കൃതാര്ഥമാഗതം ദൃഷ്ട്വാ കാവ്യം സര്വേ ദിതേഃ സുതാഃ അഭിജഗ്മുര്ഗൃഹം തസ്യ മുദിതാസ്തേ ദിദൃക്ഷവഃ
കാവ്യൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയെത്തിയതായി കണ്ടപ്പോൾ, ദിതിയുടെ മക്കൾ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ അവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ചേർന്ന് പോയി.
യദാ ഗതാ ന പശ്യന്തി മായയാ സംവൃതം ഗുരുമ് ലക്ഷണം തസ്യ തദ്ബുദ്ധ്വാ പ്രതിജഗ്മുര്യഥാഗതമ്
അവർ എത്തിയപ്പോൾ, മായയാൽ മറഞ്ഞിരുന്ന ഗുരുവിനെ കാണാൻ കഴിയാതെ, അതിന്റെ ലക്ഷണം മനസ്സിലാക്കി അവർ വന്ന വഴിയേ തിരിച്ചു പോയി.
ബൃഹസ്പതിസ്തു സംരുദ്ധം കാവ്യം ജ്ഞാത്വാ വരേണ തു തുഷ്ട്യര്ഥം ദശ വര്ഷാണി ജയന്ത്യാ ഹിതകാമ്യയാ
കാവ്യൻ ഒരു വരത്താൽ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതാണെന്ന് ബൃഹസ്പതി അറിഞ്ഞു. ജയന്തിയുടെ സന്തോഷത്തിനായി, അവളെ അനുഗ്രഹിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച്, പത്ത് വർഷം അങ്ങനെ തന്നെ തുടരാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ബുദ്ധ്വാ തദന്തരം സോ ഽപി ദൈത്യാനാമിന്ദ്രനോദിതഃ കാവ്യസ്യ രൂപമാസ്ഥായ അസുരാന് സമുപാഹ്വയത്
അവിടെ, ഇടവേളയിൽ, ഇന്ദ്രന്റെ പ്രേരണയോടെ ബൃഹസ്പതി കാവ്യന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അസുരന്മാരെ വിളിച്ചു കൂട്ടി.
തതസ്താനാഗതാന്ദൃഷ്ട്വാ ബൃഹസ്പതിരുവാച ഹ സ്വാഗതം മമ യാജ്യാനാം പ്രാപ്തോ ഽഹം വോ ഹിതായ ച
അവർ എത്തിയപ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: "എന്റെ യജ്ഞശിഷ്യരേ, സ്വാഗതം. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു."
അഹം വോ ഽധ്യാപയിഷ്യാമി വിദ്യാഃ പ്രാപ്താസ്തു യാ മയാ തതസ്തേ ഹൃഷ്ടമനസോ വിദ്യാര്ഥമുപപേദിരേ
"ഞാൻ എന്റെ അറിവ് നിങ്ങൾക്ക് പഠിപ്പിക്കും." അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ അവർ വിദ്യാർഥനത്തിനായി അടുത്തുവന്നു.
പൂര്ണേ കാവ്യസ്തദാ തസ്മിന് സമയേ ദശവാര്ഷികേ സമയാന്തേ ദേവയാനീ തദോത്പന്നാ ഇതി ശ്രുതിഃ ബുദ്ധിം ചക്രേ തതഃ സോ ഽഥ യാജ്യാനാം പ്രത്യവേക്ഷണേ
പത്ത് വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ആ സമയത്ത് കാവ്യനിൽ നിന്ന് ദേവയാനി ജനിച്ചു എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു. അതിനുശേഷം, അവൻ തന്റെ യജ്ഞശിഷ്യരെ കാണാൻ മനസ്സു തിരിച്ചു.
