ഏഷ നാഗം മനുഷ്യേഷു മാഹിഷ്മത്യാം മഹാദ്യുതിഃ കര്കോടകസുതം ജിത്വാ പുര്യാം തത്ര ന്യവേശയത്
മാഹിഷ്മതിയിൽ മനുഷ്യരിൽ പ്രശസ്തനായ ഈ മഹാതേജസ്വി, കർക്കോടകന്റെ മകനായ നാഗനെ ജയിച്ച് ആ നഗരത്തിൽ പാർപ്പിച്ചു.
ഏഷ വേഗം സമുദ്രസ്യ പ്രാവൃട്കാലേ ഭജേത വൈ ക്രീഡന്നേവ സുഖോദ്ഭിന്നഃ പ്രതിസ്രോതോ മഹീപതിഃ
മഴക്കാലത്ത് ഈ രാജാവ് സമുദ്രത്തിന്റെ ഉരുളുന്ന പ്രവാഹം എതിര്ത്തു സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചുകൊണ്ടു കടന്നുപോകുമായിരുന്നു.
ലലതാ ക്രീഡതാ തേന പ്രതിസ്രഗ്ദാമമാലിനീ ഊര്മിഭ്രുകുടിസംത്രാസാച് ചകിതാഭ്യേതി നര്മദാ
അവൻ തീരത്ത് കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മത്സരപൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവനെ കണ്ടു, തിരകളുടെ ചുണ്ടുപിടിപ്പിൽ ഭയപ്പെട്ട നർമദാ നദി ഭയഭക്തിയോടെ സമീപിക്കുന്നു.
ഏകോ ബാഹുസഹസ്രേണ വഗാഹേ സ മഹാര്ണവമ് കരോത്യുദ്വൃത്തവേഗാം തു നര്മദാം പ്രാവൃഡുദ്ധതാമ്
അവൻ ഒരുത്തൻ തന്നെ ആയിരം കൈകളോടെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി, മഴകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ നർമദയെ ശക്തിയോടെ ഉണർത്തുന്നു.
തസ്യ ബാഹുസഹസ്രേണ ക്ഷോഭ്യമാണേ മഹോദധൌ ഭവന്ത്യതീവ നിശ്ചേഷ്ടാഃ പാതാലസ്ഥാ മഹാസുരാഃ
അവന്റെ ആയിരം കൈകൾ കൊണ്ട് മഹാസമുദ്രം കലങ്ങുമ്പോൾ, പാതാളത്തിൽ വസിക്കുന്ന മഹാസുരന്മാർ അതിയായി അചഞ്ചലരാവുന്നു.
ചൂര്ണീകൃതമഹാവീചിലീനമീനമഹാതിമിമ് മാരുതാവിദ്ധഫേനൌഘമ് ആവര്താക്ഷിപ്തദുഃസഹമ്
അവൻ തന്റെ ആയിരം കൈകളാൽ സമുദ്രത്തെ ഇളക്കി, വലിയ തിരകളും, മീനുകളും തിമിംഗലങ്ങളും മുങ്ങിപ്പോകുന്നു; കാറ്റ് അടിച്ചുനീക്കുന്ന നുരയും ചുഴലിയും കൊണ്ട് കടക്കാൻ കഴിയാത്തതാക്കുന്നു.
കരോത്യാലോഡയന്നേവ ദോഃസഹസ്രേണ സാഗരമ് മന്ദരക്ഷോഭചകിതാ ഹ്യ് അമൃതോത്പാദശങ്കിതാഃ
അവൻ ആയിരം കൈകളാൽ സമുദ്രം ഇളക്കുമ്പോൾ, മന്ദരപർവ്വതം ഇളക്കിയപ്പോലെ ദേവന്മാർ ഭയപ്പെട്ട് അമൃതം ജനിക്കുമോ എന്ന് സംശയിക്കുന്നു.
തദാ നിശ്ചലമൂര്ധാനോ ഭവന്തി ച മഹോരഗാഃ സായാഹ്നേ കദലീഖണ്ഡാ നിര്വാതസ്തിമിതാ ഇവ
അപ്പോൾ മഹാനാഗങ്ങൾ തല നീങ്ങാതെ അചഞ്ചലരായി, സന്ധ്യാകാലത്ത് കാറ്റില്ലാതെ നില്ക്കുന്ന വാഴക്കൊമ്പുകളെപ്പോലെ ശാന്തരാവുന്നു.
ഏവം ബദ്ധ്വാ ധനുര്ജ്യായാമ് ഉത്സിക്തം പഞ്ചഭിഃ ശരൈഃ ലങ്കായാം മോഹയിത്വാ തു സബലം രാവണം ബലാത്
അങ്ങനെ തന്റെ വില്ലിൽ പഞ്ചബാണങ്ങൾ കെട്ടി, കരുത്തോടെ ലങ്കയിൽ രാവണനെയും അവന്റെ സൈന്യത്തെയും അജ്ഞാനത്തിലാക്കി.
നിര്ജിത്യ ബദ്ധ്വാ ചാനീയ മാഹിഷ്മത്യാം ബബന്ധ ച തതോ ഗത്വാ പുലസ്ത്യസ്തു ഹ്യ് അര്ജുനം സംപ്രസാദയന്
അവനെ ജയിച്ച് ബന്ധിച്ചു, പിന്നെ മാഹിഷ്മതിയിൽ കൊണ്ടുപോയി തടവിലാക്കി; അതിനുശേഷം പുലസ്ത്യൻ അർജുനനോട് സമാധാനം തേടാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
മുമോച രക്ഷഃ പൌലസ്ത്യം പുലസ്ത്യേനേഹ സാന്ത്വിതമ് തസ്യ ബാഹുസഹസ്രേണ ബഭൂവ ജ്യാതലസ്വനഃ
പുലസ്ത്യൻ അർജുനനെ ശാന്തിപ്പെടുത്തി, ആ രാക്ഷസനെ മോചിപ്പിച്ചു; അവന്റെ ആയിരം കൈകളിൽ നിന്ന് വില്ലിന്റെ നാദം ഉയർന്നു.
യുഗാന്താഭ്രസഹസ്രസ്യ ആസ്ഫോടസ്ത്വശനേരിവ അഹോ ബത വിധേര്വീര്യം ഭാര്ഗവോ ഽയം യദാഛിനത്
അത് യുക്തിയുടെ അവസാനം ആയിരം മേഘങ്ങൾ പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്നതുപോലെയോ, ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രം ഇടിയടിക്കുന്നതുപോലെയോ ആയിരുന്നു; അയ്യോ, വിധിയുടെ ശക്തി ഇത്രയും വലിയതാണല്ലോ, ഭാർഗവൻ അവനെ വീഴ്ത്തി.
തദ്വൈ സഹസ്രം ബാഹൂനാം ഹേമതാലവനം യഥാ യത്രാപവസ്തു സംക്രുദ്ധോ ഹ്യ് അര്ജുനം ശപ്തവാന്പ്രഭുഃ
അവിടെയാണ് ആ ആയിരം കൈകളും പൊൻതാളവൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നത്, അവിടെ തന്നെ വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; കോപത്തോടെ ആ പ്രഭു അർജുനനെ ശപിച്ചു.
യസ്മാദ്വനം പ്രദഗ്ധം വൈ വിശ്രുതം മമ ഹൈഹയ തസ്മാത്തേ ദുഷ്കരം കര്മ കൃതമന്യോ ഹരിഷ്യതി
നിന്റെ കൈവശം പ്രശസ്തമായ എന്റെ വനമൊരിക്കൽ കത്തിച്ചതിനാൽ, ഹേഹയ, അതിനാൽ ഈ ദുഷ്കരമായ കാര്യം മറ്റൊരാൾ ചെയ്യുകയും അതിനെ നിന്നിൽ നിന്ന് അകറ്റുകയും ചെയ്യും.
ഛിത്ത്വാ ബാഹുസഹസ്രം തേ പ്രഥമം തരസാ ബലീ തപസ്വീ ബ്രാഹ്മണശ്ച ത്വാം സ വധിഷ്യതി ഭാര്ഗവ
ആദ്യമേ നീയുടെയായിരം കൈകൾ ശക്തിയോടെ വിച്ഛേദിച്ച ശേഷം, ഭാർഗവ വംശത്തിൽ പെട്ട ഒരു ശക്തനായ തപസ്സുകാരനായ ബ്രാഹ്മണൻ നിന്നെ കൊല്ലും.
തസ്യ രാമസ്തദാ ത്വ് ആസീന് മൃത്യുഃ ശാപേന ധീമതഃ വരശ്ചൈവ തു രാജര്ഷേഃ സ്വയമേവ വൃതഃ പുരാ
അപ്പോൾ രാമൻ ആ ധീരന്റെ ശാപത്താൽ അവന്റെ മരണമായിരുന്നു; ഈ വരം രാജർഷി മുൻപ് തന്നെ സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തതുമാണ്.
തസ്യ പുത്രശതം ത്വ് ആസീത് പഞ്ച തത്ര മഹാരഥാഃ കൃതാസ്ത്രാ ബലിനഃ ശൂരാ ധര്മാത്മാനോ മഹാബലാഃ
അവനു നൂറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ അഞ്ചു പേർ മഹാരഥന്മാരും, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും, ശക്തിയും ധൈര്യവും ധർമ്മനിഷ്ഠയും മഹാബലവും ഉള്ളവരായിരുന്നു.
ശൂരസേനശ്ച ശൂരശ്ച ധൃഷ്ടഃ ക്രോഷ്ടുസ്തഥൈവ ച ജയധ്വജശ്ച വൈകര്താ അവന്തിശ്ച വിശാംപതേ
മനുഷ്യരിൽ പ്രഭുവേ, അവരിൽ ശൂരസേനൻ, ശൂരൻ, ധൃഷ്ടൻ, ക്രോഷ്ട്രി, ജയധ്വജൻ, വൈകർതൻ, അവന്തി എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജയധ്വജസ്യ പുത്രസ്തു താലജങ്ഘോ മഹാബലഃ തസ്യ പുത്രശതാന്യേവ താലജങ്ഘാ ഇതി ശ്രുതാഃ
ജയധ്വജന്റെ മകൻ ശക്തശാലിയായ താളജംഘനായിരുന്നു; അവന്റെ പുത്രന്മാർ, താളജംഘന്മാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് നൂറുപേരായിരുന്നു.
തേഷാം പഞ്ച കുലാഃ ഖ്യാതാ ഹൈഹയാനാം മഹാത്മനാമ് വീതിഹോത്രാശ്ച ശാര്യാതോ ഭോജാശ്ചാവന്തയസ്തഥാ
ആ മഹാത്മാക്കളായ ഹേഹയന്മാരിൽ അഞ്ചു വംശങ്ങൾ പ്രശസ്തമാണ്: വീതിഹോത്രർ, ശാര്യാതർ, ഭോജർ, അവന്തികൾ, വൃതിഹോത്രർ.
കുണ്ഡികേരാശ്ച വിക്രാന്താസ് താലജങ്ഘാസ് തഥൈവ ച വീതിഹോത്രസുതശ്ചാപി ആനര്തോ നാമ വീര്യവാന് ദുര്ജേയസ്തസ്യ പുത്രസ്തു ബഭൂവ മിത്രകര്ശനഃ
വീര്യശാലികളായ കുണ്ടികേരന്മാരും താളജംഘന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; വീതിഹോത്രന്റെ മകൻ, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ശക്തനായ ആനർത്തൻ, അവന്റെ മകനാണ് മിത്രകർശണൻ.
സദ്ഭാവേന മഹാരാജ പ്രജാ ധര്മേണ പാലയന് കാര്തവീര്യാര്ജുനോ നാമ രാജാ ബാഹുസഹസ്രവാന്
സത്യഹൃദയത്തോടെ, മഹാരാജാവേ, ആയിരം കൈകളുള്ള കാർതവീര്യാർജുനൻ തന്റെ ജനങ്ങളെ ധർമ്മപഥത്തിൽ സംരക്ഷിച്ചു.
