ഇമാംശ്ചോദാഹരന്ത്യത്ര ശ്ലോകാന്പ്രതി തമാഹുകമ് സോപാസങ്ഗാനുകര്ഷാണാം സധ്വജാനാം വരൂഥിനാമ്
ഇവിടെയാണു ആഹുകനെ കുറിച്ച്, അനുചരന്മാരും പതാകയുമുള്ള സൈന്യങ്ങളുമൊക്കെയുള്ളവരെപ്പറ്റി ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നത്.
രഥാനാം മേഘഘോഷാണാം സഹസ്രാണി ദശൈവ തു നാസത്യവാദീ നാതേജാ നായജ്വാ നാസഹസ്രദഃ
മേഘഗോശംപോലുള്ള ശബ്ദമുള്ള പത്തു ആയിരം രഥങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ ആരും അസത്യവാദിയുമല്ല, ആരും തേജസ്സില്ലാത്തവനും അല്ല, ആരും യാഗം ചെയ്യാത്തവനും അല്ല, ആരും ആയിരങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യാത്തവനും അല്ല.
നാശുചിര്നാപ്യവിദ്വാന് ഹി യോ ഭോജേഷ്വഭ്യജായത ആഹുകസ്യ ഭൃതിം പ്രാപ്താ ഇത്യേതദ്വൈ തദുച്യതേ
ഭോജന്മാരിൽ ആരും അശുദ്ധനോ അജ്ഞാനിയോ ആയിരുന്നില്ല; ആഹുകന്റെ സേവനം നേടിയവരെപ്പറ്റിയാണ് ഇതു പറയുന്നത്.
ആഹുകശ്ചാപ്യവന്തീഷു സ്വസാരം ചാഹുകീം ദദൌ ആഹുകാത്കാശ്യദുഹിതാ ദ്വൌ പുത്രൌ സമസൂയത
ആഹുകൻ അവന്റെ സഹോദരി ആഹുകിയെ അവന്തിയിൽ വിവാഹം നൽകി; ആഹുകയിൽ നിന്ന് കാശ്യന്റെ മകൾക്ക് രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
ദേവകശ്ചോഗ്രസേനശ്ച ദേവഗര്ഭസമാവ് ഉഭൌ ദേവകസ്യ സുതാ വീരാ ജജ്ഞിരേ ത്രിദശോപമാഃ
ദേവകനും ഉഗ്രസേനനും ദൈവികതയാൽ നിറഞ്ഞവരായി ജനിച്ചു; ദേവകന്റെ വീരയായ പുത്രിമാർ ദേവന്മാരോട് സമാനരായി ജനിച്ചു.
ദേവവാനുപദേവശ്ച സുദേവോ ദേവരക്ഷിതഃ തേഷാം സ്വസാരഃ സപ്താസന് വസുദേവായ താ ദദൌ
ദേവവാൻ, ഉപദേവൻ, സുദേവൻ, ദേവരക്ഷിതൻ—ഇവർക്കു ഏഴ് സഹോദരിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരെ വസുദേവനു കല്യാണം കഴിച്ചു.
ദേവകീ ശ്രുതദേവീ ച മിത്രദേവീ യശോധരാ ശ്രീദേവീ സത്യദേവീ ച സുതാപീ ചേതി സപ്തമീ
ദേവകി, ശ്രുതദേവി, മിത്രദേവി, യശോധര, ശ്രീദേവി, സത്യദേവി, സുതാപി—ഇവരാണ് ആ ഏഴു സഹോദരിമാർ.
നവോഗ്രസേനസ്യ സുതാഃ കംസസ്തേഷാം തു പൂര്വജഃ ന്യഗ്രോധശ്ച സുനാമാ ച കങ്കഃ ശങ്കുശ്ച ഭൂയസഃ
ഉഗ്രസേനന് ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ മുതിർന്നവൻ കംസൻ, പിന്നെ ന്യഗ്രോധൻ, സുനാമൻ, കങ്കൻ, ശങ്കു എന്നിവരും മറ്റു ചിലരും.
അജഭൂ രാഷ്ട്രപാലശ്ച യുദ്ധമുഷ്ടിഃ സുമുഷ്ടിദഃ തേഷാം സ്വസാരഃ പഞ്ചാസന് കംസാ കംസവതീ തഥാ
അജഭൂ, രാഷ്ട്രപാലൻ, യുദ്ധമുഷ്ടി, സുമുഷ്ടിദൻ എന്നിവരുടെ അഞ്ചു സഹോദരിമാർ: കംസ, കംസവതി, മറ്റുള്ളവരും.
സുതന്തൂ രാഷ്ട്രപാലീ ച കങ്കാ ചേതി വരാങ്ഗനാഃ ഉഗ്രസേനഃ സഹാപത്യോ വ്യാഖ്യാതഃ കുകുരോദ്ഭവഃ
സുതന്തു, രാഷ്ട്രപാലി, കങ്ക എന്നിങ്ങനെയുള്ള മഹിളകൾ; ഇങ്ങനെ ഉഗ്രസേനനും മക്കളും, കുകുര വംശം വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഭജമാനസ്യ പുത്രോ ഽഥ രഥിമുഖ്യോ വിദൂരഥഃ രാജാധിദേവഃ ശൂരശ്ച വിദൂരഥസുതോ ഽഭവത്
ഭജമാനന്റെ മകനായി രഥികളിൽ പ്രധാനിയായ വിദ്യുരഥൻ ജനിച്ചു; വിദ്യുരഥന്റെ മക്കളായി രാജാധിദേവനും ശൂരനും ജനിച്ചു.