ദേവി ഗച്ഛാമ്യഹം ദ്രഷ്ടും മമ യാജ്യാഞ്ശുചിസ്മിതേ വിഭ്രാന്തവീക്ഷിതേ സാധ്വി ത്രിവര്ണായതലോചനേ
"ദേവി, ഞാൻ എന്റെ യജ്ഞശിഷ്യരെ കാണാൻ പോകുന്നു, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, സദ്ഗുണസമ്പന്നളേ, വിശാലവും മൂന്നുവർണ്ണമുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവളേ."
ഏവമുക്താബ്രവീദ് ഏനം ഭജ ഭക്താന്മഹാവ്രത ഏഷ ധര്മഃ സതാം ബ്രഹ്മന് ന ധര്മം ലോപയാമി തേ
ഇങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ മറുപടി പറഞ്ഞു: "നിന്റെ ഭക്തന്മാരെ സേവിക്കൂ, മഹാവ്രതധാരിയേ; ഇത് സന്മാർഗ്ഗികളുടെ കര്ത്തവ്യമാണ്, ബ്രാഹ്മണാ. ഞാൻ നിന്റെ ധർമ്മത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കില്ല."
തതോ ഗത്വാസുരാന്ദൃഷ്ട്വാ ദേവാചാര്യേണ ധീമതാ വഞ്ചിതാന്കാവ്യരൂപേണ തതഃ കാവ്യോ ഽബ്രവീത്തു താന്
അതിനുശേഷം, അസുരന്മാരെ ദേവന്മാരുടെ ജ്ഞാനിയായ ഗുരു കാവ്യന്റെ രൂപത്തിൽ വഞ്ചിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, കാവ്യൻ അവരോട് പറഞ്ഞു.
കാവ്യം മാം വോ വിജാനീധ്വം തോഷിതോ ഗിരിശോ വിഭുഃ വഞ്ചിതാ ബത യൂയം വൈ സര്വേ ശൃണുത ദാനവാഃ
"നിങ്ങൾ എന്നെ കാവ്യനായി അറിയണം; മഹാശക്തനായ ഗിരിശൻ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദുഃഖകരം, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വഞ്ചിതരായി! കേൾക്കൂ, ദാനവരേ."
ശ്രുത്വാ തഥാ ബ്രുവാണം തം സംഭ്രാന്താസ്തേ തദാഭവന് പ്രേക്ഷന്തസ് താവ് ഉഭൌ തത്ര സ്ഥിതാസീനൌ സുവിസ്മിതാഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത് കേട്ടപ്പോൾ, അവർ ആശ്ചര്യത്തോടെയും ഭയത്തോടെയും ഇരുവരെയും നോക്കി അവിടെ ഇരുന്നു.
സമ്പ്രമൂഢാസ് തതഃ സര്വേ ന പ്രാബുധ്യന്ത കിംചന അബ്രവീത് സമ്പ്രമൂഢേഷു കാവ്യസ്താനസുരാംസ്തദാ
അതിനുശേഷം, അവർ എല്ലാവരും പൂർണ്ണമായും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി, ഒന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി. അപ്പോൾ കാവ്യൻ ആ അസുരന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
ആചാര്യോ വോ ഹ്യ് അഹം കാവ്യോ ദേവാചാര്യോ ഽയമങ്ഗിരാഃ അനുഗച്ഛത മാം ദൈത്യാസ് ത്യജതൈനം ബൃഹസ്പതിമ്
"ഞാനാണ് നിങ്ങളുടെ ഗുരു കാവ്യൻ; ഇവൻ അങ്കിരാസാണ്, ദേവന്മാരുടെ ഗുരു. ദൈത്യരേ, എന്നെ പിന്തുടരൂ, ഈ ബൃഹസ്പതിയെ ഉപേക്ഷിക്കൂ."
