തേനാസൌ നിഗൃഹീതശ്ച ന ചചാല പദാത്പദമ് തതോ ഽബ്രവീദ്വൃഷസ്തം വൈ മുഞ്ച മാം ബലിനാം വര
അങ്ങനെ പിടിച്ചുവച്ചപ്പോൾ ആ കാള ഒരു കാൽപോലും നീങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. പിന്നെ ആ കാള അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, എന്നെ വിട്ടുവിടു'.
ന മയാസാദിതസ്താത ബലവാംസ്ത്വത്സമഃ ക്വചിത് മമ ചാന്യഃ സമോ വാപി ന ഹി മേ ബലസംഖ്യയാ മുഞ്ച താതേതി ച പുനഃ പ്രീതസ്തേ ഽഹം വരം വൃണു
'എന്റെ അച്ഛാ, നിന്നെപ്പോലെ ശക്തനായവനെ ഞാൻ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല. എനിക്ക് തുല്യശക്തിയുള്ളവനുമില്ല. എന്നെ വിട്ടുവിടു, അച്ഛാ, ഞാൻ സന്തോഷപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഒരു വരം ചോദിക്കൂ'.
ഏവമുക്തോ ഽബ്രവീദേനം ജീവന്മേ ത്വം ക്വ യാസ്യസി ഏഷ ത്വാം ന വിമോക്ഷ്യാമി പരസ്വാദം ചതുഷ്പദമ്
അവനിങ്ങനെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം നീ എവിടേക്കാണ് പോകാൻ പോകുന്നത്? ഞാൻ നിന്നെയും മറ്റൊരാളുടെ ഈ നാലുകാലിയെയും വിട്ടുവിടില്ല'.
നാസ്മാകം വിദ്യതേ താത പാതകം സ്തേയമേവ ച ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യം തഥാ ചൈവ പേയാപേയം തഥൈവ ച
'എന്റെ അച്ഛാ, ഞങ്ങൾക്ക് പാപമോ കള്ളച്ചോരിയോ ഇല്ല. ഭക്ഷിക്കാവുന്നതും ഭക്ഷിക്കരുതാത്തതും, കുടിക്കാവുന്നതും കുടിക്കരുതാത്തതും എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളുമില്ല'.
ദ്വിപദാം ബഹവോ ഹ്യ് ഏതേ ധര്മ ഏഷ ഗവാം സ്മൃതഃ കാര്യാകാര്യേ ന വാഗമ്യാഗമനം ച തഥൈവ ച
'രണ്ടുകാലികളിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ധർമ്മങ്ങൾ പലതുമുണ്ട്. പക്ഷേ പശുക്കൾക്കുള്ള നിയമം ഇതാണ്: ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും സംബന്ധിച്ച് വരാനോ പോകാനോ വിലക്കൊന്നുമില്ല'.
ഗവാം ധര്മം തു വൈ ശ്രുത്വാ സംഭ്രാന്തസ്തു വിസൃജ്യ തമ് ശക്ത്യാന്നപാനദാനാത്തു ഗോപതിം സംപ്രസാദയത്
പശുക്കളുടെ ധർമ്മം കേട്ടപ്പോൾ അവൻ ആശങ്കപ്പെട്ടു, അവനെ വിട്ടുവിട്ടു. ശേഷമുള്ളതിൽ കഴിയുന്നത്ര ഭക്ഷണവും പാനീയവും നൽകി, പശുക്കളുടെ അധിപതിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
പ്രസാദിതേ ഗതേ തസ്മിന് ഗോധര്മം ഭക്തിതസ്തു സഃ മനസൈവ സമാദധ്യൌ തന്നിഷ്ഠസ്തത്പരോ ഹി സഃ
അവൻ സന്തോഷത്തോടെ വിട്ടുപോയപ്പോൾ, ദീർഘതമസ് ഭക്തിയോടെ പശുക്കളുടെ ധർമ്മത്തിൽ മനസു കെട്ടി, അതിൽ സ്ഥിരതയോടെ അർപ്പിതനായി.
തതോ യവീയസഃ പത്നീം ഗൌതമസ്യാഭ്യപദ്യത കൃതാവലേപാം താം മത്വാ സോ ഽനഡ്വാനിവ ന ക്ഷമഃ
അതിനുശേഷം ഗൗതമന്റെ ഇളയ ഭാര്യയോടാണ് അവൻ സമീപിച്ചത്. അവൾ അഭിമാനത്തോടെ പെരുമാറി; അവളെ ഒരു കന്യകയില്ലാത്ത പശുവിനോട് സമമായി കരുതി, സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.
ഗോധര്മം തു പരം മത്വാ സ്നുഷാം താമഭ്യപദ്യത നിര്ഭര്ത്സ്യ ചൈനം രുദ്ധ്വാ ച ബാഹുഭ്യാം സമ്പ്രഗൃഹ്യ ച
പശുക്കളുടെ ധർമ്മം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണെന്ന് കരുതി, അവൻ തൻറെ മരുമകളോടാണ് സമീപിച്ചത്; അവളെ ശാസിച്ചു, പിടിച്ചു, കൈകളാൽ പിടിച്ചു നിർത്തി.
ഭാവ്യമര്ഥം തു തം ജ്ഞാത്വാ മാഹാത്മ്യാത്തമുവാച സാ വിപര്യയം തു ത്വം ലബ്ധ്വാ അനഡ്വാനിവ വര്തസേ
സംഭവിക്കേണ്ടതായ കാര്യം മനസ്സിലാക്കി, അവളുടെ മഹത്വം കൊണ്ട് അവൾ പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഈ തിരിച്ചടിയുണ്ടായപ്പോൾ നീ കന്യകയില്ലാത്ത കാളയെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു'.
ഗമ്യാഗമ്യം ന ജാനീഷേ ഗോധര്മാത്പ്രാര്ഥയന്സുതാമ് ദുര്വൃത്തം ത്വാം ത്യജാമ്യദ്യ ഗച്ഛ ത്വം സ്വേന കര്മണാ
'നിനക്ക് എന്താണ് ചെയ്യാവുന്നതോ ചെയ്യരുതാത്തതോ എന്നറിയില്ല; പശുക്കളുടെ ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു മകളെ ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇനിമുതൽ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, ദുഷ്ടനേ, നീ നിന്റെ പ്രവൃത്തിയനുസരിച്ച് പോകൂ'.
കാഷ്ഠേ സമുദ്ഗേ പ്രക്ഷിപ്യ ഗങ്ഗാമ്ഭസി സമുത്സൃജത് യസ്മാത്ത്വമന്ധോ വൃദ്ധശ്ച ഭര്തവ്യോ ദുരധിഷ്ഠിതഃ
മരക്കഷ്ണത്തിൽ കയറ്റി, ഗംഗാനദിയിൽ അവളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. 'നീ കുരുടനും വയസ്സായവനും പോഷിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവനുമാണ്, അതിനാൽ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
തമുഹ്യമാനം വേഗേന സ്രോതസോ ഽഭ്യാശമാഗതഃ ജഗ്രാഹ തം സ ധര്മാത്മാ ബലിര് വൈരോചനിസ്തദാ
അവൻ നദിയുടെ ഒഴുക്കിൽ വേഗത്തിൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വൈരോചനപുത്രൻ ബലി അവിടേക്ക് വന്നു അവനെ പിടിച്ചു.
അന്തഃപുരേ ജുഗോപൈനം ഭക്ഷ്യഭോജ്യൈശ്ച തര്പയന് പ്രീതശ്ചൈവ വരേണൈവ ച്ഛന്ദയാമാസ വൈ ബലിമ്
അവനെ അകത്തുള്ള മന്ദിരത്തിൽ സംരക്ഷിച്ചു, രുചികരമായ ഭക്ഷ്യപാനീയങ്ങൾ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. സന്തോഷത്തോടെ, ബലി അവനോട് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
തസ്മാച്ച സ വരം വവ്രേ പുത്രാര്ഥേ ദാനവര്ഷഭഃ സംതാനാര്ഥം മഹാഭാഗഭാര്യായാം മമ മാനദ പുത്രാന്ധര്മാര്ഥതത്ത്വജ്ഞാന് ഉത്പാദയിതുമര്ഹസി
അതിനാൽ, സന്താനത്തിനായി ദാനവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബാലി, മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഭാര്യയ്ക്ക് ധർമ്മവും സത്യവും അർത്ഥവും അറിയുന്ന പുത്രന്മാർ ജനിക്കണമെന്നു വരം ചോദിച്ചു.
