോ ഽഥര്വാ ലൌകികോ ഹ്യ് അഗ്നിര് ദക്ഷിണാഗ്നിഃ സ ഉച്യതേ
അവൻ മരിച്ചതിന് ശേഷം അതർവൺ എന്ന പുത്രൻ, പുഷ്കരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉരസലിലൂടെ ജനിച്ചു; അതർവൻ ലോകിക അഗ്നിയാണ്, ദക്ഷിണാഗ്നി എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ഭൃഗോഃ പ്രജായതാഥര്വാ ഹ്യ് അങ്ഗിരാഥര്വണഃ സ്മൃതഃ തസ്യ ഹ്യ് അലൌകികോ ഹ്യ് അഗ്നിര് ദക്ഷിണാഗ്നിഃ സ വൈ സ്മൃതഃ
ഭൃഗുവിൽ നിന്ന് അതർവൻ ജനിച്ചു; അംഗിരസ് അതർവണനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; അവന്റെ അഗ്നി ലോകാതീതമായതും ദക്ഷിണാഗ്നി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നതുമാണ്.
അഥ യഃ പവമാനസ്തു നിര്മഥ്യോ ഽഗ്നിഃ സ ഉച്യതേ സ ച വൈ ഗാര്ഹപത്യോ ഽഗ്നിഃ പ്രഥമോ ബ്രഹ്മണഃ സ്മൃതഃ
ഇനി പവമാനൻ ഉരസലിലൂടെ ജനിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്; അവൻ ഗാർഹപത്യാഗ്നി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യ അഗ്നി എന്നും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതഃ സഭ്യാവസഥ്യൌ ച സംശത്യാസ് തൌ സുതാവുഭൌ തതഃ ഷോഡശ നദ്യസ്തു ചകമേ ഹവ്യവാഹനഃ യഃ ഖല്വാഹവനീയോ ഽഗ്നിര് അഭിമാനീ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതഃ
ശംശ്യത്യയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരായ സഭ്യനും അവസത്യനും ജനിച്ചു; അതിന് ശേഷം ഹവ്യവാഹൻ പതിനാറു നദികളെ ആഗ്രഹിച്ചു; അഹവനീയാഗ്നി ദ്വിജന്മാർക്ക് അഭിമാനി എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
കാവേരീം കൃഷ്ണവേണീം ച നര്മദാം യമുനാം തഥാ ഗോദാവരീം വിതസ്താം ച ചന്ദ്രഭാഗാമിരാവതീമ്
കാവേരി, കൃഷ്ണവേണി, നർമദ, യമുന, ഗോദാവരി, വിതസ്ത, ചന്ദ്രഭാഗ, ഇരാവതി,
വിപാശാം കൌശികീം ചൈവ ശതദ്രും സരയൂം തഥാ സീതാം മനസ്വിനീം ചൈവ ഹ്രാദിനീം പാവനാം തഥാ
വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, ശരയു, സീത, മനസ്വിനി, ഹ്രാദിനി, പാവനാ.
താസു ഷോഡശധാത്മാനം പ്രവിഭജ്യ പൃഥക്പൃഥക് തദാ തു വിഹരംസ്താസു ധിഷ്ണ്യേച്ഛഃ സ ബഭൂവ ഹ
അവയിൽ ഓരോരുത്തരിലേക്കും പതിനാറായി താൻ വിഭജിച്ച്, യാഗവേദികളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
സ്വാഭിധാനസ്ഥിതാ ധിഷ്ണ്യാസ് താസൂത്പന്നാശ്ച ധിഷ്ണവഃ ധിഷ്ണ്യേഷു ജജ്ഞിരേ യസ്മാത് തതസ്തേ ധിഷ്ണവഃ സ്മൃതാഃ
സ്വന്തം പേരിൽ നിലകൊണ്ട യാഗവേദികളിൽ നിന്ന് ധിഷ്ണവന്മാർ ജനിച്ചു; യാഗവേദികളിൽ നിന്നാണ് അവർ ജനിച്ചതിനാൽ ധിഷ്ണവന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതേ വൈ നദീപുത്രാ ധിഷ്ണ്യേഷു പ്രതിപേദിരേ തേഷാം വിഹരണീയാ യേ ഉപസ്ഥേയാശ്ച താഞ്ശൃണു വിഭുഃ പ്രവാഹണോ ഽഗ്നീധ്രസ് തത്രസ്ഥാ ധിഷ്ണവോ ഽപരേ
ഇങ്ങനെ നദികളുടെ പുത്രന്മാർ യാഗവേദികളിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഇവരിൽ ആസ്വദിക്കേണ്ടവരും സ്ഥാപിക്കേണ്ടവരുമാരെ കേൾക്കൂ; പ്രവാഹണൻ, അഗ്നീധ്രൻ, അവിടെ സ്ഥാപിച്ച മറ്റ് ധിഷ്ണവന്മാർ.
