സതാം സകാശേ പതിതോ ഽസി രാജംശ് ച്യുതഃ പ്രതിഷ്ഠാം യത്ര ലബ്ധാസി ഭൂയഃ ഏവം വിദിത്വാ തു പുനര്യയാതേ ന തേ ഽവമാന്യാഃ സദൃശഃ ശ്രേയസേ ച
നല്ലവരുടെ ഇടയില് നീ വീണു, രാജാവേ, സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പക്ഷേ ഇവിടെ നിന്നു വീണ്ടും സ്ഥാനം നേടാം. ഇത് മനസ്സിലാക്കി, യയാതി, തുല്യരെയും മേലുള്ളവരെയും നീ അവഗണിക്കരുത്.
തതഃ പപാതാമരരാജജുഷ്ടാത് പുണ്യാല്ലോകാത്പതമാനം യയാതിമ് സമ്പ്രേക്ഷ്യ രാജര്ഷിവരോ ഽഷ്ടകസ് തമ് ഉവാച സദ്ധര്മവിധാനഗോപ്താ
അതിനുശേഷം, അമരരാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹിച്ച പുണ്യലോകത്തില് നിന്ന് യയാതി വീണു. അവനെ വീഴുന്നത് കണ്ട രാജർഷികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ അഷ്ടകന്, സദാചാര സംരക്ഷകന്, അവനോട് പറഞ്ഞു.
കസ്ത്വം യുവാ വാസവതുല്യരൂപഃ സ്വതേജസാ ദീപ്യമാനോ യഥാഗ്നിഃ പതസ്യുദീര്ണാമ്ബുധരപ്രകാശഃ ഖേ ഖേചരാണാം പ്രവരോ യഥാര്കഃ
നീ ആരാണ്, ഇളയവനേ, വാസവനോടു തുല്യമായ രൂപം, സ്വന്തം തേജസ്സില് അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവന്, ആകാശത്തില് പ്രകാശിക്കുന്ന മേഘംപോലെ വീഴുന്നവന്, ആകാശവാസികളിൽ സൂര്യനുപോലെ ശ്രേഷ്ഠനായവന്?
ദൃഷ്ട്വാ ച ത്വാം സൂര്യപഥാത്പതന്തം വൈശ്വാനരാര്കദ്യുതിമപ്രമേയമ് കിംനുസ്വിദ് ഏതത് പതതീവ സര്വേ വിതര്കയന്തഃ പരിമോഹിതാഃ സ്മഃ
സൂര്യന്റെ വഴി വിട്ട്, അഗ്നിയുടെയും സൂര്യന്റെയും തിളക്കംകൊണ്ടു അളക്കാനാവാത്തവനായി നീ വീഴുന്നത് കണ്ടു, ഇതെന്താണ് വീഴുന്നത് എന്ന് എല്ലാവരും ആശ്ചര്യത്തോടെ ചിന്തിക്കുന്നു, ഞങ്ങൾ മുഴുവൻ അമ്പരപ്പിലാണ്.
ദൃഷ്ട്വാ ച ത്വാധിഷ്ഠിതം ദേവമാര്ഗേ ശക്രാര്കവിഷ്ണുപ്രതിമപ്രഭാവമ് പ്രത്യുദ്ഗതാസ്ത്വാം വയമദ്യ സര്വേ തസ്മാത്പാതേ തവ ജിജ്ഞാസമാനാഃ
ദൈവമാര്ഗത്തില് നീ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവനായി, ഇന്ദ്രന്, സൂര്യന്, വിഷ്ണുവിന് തുല്യമായ മഹിമയോടെ നിന്നെ കണ്ടു, നിന്റെ വീഴ്ചയുടെ കാരണം അറിയാന് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്നെ നേരിട്ട് കാണാനെത്തിയിരിക്കുന്നു.
ന ചാപി ത്വാം ധൃഷ്ണവഃ പ്രഷ്ടുമ് അഗ്രേ ന ച ത്വമസ്മാന്പൃച്ഛസി കേ വയം സ്മ തത്ത്വാം പൃച്ഛാമി സ്പൃഹണീയരൂപം കസ്യ ത്വം വാ കിംനിമിത്തം ത്വമാഗാഃ
നിങ്ങളിൽ ആരും നേരിട്ട് ചോദിക്കാൻ ധൈര്യമില്ല, നീയും ഞങ്ങളെ ആരാണെന്ന് ചോദിക്കുന്നില്ല. ആകയാൽ, ആകർഷകമായ രൂപമുള്ളവനേ, നീ ആരാണ്, എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത് എന്ന് ഞാന് ചോദിക്കുന്നു.
ഭയം തു തേ വ്യേതു വിഷാദമോഹൌ ത്യജാശു ദേവേന്ദ്രസമാനരൂപ ത്വാം വര്തമാനം ഹി സതാം സകാശേ ശക്രോ ന സോഢും ബലഹാപി ശക്തഃ
നിന്റെ ഭയം അകറ്റുക, ദു:ഖവും ആശയക്കുഴപ്പവും ഉപേക്ഷിക്കൂ, ദേവേന്ദ്രനോടു തുല്യമായ രൂപമുള്ളവനേ. നല്ലവരുടെ ഇടയില് നിന്നെ ഇന്ദ്രന് പോലും സഹിക്കാനായിരുന്നില്ല, അത്ര ശക്തിയുള്ളവനാണെങ്കിലും.
സന്തഃ പ്രതിഷ്ഠാ ഹി സുഖച്യുതാനാം സതാം സദൈവാമരരാജകല്പ തേ സംഗതാഃ സ്ഥാവരജങ്ഗമേശാഃ പ്രതിഷ്ഠിതസ്ത്വം സദൃശേഷു സത്സു
സുഖം നഷ്ടപ്പെട്ടവർക്കു നല്ലവർ എപ്പോഴും ആശ്രയമാണ്; നല്ലവരിൽ നീ അമരരാജാവിനോട് തുല്യനാണ്. സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അചഞ്ചലരും എല്ലാവരും ഇവിടെ കൂടിയിരിക്കുന്നു; തുല്യരായ നല്ലവരിൽ നീ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
പ്രഭുരഗ്നിഃ പ്രതപനേ ഭൂമിരാവപനേ പ്രഭുഃ പ്രഭുഃ സൂര്യഃ പ്രകാശാച്ച സതാം ചാഭ്യാഗതഃ പ്രഭുഃ
ദഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ അഗ്നിയും, സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ ഭൂമിയും, പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതിൽ സൂര്യനും പ്രഭുവാണ്; നല്ലവരിൽ എത്തുന്നവന് പ്രഭുവാണ്.
അഹം യയാതിര്നഹുഷസ്യ പുത്രഃ പൂരോഃ പിതാ സര്വഭൂതാവമാനാത് പ്രഭ്രംശിതോ ഽഹം സുരസിദ്ധലോകാത് പരിച്യുതഃ പ്രപതാമ്യല്പപുണ്യഃ
ഞാൻ യയാതി, നഹുഷന്റെ മകൻ, പുരുവിന്റെ അച്ഛൻ. എല്ലാ ജീവികളെയും അവഗണിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ ദേവന്മാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും ലോകത്തിൽ നിന്ന് വീണു, പുണ്യം കുറഞ്ഞവനായി താഴേക്ക് പോകുന്നു.
അഹം ഹി പൂര്വോ വയസാ ഭവദ്ഭയസ് തേനാഭിവാദം ഭവതാം ന യുഞ്ജേ യോ വിദ്യയാ തപസാ ജന്മനാ വാ വൃദ്ധഃ സ വൈ സമ്ഭവതി ദ്വിജാനാമ്
വയസ്സിൽ ഞാൻ നിങ്ങളേക്കാൾ മുതിർന്നവൻ, അതിനാലാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് വന്ദനം ചെയ്യാത്തത്. വിദ്യയിലും തപസ്സിലും ജന്മത്തിലും മുതിർന്നവനാണ് ദ്വിജന്മാരിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നത്.
അവാദീസ്ത്വം വയസാസ്മി പ്രവൃദ്ധ ഇതി വൈ രാജന്ന് അധികഃ കഥംചിത് യോ വൈ വിദ്വാംസ്തപസാ സമ്പ്രവൃദ്ധഃ സ ഏവ പൂജ്യോ ഭവതി ദ്വിജാനാമ്
നീ പറഞ്ഞു, 'വയസ്സിൽ ഞാൻ മുതിർന്നവനാണ്' എന്ന്. പക്ഷേ, വിദ്യയിലും തപസ്സിലും വളർന്നവനാണ് ദ്വിജന്മാരിൽ സത്യത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നത്.
പ്രതികൂലം കര്മണാം പാപമാഹുസ് തദ്വര്തിനാം പ്രവണം പാപലോകമ് സന്തോ ഽസതോ നാന്വവര്തന്ത തേ വൈ യദാത്മനൈഷാം പ്രതികൂലവാദീ
ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായ പ്രവർത്തി പാപമാണ് എന്ന് പറയുന്നു; അങ്ങനെ നടക്കുന്നവർ പാപലോകത്തിലേക്ക് വീഴും. നല്ലവർ ദുഷ്ടരുടെ വഴിയേ പോകാറില്ല; നീ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിന് വിരുദ്ധമായി സംസാരിച്ചു.
അഭൂദ്ധനം മേ വിപുലം മഹദ്വൈ വിചേഷ്ടമാനോ ഽധിഗന്താ തദസ്മി ഏവം പ്രധാര്യാത്മഹിതേ നിവിഷ്ടോ യോ വര്തതേ സ വിജാനാതി ധീരഃ
എനിക്ക് വലിയ സമ്പത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു, വളരെ അധികം. എന്നാൽ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്. ഇങ്ങനെ ആത്മഹിതത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നത്; ധീരന്മാർ ഈ വഴിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.