ഏവമുക്തോ ഽഥ ദേവര്ഷിസ് തഥാസ്ത്വിത്യുക്തവാന് പ്രഭുഃ സ തസ്യ രാജാ സ്വാം ഭാര്യാം സുദേഷ്ണാം നാമ പ്രാഹിണോത് അന്ധം വൃദ്ധം ച തം ജ്ഞാത്വാ ന സാ ദേവീ ജഗാമ ഹ
അപ്പോൾ ദേവർഷി, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. രാജാവ് തന്റെ ഭാര്യയായ സുദേഷ്ണയെ അയക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ആ അന്ധനും വയസ്സായവനുമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ രാജ്ഞി സുദേഷ്ണ അവിടെ പോയില്ല.
ശൂദ്രാം ധാത്രേയികാം തസ്മാവ് അന്ധായ പ്രാഹിണോത്തദാ തസ്യാം കക്ഷീവദാദീംശ്ച ശൂദ്രയോനാവ് ഋഷിര് വശീ
അതിനുപകരമായി, രാജ്ഞി ഒരു ശൂദ്ര ദാസിയെ അവന്റെ അടുക്കളയിലേക്ക് അയച്ചു. ആ ദാസിയിൽ കക്ഷീവതാദി ശൂദ്രജന്മരായ പുത്രന്മാരെ ആ മഹർഷി ജനിപ്പിച്ചു.
ജനയാമാസ ധര്മാത്മാ ശൂദ്രാന് ഇത്യേവമാദികമ് ഉവാച തം ബലീ രാജാ ദൃഷ്ട്വാ കക്ഷീവദാദികാന്
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ മഹർഷി ആ ദാസിയിൽ ശൂദ്ര പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. കക്ഷീവതാദി പുത്രന്മാരെ കണ്ട രാജാവ് അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രവീണാന് ഋഷിധര്മസ്യ ചേശ്വരാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ വിദ്വാന് പ്രത്യക്ഷധര്മാണാം ബുദ്ധിമാന് വൃത്തിമാഞ്ഛുചീന്
അവർ ഋഷിധർമ്മങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും, വേദവാക്യങ്ങളിൽ പ്രഭുത്വവും, നേരിൽ കാണാവുന്ന ധർമ്മത്തിൽ ജ്ഞാനവും, ബുദ്ധിയും, നല്ല സ്വഭാവവും, ശുദ്ധിയും ഉള്ളവരായിരുന്നു.
മമൈവ ചേതി ഹോവാച തം ദീര്ഘതമസം ബലിഃ നത്യുവാച മുനിസ്തം വൈ മമൈവമിതി ചാബ്രവീത്
ബാലി അവനോട്, 'അവർ എന്റെവരാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ മഹർഷി വിനയത്തോടെ, 'അവർ എന്റെവരാണ്' എന്നും മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഉത്പന്നാഃ ശൂദ്രയോനാ തു ഭവച്ഛന്ദേ സുരോത്തമ അന്ധം വൃദ്ധം ച മാം ജ്ഞാത്വാ സുദേഷ്ണാ മഹിഷീ തവ പ്രാഹിണോദ് അവമാനാന്മേ ശൂദ്രാം ധാത്രേയികാം നൃപ
ശൂദ്രയോനിയിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അവർ ജനിച്ചു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ. ഞാൻ അന്ധനും വയസ്സായവനുമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, രാജ്ഞി സുദേഷ്ണ അവമാനത്തോടെ ശൂദ്ര ദാസിയെ എന്നെക്കായി അയച്ചു.
തതഃ പ്രസാദയാമാസ ബലിസ് തമൃഷിസത്തമമ് ബലിഃ സുദേഷ്ണാം താം ഭാര്യാം ഭര്ത്സയാമാസ ദാനവഃ
അതിനുശേഷം ബാലി ആ മഹർഷിയെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചു. ദാനവരാജാവ് ബാലി തന്റെ ഭാര്യയായ സുദേഷ്ണയെ ശാസിച്ചു.
പുനശ്ചൈനാമ് അലംകൃത്യ ഋഷയേ പ്രത്യപാദയത് താം സ ദീര്ഘതമാ ദേവീം തഥാ കൃതവതീം തദാ
പിന്നീട്, സുദേഷ്ണയെ അലങ്കരിച്ച് മഹർഷിക്കായി വീണ്ടും അയച്ചു. രാജ്ഞി സുദേഷ്ണ അപ്പോൾ പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്തു.
ദധ്നാ ലവണമിശ്രേണ ത്വ് അഭ്യക്തം മധുകേന തു ലിഹ മാമ് അജുഗുപ്സന്തീ ആപാദതലമസ്തകമ് തതസ്ത്വം പ്രാപ്സ്യസേ ദേവി പുത്രാന്വൈ മനസേപ്സിതാന്
'തൈരിലും ഉപ്പും തേനും ചേർത്ത് ശരീരത്തിൽ പുരട്ടി, കാലിൽ നിന്ന് തലവരെ എനിക്ക് അശുദ്ധിയില്ലാതെ ചൊരിഞ്ഞു കഴിക്കണം; അപ്പോൾ, രാജ്ഞി, നിന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പുത്രന്മാർ ലഭിക്കും.'
തസ്യ സാ തദ്വചോ ദേവീ സര്വം കൃതവതീ തദാ തസ്യ സാപാനമ് ആസാദ്യ ദേവീ പരിഹരത്തദാ
അപ്പോൾ രാജ്ഞി മഹർഷി പറഞ്ഞതെല്ലാം ചെയ്തു. എന്നാൽ കുടിക്കേണ്ടതായപ്പോൾ അവൾ അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു.
താമുവാച തതഃ സോ ഽഥ യത്തേ പരിഹൃതം ശുഭേ വിനാപാനം കുമാരം തു ജനയിഷ്യസി പൂര്വജമ്
അപ്പോൾ മഹർഷി അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ശുഭേ, നീ കുടിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കിയതിനാൽ, നീ ഒരു പുത്രനെ ജനിപ്പിക്കും; അവൻ മൂത്തവനാകും.'
നാര്ഹസി ത്വം മഹാഭാഗ പുത്രം മേ ദാതുമീദൃശമ് തോഷിതശ്ച യഥാശക്തി പ്രസാദം കുരു മേ പ്രഭോ
'മഹാഭാഗേ, ഇങ്ങനെയുള്ള ഒരു പുത്രനെ എനിക്കു നൽകേണ്ടതല്ല. ഞാൻ കഴിയുന്നത്ര സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; ദയവായി എനിക്കു അനുഗ്രഹം നൽകണം.'
തവാപചാരാദ്ദേവ്യേഷ നാന്യഥാ ഭവിതാ ശുഭേ നൈവ ദാസ്യതി പുത്രസ്തേ പൌത്രൌ വൈ ദാസ്യതേ ഫലമ്
'ശുഭേ, നിന്റെ തെറ്റിനാൽ ഇതിനു മറ്റൊരു വിധിയില്ല; നിന്റെ പുത്രൻ നിനക്കു മക്കളെ നൽകില്ല, പക്ഷേ നിന്റെ മക്കളുടെ മക്കൾ ഫലം നൽകും.'
തസ്യാപാനം വിനാ ചൈവ യോഗ്യഭാവോ ഭവിഷ്യതി തസ്മാദ് ദീര്ഘതമാങ്ഗേഷു കുക്ഷൌ സ്പൃഷ്ട്വേദമ് അബ്രവീത്
അവൾ കുടിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് യോഗ്യത ഉണ്ടാകും; അതിനാൽ ദീർഘതമസിന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ സ്പർശിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രാശിതം യദ്യദങ്ഗേഷു ന സോപസ്ഥം ശുചിസ്മിതേ തേന തിഷ്ഠന്തി തേ ഗര്ഭേ പൌര്ണമാസ്യാമ് ഇവോഡുരാട്
'ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ നീ ചൊരിഞ്ഞതെല്ലാം, ശുചിസ്മിതേ, ജനനേന്ദ്രിയത്തിൽ അല്ലാതെ, അവയൊക്കെ ഗർഭത്തിൽ നിലനിൽക്കും, പൗർണമാസി രാത്രിയിലെ പൂർണമാനുപോലെ.'