ഇത്യുക്താ ഹ്യ് അസുരാസ്തേന താവ് ഉഭൌ സമവേക്ഷ്യ ച യദാസുരാ വിശേഷം തു ന ജാനന്ത്യുഭയോസ്തയോഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അസുരന്മാർ ഇരുവരെയും നോക്കി, എന്നാൽ അവരുടെ ഇടയിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ബൃഹസ്പതിര് ഉവാചൈനാന് അസമ്ഭ്രാന്തസ്തപോധനഃ കാവ്യോ വോ ഽഹം ഗുരുര്ദൈത്യാ മദ്രൂപോ ഽയം ബൃഹസ്പതിഃ
ബൃഹസ്പതി, മനസ്സുതടസ്സമില്ലാതെ, തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായവൻ, അവരോട് പറഞ്ഞു: "ദൈത്യരേ, ഞാനാണ് നിങ്ങളുടെ ഗുരു കാവ്യൻ; എന്റെ രൂപത്തിൽ നിന്നിരിക്കുന്നവൻ ബൃഹസ്പതിയാണ്."
സംമോഹയതി രൂപേണ മാമകേനൈഷ വോ ഽസുരാഃ ശ്രുത്വാ തസ്യ തതസ്തേ വൈ സമേത്യ തു തതോ ഽബ്രുവന്
"ഇവൻ എന്റെ രൂപം ധരിച്ച് നിങ്ങളെ വഞ്ചിക്കുന്നു, അസുരരേ." ഇതു കേട്ടപ്പോൾ, അവർ ഒരുമിച്ച് ചേരുകയും പറഞ്ഞു:
അയം നോ ദശ വര്ഷാണി സതതം ശാസ്തി വൈ പ്രഭുഃ ഏഷ വൈ ഗുരുരസ്മാകമ് അന്തരേപ്സുരയം ദ്വിജഃ
"ഈ പ്രഭു പത്ത് വർഷം തുടർച്ചയായി ഞങ്ങളെ പഠിപ്പിച്ചു; ഇവൻ തന്നെയാണ് നമ്മുടെ ഗുരു. ഈ ദ്വിജൻ ഞങ്ങളുടെ ഇടയിൽ കടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു."
തതസ്തേ ദാനവാഃ സര്വേ പ്രണിപത്യാഭിനന്ദ്യ ച വചനം ജഗൃഹുസ്തസ്യ ചിരാഭ്യാസേ ന മോഹിതാഃ
അപ്പോൾ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും അവനോട് നമസ്കരിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ ആശംസിച്ചു, അവന്റെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു. ദീർഘകാലം അഭ്യസിച്ചതിനാൽ, അവർ വഞ്ചിതരായില്ല.
ഊചുസ് തമസുരാഃ സര്വേ ക്രോധസംരക്തലോചനാഃ അയം ഗുരുര് ഹിതോ ഽസ്മാകം ഗച്ഛ ത്വം നാസി നോ ഗുരുഃ
അസുരന്മാർ എല്ലാവരും കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവരായി പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ ഗുരുവും ഉപകാരിയും. നീ പോകൂ, നീ ഞങ്ങളുടെ ഗുരു അല്ല.'
ഭാര്ഗവോ വാങ്ഗിരാ വാപി ഭഗവാനേഷ നോ ഗുരുഃ സ്ഥിതാ വയം നിദേശേ ഽസ്യ സാധു ത്വം ഗച്ഛ മാചിരമ്
ഭാർഗവനോ വാംഗിരസോ ആയാലും, ഈ മഹാനാണ് ഞങ്ങളുടെ ഗുരു. ഞങ്ങൾ അവന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്നു. നീ പോകൂ, വൈകിക്കേണ്ട.'
ഏവമുക്ത്വാസുരാഃ സര്വേ പ്രാപദ്യന്ത ബൃഹസ്പതിമ് യദാ ന പ്രത്യപദ്യന്ത കാവ്യേനോക്തം മഹദ്ധിതമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അസുരന്മാർ എല്ലാവരും ബൃഹസ്പതിയെ സമീപിച്ചു. കാവ്യൻ പറഞ്ഞ മഹത്തായ ഉപകാരത്തെ അവർ സ്വീകരിച്ചില്ല.