യേന സാഗരപര്യന്താ ധനുഷാ നിര്ജിതാ മഹീ യസ്തസ്യ കീര്തയേന്നാമ കല്യമുത്ഥായ മാനവഃ
ആയാളാണ് സമുദ്രത്തിന്റെ അറ്റംവരെ ഭൂമി തന്റെ വില്ലിനാൽ ജയിച്ചവൻ; മനുഷ്യനേ, ആരെങ്കിലും രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു അവന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ, അവനു ഭാഗ്യം ലഭിക്കും.
ന തസ്യ വിത്തനാശഃ സ്യാന് നഷ്ടം ച ലഭതേ പുനഃ കാര്തവീര്യസ്യ യോ ജന്മ കഥയേദിഹ ധീമതഃ യഥാവത്സ്വിഷ്ടപൂതാത്മാ സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
അവനു ധനനാശം ഉണ്ടാകില്ല, നഷ്ടപ്പെട്ടതു വീണ്ടും ലഭിക്കും; ആരെങ്കിലും ഇവിടെ ധീരനായ കാർതവീര്യന്റെ ജന്മം ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ പറഞ്ഞാൽ, സ്വർഗത്തിൽ അവനെ ആദരിക്കും.
കിമര്ഥം തദ്വനം ദഗ്ധമ് ആപവസ്യ മഹാത്മനഃ കാര്തവീര്യേണ വിക്രമ്യ സൂത പ്രബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ
എന്തിനാണ് ആ മഹാത്മാവായ ആപവന്റെ വനം കാർതവീര്യൻ തന്റെ വീര്യം കാണിച്ചു കത്തിച്ചത്? സൂതാ, സത്യം പറഞ്ഞുതരൂ.
രക്ഷിതാ സ തു രാജര്ഷിഃ പ്രജാനാമിതി നഃ ശ്രുതമ് സ കഥം രക്ഷിതാ ഭൂത്വാ അദഹത്തത്തപോവനമ്
അവൻ ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനായിരുന്നുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; എങ്ങനെ രക്ഷകനായിരിക്കെ അവൻ ആ തപോവനം കത്തിച്ചു?
ആദിത്യോ ദ്വിജരൂപേണ കാര്തവീര്യമുപസ്ഥിതഃ തൃപ്തിമേകാം പ്രയച്ഛസ്വ ആദിത്യോ ഽഹം നരേശ്വര
ആദിത്യൻ, ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ കാർതവീര്യനോടു സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ഒരു പ്രാർത്ഥന മാത്രം നിറവേറ്റണം; ഞാൻ ആദിത്യനാണ്, രാജാവേ.'
ഭഗവന്കേന തൃപ്തിസ്തേ ഭവത്യേവ ദിവാകര കീദൃശം ഭോജനം ദദ്മി ഹുത്വാ തു വിദധാമ്യഹമ്
അപ്പോൾ രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'ഭഗവൻ, എങ്ങനെ നിങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കും? എങ്ങനെ ഭക്ഷണം നൽകണം? ഞാൻ ഹോമം നടത്തി അതു സമർപ്പിക്കാം.'
സ്ഥാവരം ദേഹി മേ സര്വമ് ആഹാരം ദദതാം വര തേന തൃപ്തോ ഭവേയം വൈ സാ മേ തൃപ്തിര്ഹി പാര്ഥിവ
'എനിക്ക് നിലനിൽക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഭക്ഷണമായി തരിക. അതിനാൽ ഞാൻ തൃപ്തനാകും; അതാണ് എനിക്ക് തൃപ്തി, രാജാവേ.'
ന ശക്യാഃ സ്ഥാവരാഃ സര്വേ തേജസാ ച ബലേന ച നിര്ദഗ്ധും തപതാം ശ്രേഷ്ഠ തേന ത്വാം പ്രണമാമ്യഹമ്
'നിന്റെ ശക്തിയാലും തേജസ്സാലും നിലനിൽക്കുന്ന എല്ലാം ചുട്ടുകളയാൻ കഴിയില്ല, ദഹിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ വണങ്ങുന്നു.'