വിഹരതി യഥാസ്ഥാനം പുണ്യാഹേ സമുപക്രമേ അനിര്ദേശ്യാനിവാര്യാണാമ് അഗ്നീനാം ശൃണുത ക്രമമ്
പുണ്യദിനം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ഓരോരുത്തരും തക്കസ്ഥലങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, വിവരണം ചെയ്യാനാവാത്തതും തടയാനാകാത്തതുമായ അഗ്നികളുടെ ക്രമം നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
വാസവോ ഽഗ്നിഃ കൃശാനുര്യോ ദ്വിതീയോത്തരവേദികഃ സമ്രാഡഗ്നിസുതോ ഹ്യഷ്ടാവ് ഉപതിഷ്ഠന്തി താന്ദ്വിജാഃ
വാസുക്കളുടെ അഗ്നി, അതിയായ ജ്വാലയുള്ള അഗ്നി, രണ്ടാം വേദികയുടെ വടക്കുഭാഗത്താണ്; സമ്രാട് എന്ന അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാർ എട്ട് പേരാണ്, ഇവരെ ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നു.
പര്ജന്യഃ പവമാനസ്തു ദ്വിതീയഃ സോ ഽനുദൃശ്യതേ പാവകോഷ്ണഃ സമൂഹ്യസ്തു വോത്തരേ സോ ഽഗ്നിരുച്യതേ
പർജന്യനും പവമാനനും രണ്ടാമത്താണ്; അവൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല. പാവക എന്ന പേരിലുള്ള, ചൂടും കൂട്ടിച്ചേർത്തതുമായ അഗ്നി വടക്കുഭാഗത്താണെന്ന് പറയുന്നു.
ഹവ്യസൂദോ ഹ്യ് അസംമൃജ്യഃ ശാമിത്രഃ സ വിഭാവ്യതേ ശതധാമാ സുധാജ്യോതീ രൌദ്രൈശ്വര്യഃ സ ഉച്യതേ
ഹവ്യങ്ങൾ കഴിക്കുന്ന അഗ്നി, ശുദ്ധീകരിക്കാനാവാത്തവൻ, ശാമിത്രൻ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; അവൻ പ്രത്യേകതയുള്ളവൻ. ശതധാമൻ, ശുദ്ധമായ നെയ്യിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, ഭയങ്കരമായ ഐശ്വര്യം ഉള്ളവൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ബ്രഹ്മജ്യോതിര് വസുധാമാ ബ്രഹ്മസ്ഥാനീയ ഉച്യതേ അജൈകപാദുപസ്ഥേയഃ സ വൈ ശാലാമുഖോ യതഃ
ബ്രഹ്മജ്യോതി, ഭൂമി അവന്റെ സ്ഥലം, ബ്രഹ്മസ്ഥാനിയായവൻ എന്നാണ് പറയുന്നത്. അജൈകപാദ് സമീപിക്കേണ്ടത് ശാലാമുഖനാണ്, അവനിൽ നിന്നാണ് അജൈകപാദ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
അനിര്ദേശ്യോ ഹ്യഹിര്ബുധ്ന്യോ ബഹിരന്തേ തു ദക്ഷിണൌ പുത്രാ ഹ്യേതേ തു സര്വസ്യ ഉപസ്ഥേയാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ
വിവരണം ചെയ്യാനാവാത്ത അഹിർബുദ്ധ്യൻ പുറത്തും ദക്ഷിണാവസാനത്തുമാണ്; ഇവർ അവന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. ഇവരെല്ലാം ദ്വിജന്മാർ സമീപിക്കേണ്ടവരാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ വിഹരണീയാംസ്തു വക്ഷ്യാമ്യഷ്ടൌ തു താന്സുതാന് ഹൌത്രിയസ്യ സുതോ ഹ്യഗ്നിര് ബര്ഹിഷോ ഹവ്യവാഹനഃ
ഇതിനുശേഷം സഞ്ചരിക്കേണ്ട എട്ടുപേർkoരെയും ഞാൻ പറയാം; ഹോത്രിയുടെ പുത്രൻ, ദർഭയുടെ അഗ്നി, ഹവ്യങ്ങൾ വഹിക്കുന്നവൻ.