രാജാധിദേവസ്യ സുതൌ ജജ്ഞാതേ ദേവസംമിതൌ നിയമവ്രതപ്രധാനൌ ശോണാശ്വഃ ശ്വേതവാഹനഃ
രാജാധിദേവന് ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള, വ്രതങ്ങളിൽ പ്രധാനരായ രണ്ട് മക്കളായ ശോണാശ്വനും ശ്വേതവാഹനനും ജനിച്ചു.
ശോണാശ്വസ്യ സുതാഃ പഞ്ച ശൂരാ രണവിശാരദാഃ ശമീ ച ദേവശര്മാ ച നികുന്തഃ ശക്രശത്രുജിത്
ശോണാശ്വന് അഞ്ചു ധീരരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായ മക്കളുണ്ടായിരുന്നു: ശമി, ദേവശർമ, നികുന്ത, ശക്ര, ശത്രുജിത്.
ശമിപുത്രഃ പ്രതിക്ഷത്രഃ പ്രതിക്ഷത്രസ്യ ചാത്മജഃ പ്രതിക്ഷേത്രഃ സുതോ ഭോജോ ഹൃദീകസ്തസ്യ ചാത്മജഃ
ശമിയുടെ മകനായി പ്രതിക്ഷത്രൻ, അവന്റെ മകനായി പ്രതിക്ഷേത്രൻ, അവന്റെ മകനായി ഭോജൻ, ഭോജനിന്റെ മകനായി ഹൃദികൻ ജനിച്ചു.
ഹൃദീകസ്യാഭവന്പുത്രാ ദശ ഭീമപരാക്രമാഃ കൃതവര്മാഗ്രജസ് തേഷാം ശതധന്വാ ച മധ്യമഃ
ഹൃദികന് പത്ത് ഭീമശക്തിയുള്ള മക്കളുണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ മുതിർന്നവൻ കൃതവർമ, മധ്യസ്ഥൻ ശതധൻവൻ.
ദേവാര്ഹശ്ചൈവ നാഭശ്ച ഭീഷണശ്ച മഹാബലഃ അജാതോ വനജാതശ്ച കനീയകകരമ്ഭകൌ
ദേവാർഹൻ, നാഭൻ, മഹാബലശാലിയായ ഭീഷണൻ, അജാതൻ, വനജാതൻ, ഏറ്റവും ഇളയവൻ കരമ്പകൻ—ഇവരാണ് ഹൃദികന്റെ മക്കൾ.
ദേവാര്ഹസ്യ സുതോ വിദ്വാഞ് ജജ്ഞേ കമ്ബലബര്ഹിഷഃ അസാമഞ്ജാഃ സുതസ്തസ്യ തമോജാതസ്യ ചാത്മജഃ
ദേവാർഹന്റെ പണ്ഡിതനായ മകനായി കംബലബർഹിഷൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ മകനായി അസാമഞ്ജസ്, അസാമഞ്ജസിന്റെ മകനായി തമോജാതൻ.
അജാതപുത്രാ വിക്രാന്താസ് ത്രയഃ പരമകീര്തയഃ സുദംഷ്ട്രശ്ച സുനാഭശ്ച കൃഷ്ണ ഇത്യന്ധകാ മതാഃ
അജാതന് മൂന്ന് ധീരരായ പ്രശസ്തരായ മക്കളുണ്ടായിരുന്നു: സുദംഷ്ട്രൻ, സുനാഭൻ, കൃഷ്ണൻ—ഇവരാണ് അന്ധകന്മാർ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
അന്ധകാനാമിമം വംശം യഃ കീര്തയതി നിത്യശഃ ആത്മനോ വിപുലം വംശം പ്രജാവാനാപ്നുതേ നരഃ
ആർക്കും ഈ അന്ധകവംശം നിരന്തരം പാരായണം ചെയ്യുന്നവന് വലിയ വംശവും ധാരാളം സന്തതികളും ലഭിക്കും.
ഗാന്ധാരീ ചൈവ മാദ്രീ ച വൃഷ്ണിഭാര്യേ ബഭൂവതുഃ ഗാന്ധാരീ ജനയാമാസ സുമിത്രം മിത്രനന്ദനമ്
ഗാന്ധാരി, മാദ്രി എന്നിങ്ങനെ ഇരുവരും വൃശ്യിയുടെ ഭാര്യമാരായി; ഗാന്ധാരി സുഹൃത്തുക്കളുടെ പ്രിയനായ സുമിത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
മാദ്രീ യുധാജിതം പുത്രം തതോ വൈ ദേവമീഢുഷമ് അനമിത്രം ശിബിം ചൈവ പഞ്ചമം കൃതലക്ഷണമ്
മാദ്രി യുദ്ധാജിതിനെ മകനായി പ്രസവിച്ചു; പിന്നെ ദേവമീഡുഷൻ, അനമിത്രൻ, ശിബി, അഞ്ചാമനായ കൃതലക്ഷണൻ.