ചുകോപ ഭാര്ഗവസ്തേഷാമ് അവലേപേന തേന തു ബോധിതാ ഹി മയാ യസ്മാന് ന മാം ഭജഥ ദാനവാഃ
അവരുടെ അഹങ്കാരത്തെ കണ്ടു ഭാർഗവൻ കോപിച്ചു. ഞാൻ അവരെ ഉപദേശിച്ചിട്ടും ദാനവർ എന്നെ ആദരിച്ചില്ല.
തസ്മാത്പ്രനഷ്ടസംജ്ഞാ വൈ പരാഭവമവാപ്സ്യഥ ഇതി വ്യാഹൃത്യ താന്കാവ്യോ ജഗാമാഥ യഥാഗതമ്
അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടുത്തി പരാജയപ്പെടും എന്നു പറഞ്ഞ്, കാവ്യൻ അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോയി.
ശപ്താംസ്താനസുരാഞ്ജ്ഞാത്വാ കാവ്യേന സ ബൃഹസ്പതിഃ കൃതാര്ഥഃ സ തദാ ഹൃഷ്ടഃ സ്വരൂപം പ്രത്യപദ്യത
കാവ്യൻ അസുരന്മാരെ ശപിച്ചതറിയുമ്പോൾ, ബൃഹസ്പതി തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയതിൽ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം തിരിച്ചുപിടിച്ചു.
ബുദ്ധ്യാസുരാന് ഹതാഞ്ജ്ഞാത്വാ കൃതാര്ഥോ ഽന്തരധീയത തതഃ പ്രനഷ്ടേ തസ്മിംസ്തു വിഭ്രാന്താ ദാനവാഭവന്
ബുദ്ധിയാൽ അസുരന്മാർ തോറ്റതെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, തന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി, അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നെ അവൻ അദൃശനായപ്പോൾ, ദാനവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകി.
അഹോ വിവഞ്ചിതാഃ സ്മേതി പരസ്പരമഥാബ്രുവന് പൃഷ്ഠതോ ഽഭിമുഖാശ്ചൈവ താഡിതാങ്ഗിരസേന തു
'അയ്യോ, നാം വഞ്ചിതരായി!' എന്നിങ്ങനെ അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു. പിന്നിൽ നിന്നവർ മുന്നിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു, ആംഗിരസൻ അവരെ അടിച്ചു.
വഞ്ചിതാഃ സോപധാനേന സ്വേ സ്വേ വസ്തുനി മായയാ തതസ്ത്വപരിതുഷ്ടാസ്തേ തമേവ ത്വരിതാ യയുഃ പ്രഹ്ലാദമഗ്രതഃ കൃത്വാ കാവ്യസ്യാനുപദം പുനഃ
വഞ്ചനയാൽ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ മായയാൽ വഞ്ചിതരായി. അതിനുശേഷം, സംതൃപ്തരാകാതെ, അവർ പ്രഹ്ലാദനെ മുന്നിൽ വെച്ച് കാവ്യനെ പിന്തുടർന്ന് വേഗത്തിൽ അവന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
തതഃ കാവ്യം സമാസാദ്യ ഉപതസ്ഥുരവാങ്മുഖാഃ സമാഗതാന്പുനര്ദൃഷ്ട്വാ കാവ്യോ യാജ്യാനുവാച ഹ
അപ്പോൾ, കാവ്യനെ സമീപിച്ച്, അവർ തല താഴ്ത്തി നിന്നു. വീണ്ടും അവരെ ഒന്നിച്ച് കണ്ടപ്പോൾ, കാവ്യൻ യജ്ഞകർക്ക് പറഞ്ഞു.
മയാ സംബോധിതാഃ സര്വേ യസ്മാന്മാ നാഭിനന്ദഥ തതസ്തേനാവമാനേന ഗതാ യൂയം പരാഭവമ്
ഞാൻ ഉപദേശിച്ചിട്ടും നിങ്ങൾ എന്നെ ആദരിച്ചില്ല. അതിനാൽ, ആ അവമാനത്താൽ നിങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടു.