ഗമ്യാഗമ്യം ന ജാനീഷേ ഗോധര്മാത്പ്രാര്ഥയന്സുതാമ് ദുര്വൃത്തം ത്വാം ത്യജാമ്യദ്യ ഗച്ഛ ത്വം സ്വേന കര്മണാ
'നിനക്ക് എന്താണ് ചെയ്യാവുന്നതോ ചെയ്യരുതാത്തതോ എന്നറിയില്ല; പശുക്കളുടെ ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു മകളെ ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇനിമുതൽ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, ദുഷ്ടനേ, നീ നിന്റെ പ്രവൃത്തിയനുസരിച്ച് പോകൂ'.
കാഷ്ഠേ സമുദ്ഗേ പ്രക്ഷിപ്യ ഗങ്ഗാമ്ഭസി സമുത്സൃജത് യസ്മാത്ത്വമന്ധോ വൃദ്ധശ്ച ഭര്തവ്യോ ദുരധിഷ്ഠിതഃ
മരക്കഷ്ണത്തിൽ കയറ്റി, ഗംഗാനദിയിൽ അവളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. 'നീ കുരുടനും വയസ്സായവനും പോഷിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവനുമാണ്, അതിനാൽ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
തമുഹ്യമാനം വേഗേന സ്രോതസോ ഽഭ്യാശമാഗതഃ ജഗ്രാഹ തം സ ധര്മാത്മാ ബലിര് വൈരോചനിസ്തദാ
അവൻ നദിയുടെ ഒഴുക്കിൽ വേഗത്തിൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വൈരോചനപുത്രൻ ബലി അവിടേക്ക് വന്നു അവനെ പിടിച്ചു.
അന്തഃപുരേ ജുഗോപൈനം ഭക്ഷ്യഭോജ്യൈശ്ച തര്പയന് പ്രീതശ്ചൈവ വരേണൈവ ച്ഛന്ദയാമാസ വൈ ബലിമ്
അവനെ അകത്തുള്ള മന്ദിരത്തിൽ സംരക്ഷിച്ചു, രുചികരമായ ഭക്ഷ്യപാനീയങ്ങൾ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. സന്തോഷത്തോടെ, ബലി അവനോട് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
തസ്മാച്ച സ വരം വവ്രേ പുത്രാര്ഥേ ദാനവര്ഷഭഃ സംതാനാര്ഥം മഹാഭാഗഭാര്യായാം മമ മാനദ പുത്രാന്ധര്മാര്ഥതത്ത്വജ്ഞാന് ഉത്പാദയിതുമര്ഹസി
അതിനാൽ, സന്താനത്തിനായി ദാനവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബാലി, മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഭാര്യയ്ക്ക് ധർമ്മവും സത്യവും അർത്ഥവും അറിയുന്ന പുത്രന്മാർ ജനിക്കണമെന്നു വരം ചോദിച്ചു.
ഏവമുക്തോ ഽഥ ദേവര്ഷിസ് തഥാസ്ത്വിത്യുക്തവാന് പ്രഭുഃ സ തസ്യ രാജാ സ്വാം ഭാര്യാം സുദേഷ്ണാം നാമ പ്രാഹിണോത് അന്ധം വൃദ്ധം ച തം ജ്ഞാത്വാ ന സാ ദേവീ ജഗാമ ഹ
അപ്പോൾ ദേവർഷി, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. രാജാവ് തന്റെ ഭാര്യയായ സുദേഷ്ണയെ അയക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ആ അന്ധനും വയസ്സായവനുമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ രാജ്ഞി സുദേഷ്ണ അവിടെ പോയില്ല.
ശൂദ്രാം ധാത്രേയികാം തസ്മാവ് അന്ധായ പ്രാഹിണോത്തദാ തസ്യാം കക്ഷീവദാദീംശ്ച ശൂദ്രയോനാവ് ഋഷിര് വശീ
അതിനുപകരമായി, രാജ്ഞി ഒരു ശൂദ്ര ദാസിയെ അവന്റെ അടുക്കളയിലേക്ക് അയച്ചു. ആ ദാസിയിൽ കക്ഷീവതാദി ശൂദ്രജന്മരായ പുത്രന്മാരെ ആ മഹർഷി ജനിപ്പിച്ചു.
ജനയാമാസ ധര്മാത്മാ ശൂദ്രാന് ഇത്യേവമാദികമ് ഉവാച തം ബലീ രാജാ ദൃഷ്ട്വാ കക്ഷീവദാദികാന്
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ മഹർഷി ആ ദാസിയിൽ ശൂദ്ര പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. കക്ഷീവതാദി പുത്രന്മാരെ കണ്ട രാജാവ് അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രവീണാന് ഋഷിധര്മസ്യ ചേശ്വരാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ വിദ്വാന് പ്രത്യക്ഷധര്മാണാം ബുദ്ധിമാന് വൃത്തിമാഞ്ഛുചീന്
അവർ ഋഷിധർമ്മങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും, വേദവാക്യങ്ങളിൽ പ്രഭുത്വവും, നേരിൽ കാണാവുന്ന ധർമ്മത്തിൽ ജ്ഞാനവും, ബുദ്ധിയും, നല്ല സ്വഭാവവും, ശുദ്ധിയും ഉള്ളവരായിരുന്നു.
മമൈവ ചേതി ഹോവാച തം ദീര്ഘതമസം ബലിഃ നത്യുവാച മുനിസ്തം വൈ മമൈവമിതി ചാബ്രവീത്
ബാലി അവനോട്, 'അവർ എന്റെവരാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ മഹർഷി വിനയത്തോടെ, 'അവർ എന്റെവരാണ്' എന്നും മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഉത്പന്നാഃ ശൂദ്രയോനാ തു ഭവച്ഛന്ദേ സുരോത്തമ അന്ധം വൃദ്ധം ച മാം ജ്ഞാത്വാ സുദേഷ്ണാ മഹിഷീ തവ പ്രാഹിണോദ് അവമാനാന്മേ ശൂദ്രാം ധാത്രേയികാം നൃപ
ശൂദ്രയോനിയിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അവർ ജനിച്ചു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ. ഞാൻ അന്ധനും വയസ്സായവനുമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, രാജ്ഞി സുദേഷ്ണ അവമാനത്തോടെ ശൂദ്ര ദാസിയെ എന്നെക്കായി അയച്ചു.
തതഃ പ്രസാദയാമാസ ബലിസ് തമൃഷിസത്തമമ് ബലിഃ സുദേഷ്ണാം താം ഭാര്യാം ഭര്ത്സയാമാസ ദാനവഃ
അതിനുശേഷം ബാലി ആ മഹർഷിയെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചു. ദാനവരാജാവ് ബാലി തന്റെ ഭാര്യയായ സുദേഷ്ണയെ ശാസിച്ചു.
പുനശ്ചൈനാമ് അലംകൃത്യ ഋഷയേ പ്രത്യപാദയത് താം സ ദീര്ഘതമാ ദേവീം തഥാ കൃതവതീം തദാ
പിന്നീട്, സുദേഷ്ണയെ അലങ്കരിച്ച് മഹർഷിക്കായി വീണ്ടും അയച്ചു. രാജ്ഞി സുദേഷ്ണ അപ്പോൾ പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്തു.
ദധ്നാ ലവണമിശ്രേണ ത്വ് അഭ്യക്തം മധുകേന തു ലിഹ മാമ് അജുഗുപ്സന്തീ ആപാദതലമസ്തകമ് തതസ്ത്വം പ്രാപ്സ്യസേ ദേവി പുത്രാന്വൈ മനസേപ്സിതാന്
'തൈരിലും ഉപ്പും തേനും ചേർത്ത് ശരീരത്തിൽ പുരട്ടി, കാലിൽ നിന്ന് തലവരെ എനിക്ക് അശുദ്ധിയില്ലാതെ ചൊരിഞ്ഞു കഴിക്കണം; അപ്പോൾ, രാജ്ഞി, നിന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പുത്രന്മാർ ലഭിക്കും.'
തസ്യ സാ തദ്വചോ ദേവീ സര്വം കൃതവതീ തദാ തസ്യ സാപാനമ് ആസാദ്യ ദേവീ പരിഹരത്തദാ
അപ്പോൾ രാജ്ഞി മഹർഷി പറഞ്ഞതെല്ലാം ചെയ്തു. എന്നാൽ കുടിക്കേണ്ടതായപ്പോൾ അവൾ അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു.
താമുവാച തതഃ സോ ഽഥ യത്തേ പരിഹൃതം ശുഭേ വിനാപാനം കുമാരം തു ജനയിഷ്യസി പൂര്വജമ്
അപ്പോൾ മഹർഷി അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ശുഭേ, നീ കുടിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കിയതിനാൽ, നീ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിക്കും; അവൻ മൂത്തവനാകും.'
നാര്ഹസി ത്വം മഹാഭാഗ പുത്രം മേ ദാതുമീദൃശമ് തോഷിതശ്ച യഥാശക്തി പ്രസാദം കുരു മേ പ്രഭോ
'മഹാഭാഗേ, ഇങ്ങനെയുള്ള ഒരു പുത്രനെ എനിക്കു നൽകേണ്ടതല്ല. ഞാൻ കഴിയുന്നത്ര സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; ദയവായി എനിക്കു അനുഗ്രഹം നൽകണം.'
തവാപചാരാദ്ദേവ്യേഷ നാന്യഥാ ഭവിതാ ശുഭേ നൈവ ദാസ്യതി പുത്രസ്തേ പൌത്രൌ വൈ ദാസ്യതേ ഫലമ്
'ശുഭേ, നിന്റെ തെറ്റിനാൽ ഇതിനു മറ്റൊരു വിധിയില്ല; നിന്റെ പുത്രൻ നിനക്കു മക്കളെ നൽകില്ല, പക്ഷേ നിന്റെ മക്കളുടെ മക്കൾ ഫലം നൽകും.'
തസ്യാപാനം വിനാ ചൈവ യോഗ്യഭാവോ ഭവിഷ്യതി തസ്മാദ് ദീര്ഘതമാങ്ഗേഷു കുക്ഷൌ സ്പൃഷ്ട്വേദമ് അബ്രവീത്
അവൾ കുടിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് യോഗ്യത ഉണ്ടാകും; അതിനാൽ ദീർഘതമസിന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ സ്പർശിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രാശിതം യദ്യദങ്ഗേഷു ന സോപസ്ഥം ശുചിസ്മിതേ തേന തിഷ്ഠന്തി തേ ഗര്ഭേ പൌര്ണമാസ്യാമ് ഇവോഡുരാട്
'ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ നീ ചൊരിഞ്ഞതെല്ലാം, ശുചിസ്മിതേ, ജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ അല്ലാതെ, അവയൊക്കെ ഗർഭത്തിൽ നിലനിൽക്കും, പൗർണമാസി രാത്രിയിലെ പൂർണമാനുപോലെ.'
ഭവിഷ്യന്തി കുമാരാസ്തു പഞ്ച ദേവസുതോപമാഃ തേജസ്വിനഃ സുവൃത്താശ്ച യജ്വാനോ ധാര്മികാശ്ച തേ
'അവിടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ജനിക്കും, ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെ, തേജസ്സും നല്ല സ്വഭാവവും യജ്ഞശീലവും ധാർമ്മികതയും ഉള്ളവർ.'
തദംശസ്തു സുദേഷ്ണായാ ജ്യേഷ്ഠഃ പുത്രോ വ്യജായത അങ്ഗസ്തഥാ കലിങ്ഗശ്ച പുണ്ഡ്രഃ സുഹ്മസ്തഥൈവ ച
അവയിൽ, സുദേഷ്ണയുടെ ഭാഗമായ മൂത്ത പുത്രൻ അങ്കൻ ജനിച്ചു; അങ്ങനെ തന്നെ കലിംഗൻ, പുണ്ഡ്രൻ, സുഹ്മൻ എന്നിവരും.
വങ്ഗരാജസ്തു പഞ്ചൈതേ ബലേഃ പുത്രാശ്ച ക്ഷേത്രജാഃ ഇത്യേതേ ദീര്ഘതമസാ ബലേര്ദത്താഃ സുതാസ്തഥാ
വംഗരാജാവും ഈ അഞ്ചു പേരും ബലിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്, അവർക്ക് ദീർഘതമസൻ തന്നവരാണ്. ഇവർ എല്ലാവരും ബലിക്ക് ജനിച്ച പുത്രന്മാരായി.
പ്രതിഷ്ഠാമാഗതാനാം ഹി ബ്രാഹ്മണ്യം കാരയംസ്തതഃ തതോ മാനുഷയോന്യാം സ ജനയാമാസ വൈ പ്രജാഃ
അവർക്കു സ്ഥാനം ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവരെ ബ്രാഹ്മണരാക്കി. പിന്നെ മനുഷ്യവംശത്തിൽ നിന്ന് അവൻ സന്തതികളെ ജനിപ്പിച്ചു.
തതസ്തം ദീര്ഘതമസം സുരഭിര്വാക്യമബ്രവീത് വിചാര്യ യസ്മാദ്ഗോധര്മം പ്രമാണം തേ കൃതം വിഭോ
അതിനുശേഷം സുരഭി ദീർഘതമസനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ പശുവിന്റെ ധർമ്മം മാനദണ്ഡമാക്കി എടുത്തതുകൊണ്ട്—'
ശക്ത്യാ ചാനന്യയാസ്മാസു തേന പ്രീതാസ്മി തേ ഽനഘ തസ്മാത്തുഭ്യം തമോ ദീര്ഘമ് ആഘ്രായാപനുദാമി വൈ
'നിന്റെ അകമ്പടിയില്ലാത്ത ഭക്തിയാൽ ഞാൻ സന്തോഷവതിയാണ്, നീ പാപരഹിതനാണ്. അതിനാൽ, നീയിലുണ്ടായിരുന്ന ആ ദീർഘമായ ഇരുട്ട് ഞാൻ വലിച്ചെടുത്ത് നീക്കുന്നു.'
ബാര്ഹസ്പത്യസ്തഥൈവൈഷ പാപ്മാ വൈ തിഷ്ഠതി ത്വയി ജരാം മൃത്യും തമശ്ചൈവ ആഘ്രായാപനുദാമി തേ
'ബ്രഹസ്പതിയുടെ പാപവും ഇപ്പോഴും നിന്നിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ഞാൻ അത് കൂടി വലിച്ചെടുത്ത്, നിന്റെ വയസ്സും മരണമെന്ന ഇരുട്ടും നീക്കുന്നു.'
സദ്യഃ സ ഘ്രാതമാത്രസ്തു അസിതോ മുനിസത്തമഃ ആയുഷ്മാംശ്ച വപുഷ്മാംശ്ച ചക്ഷുഷ്മാംശ്ച തതോ ഽഭവത്
ഉടൻ തന്നെ, സുരഭി മണിഞ്ഞയുടൻ, ആ മഹർഷിയായ അസിതൻ ദീർഘായുസും സൗന്ദര്യവും കാഴ്ചയും നേടിയവനായി.
ഗോ ഽഭ്യാഹതേ തമസി വൈ ഗൌതമസ്തു തതോ ഽഭവത് കാക്ഷീവാംസ്തു തതോ ഗത്വാ സഹ പിത്രാ ഗിരിവ്രജമ്
പശു അകറ്റിയ ഇരുട്ട് മാറിയപ്പോൾ, ഗൗതമൻ ഉദിച്ചുവന്നു; കാക്ഷീവാൻ അപ്പനോടൊപ്പം ഗിരിവ്രജം എന്ന നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
ദൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാ പിതുര്വൈ സ ഹ്യ് ഉപവിഷ്ടശ്ചിരം തപഃ തതഃ കാലേന മഹതാ തപസാ ഭാവിതസ്തു സഃ
അവൻ അപ്പനെ കണ്ടു സ്പർശിച്ചു, ദീർഘകാലം തപസ്സിൽ ഇരുന്നു. വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ തപസ്സിലൂടെ അവൻ ശുദ്ധനായി.