അനമിത്രസുതോ നിഘ്നോ നിഘ്നസ്യാപി തു ദ്വൌ സുതൌ പ്രസേനശ്ച മഹാവീര്യഃ ശക്തിസേനശ്ച താവ് ഉഭൌ
അനമിത്രന്റെ മകനായി നിഘ്നൻ, നിഘ്നന് രണ്ടു മക്കൾ: മഹാവീര്യശാലിയായ പ്രസേനനും ശക്തിസേനനും.
സ്യമന്തകഃ പ്രസേനസ്യ മണിരത്നമനുത്തമമ് പൃഥിവ്യാം സര്വരത്നാനാം രാജാ വൈ സോ ഽഭവന്മണിഃ
പ്രസേനന് സമാന്തകമെന്ന അതുല്യമായ മാണിക്യം ഉണ്ടായിരുന്നു; ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളിൽ അതാണ് രാജാവ്.
ഹൃദി കൃത്വാ തു ബഹുശോ മണിം തമഭിയാചിതഃ ഗോവിന്ദോ ഽപി ന തം ലേഭേ ശക്തോ ഽപി ന ജഹാര സഃ
ആ മാണിക്യം പലതവണ അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടും, മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന പ്രസേനനിൽ നിന്ന് ഗോവിന്ദൻ അതു നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, കഴിവുണ്ടായിരുന്നിട്ടും പിടിച്ചെടുക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല.
കദാചിന്മൃഗയാം യാതഃ പ്രസേനസ്തേന ഭൂഷിതഃ യഥാശബ്ദം സ ശുശ്രാവ ബിലേ സത്ത്വേന പൂരിതേ
ഒരു ദിവസം ആ മാണിക്യം ധരിച്ച് പ്രസേനൻ വേട്ടയാടാൻ പോയി; കേട്ടതുപോലെ, ഒരു കാട്ടുമൃഗം നിറഞ്ഞ ഗുഹയിൽ അവൻ കടന്നു.
തതഃ പ്രവിശ്യ സ ബിലം പ്രസേനോ ഹ്യ് ഋക്ഷമൈക്ഷത ഋക്ഷഃ പ്രസേനം ച തഥാ ഋക്ഷം ചൈവ പ്രസേനജിത്
അങ്ങനെ ഗുഹയിൽ കയറി പ്രസേനൻ ഒരു കരടിയെ കണ്ടു; അതുപോലെ, കരടിയും പ്രസേനനെ കണ്ടു, പ്രസേനജിത്തും കരടിയെ കണ്ടു.
ഹത്വാ ഋക്ഷഃ പ്രസേനം തു തതസ്തം മണിമാദദാത് അദൃഷ്ടസ്തു ഹതസ്തേന അന്തര്ബിലഗതസ്തദാ
പ്രസേനനെ കൊന്ന്, കരടി ആ രത്നം എടുത്തു. ആരും കാണാതെ, ആ കരടിയെ മറ്റൊരാൾ ഗുഹയിൽ കടന്നെത്തി കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
പ്രസേനം തു ഹതം ജ്ഞാത്വാ ഗോവിന്ദഃ പരിശങ്കിതഃ ഗോവിന്ദേന ഹതോ വ്യക്തം പ്രസേനോ മണികാരണാത്
പ്രസേനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടെന്നു അറിയുമ്പോൾ, ഗോവിന്ദൻ സംശയത്തോടെ നിറഞ്ഞു. ആ രത്നത്തിനായി പ്രസേനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതാണെന്ന് ഗോവിന്ദന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായി.
പ്രസേനസ്തു ഗതോ ഽരണ്യം മണിരത്നേന ഭൂഷിതഃ തം ദൃഷ്ട്വാ സ ഹതസ്തേന ഗോവിന്ദഃ പ്രത്യുവാച ഹ ഹന്മി ചൈനം ദുരാചാരം ശത്രുഭൂതം ഹി വൃഷ്ണിഷു
പ്രസേനൻ ആ രത്നം ധരിച്ച് കാടിലേക്ക് പോയിരുന്നു. അവനെ കണ്ടവൻ കൊന്നു. പിന്നെ ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞു: 'വൃഷ്ണികളിൽ ശത്രുവായി ദുഷ്ടനായ ഇവനെ ഞാൻ കൊല്ലും.'
അഥ ദീര്ഘേണ കാലേന മൃഗയാം നിര്ഗതഃ പുനഃ യദൃച്ഛയാ ച ഗോവിന്ദോ ബിലസ്യാഭ്യാശമാഗമത്
അതിനുശേഷം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ഗോവിന്ദൻ വീണ്ടും വേട്ടയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു. അപ്രത്യക്ഷമായി, അവൻ ഗുഹയുടെ അരികിൽ എത്തി.