പ്രശംസ്യോ ഽഗ്നിഃ പ്രചേതാസ്തു ദ്വിതീയഃ സംസഹായകഃ സുതോ ഹ്യഗ്നേര് വിശ്വവേദാ ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസിരുച്യതേ
പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി, പ്രചേതാസ്, രണ്ടാമത്താണ്, സഹായിയാണ്; അഗ്നിയുടെ പുത്രനായ വിശ്വവേദൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ പാരായകൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അപാം യോനിഃ സ്മൃതഃ സ്വാമ്ഭഃ സേതുര്നാമ വിഭാവ്യതേ ധിഷ്ണ്യ ആഹരണാ ഹ്യേതേ സോമേനേജ്യന്ത വൈ ദ്വിജൈഃ
ജലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം സ്വാംഭം എന്ന പേരിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു, സെതു എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ധിഷ്ണ്യങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്ന അഗ്നികളാണ്; ഇവയെ ദ്വിജന്മാർ സോമയോടെ ആരാധിക്കുന്നു.
തതോ യഃ പാവകോ നാമ്നാ യഃ സദ്ഭിര്യോഗ ഉച്യതേ അഗ്നിഃ സോ ഽവഭൃഥോ ജ്ഞേയോ വരുണേന സഹേജ്യതേ
അതിനുശേഷം പാവക എന്ന പേരിലുള്ള അഗ്നി, സദാചാരികൾ യോഗം എന്നുപറയുന്നവൻ, അവഭൃതം എന്നറിയപ്പെടണം; അവൻ വരുണനോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ഹൃദയസ്യ സുതോ ഹ്യഗ്നേര് ജഠരേ ഽസൌ നൃണാം പചന് മന്യുമാഞ്ജഠരശ്ചാഗ്നിര് വിദ്ധാഗ്നിഃ സതതം സ്മൃതഃ
ഹൃദയത്തിൽ അഗ്നിയുടെ പുത്രൻ വയറ്റിൽ വസിക്കുന്നു, മനുഷ്യർക്കായി പാചകം ചെയ്യുന്നു; ജ്വലിക്കുന്ന വയറാണ് എപ്പോഴും തുളച്ച അഗ്നി എന്നുപറയപ്പെടുന്നത്.
പരസ്പരോത്ഥിതോ ഹ്യഗ്നിര് ഭൂതാനീഹ വിഭുര്ദഹന് അഗ്നേര്മന്യുമതഃ പുത്രോ ഘോരഃ സംവര്തകഃ സ്മൃതഃ
ഒരോരുത്തരുടെയും ഇടയിൽ ഉദിച്ചുയരുന്ന അഗ്നി ഇവിടെ ജീവികളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അഗ്നിയുടെ പുത്രനായ കോപമുള്ളവൻ ഭയങ്കരനായ സംവർത്തകൻ എന്നുപറയപ്പെടുന്നു.