നാനാഭാവാ ബഹവോ ജീവലോകേ ദൈവാധീനാ നഷ്ടചേഷ്ടാധികാരാഃ തത്തത്പ്രാപ്യ ന വിഹന്യേത ധീരോ ദിഷ്ടം ബലീയ ഇതി മത്വാത്മബുദ്ധ്യാ
ജീവജാലങ്ങളിൽ അനേകംവിധ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്, അവയെല്ലാം വിധിയുടെ അധീനമാണ്; അവരുടെ സ്വതന്ത്രമായ പ്രവർത്തനശക്തി ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു. ഓരോരുത്തനും വിധി കൊടുത്തതെന്താണോ അതാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട്, ബുദ്ധിമാനായവൻ വിധി ശക്തമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഒന്നും നഷ്ടപ്പെട്ടെന്നോ ലഭിച്ചെന്നോ മനസ്സിൽ വേദനിക്കരുത്.
സുഖം ഹി ജന്തുര്യദി വാപി ദുഃഖം ദൈവാധീനം വിന്ദതി നാത്മശക്ത്യാ തസ്മാദ്ദിഷ്ടം ബലവന്മന്യമാനോ ന സംജ്വരേന്നാപി ഹൃഷ്യേത്കദാചിത്
സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ, ജീവികൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നത് വിധിയാൽ മാത്രമാണ്, സ്വന്തം ശക്തിയാൽ അല്ല. അതുകൊണ്ട്, വിധി ശക്തമാണെന്ന് കരുതി, ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കുകയോ അതിയായി സന്തോഷിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.
ദുഃഖേ ന തപ്യേത സുഖേ ന ഹൃഷ്യേത് സമേന വര്തേത സദൈവ ധീരഃ ദിഷ്ടം ബലീയ ഇതി മന്യമാനോ ന സംജ്വരേന്നാപി ഹൃഷ്യേത് കദാചിത്
ദുഃഖം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ വേദനിക്കരുത്; സുഖം ലഭിക്കുമ്പോൾ അതിയായി ആഹ്ലാദിക്കരുത്; ബുദ്ധിമാനായവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും സമബുദ്ധിയോടെ ഇരിക്കണം. വിധി ശക്തമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കുകയോ അതിയായി സന്തോഷിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.
ഭയേ ന മുഹ്യാമ്യഷ്ടകാഹം കദാചിത് സംതാപോ മേ മനസോ നാസ്തി കശ്ചിത് ധാതാ യഥാ മാം വിദധാതി ലോകേ ധ്രുവം തഥാഹം ഭവിതേതി മത്വാ
ഭയത്തിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും ആശങ്കപ്പെടുന്നില്ല, അഷ്ടകാ; എന്റെ മനസ്സിൽ ദുഃഖം ഇല്ല. സൃഷ്ടാവൻ എനിക്ക് ലോകത്തിൽ എങ്ങനെ വിധിച്ചുവോ, അതുപോലെയാണ് ഞാൻ ആകുന്നത് എന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
സംസ്വേദജാ ഹ്യ് അണ്ഡജാ ഹ്യ് ഉദ്ഭിദശ്ച സരീസൃപാഃ കൃമയോ ഽപ്യ് അപ്സു മത്സ്യാഃ തഥാശ്മാനസ്തൃണകാഷ്ഠം ച സര്വം ദിഷ്ടക്ഷയേ സ്വാം പ്രകൃതിം ഭജന്തേ
ചോർച്ചയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നവരും, മുട്ടിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നവരും, തൈകളായും, പാമ്പുകളും, കീടങ്ങളും, വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന മീനുകളും, കല്ലുകളും പുല്ലും മരംവളയും — ഇവയൊക്കെയും വിധിയുടെ കാലം കഴിഞ്ഞാൽ തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിലേക്ക് തിരികെ പോകുന്നു.
അനിത്യതാം സുഖദുഃഖസ്യ ബുദ്ധ്വാ കസ്മാത് സംതാപമഷ്ടകാഹം ഭജേയമ് കിം കുര്യാം വൈ കിംച കൃത്വാ ന തപ്യേ തസ്മാത്സംതാപം വര്ജയാമ്യപ്രമത്തഃ
സുഖവും ദുഃഖവും നിലനിൽക്കാത്തതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാൽ, അഷ്ടകാ, ഞാൻ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കേണ്ടത്? ഞാൻ എന്ത് ചെയ്താലും, അതിനുശേഷം ദുഃഖം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, ജാഗ്രതയോടെ ഞാൻ ദുഃഖം വിട്ട് ജീവിക്കുന്നു.
ഏവം ബ്രുവാണം നൃപതിം യയാതിമ് അഥാഷ്ടകഃ പുനരേവാന്വപൃച്ഛത് മാതാമഹം സര്വഗുണോപപന്നം യത്ര സ്ഥിതം സ്വര്ഗലോകേ യഥാവത്
ഇങ്ങനെ രാജാവായ യയാതി സംസാരിക്കുമ്പോൾ, അഷ്ടകൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'എന്റെ മുത്തച്ഛാ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനായവൻ, സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ താമസിച്ചു എന്ന് സത്യമായി പറയൂ.'
യേ യേ ലോകാഃ പാര്ഥിവേന്ദ്ര പ്രധാനാസ് ത്വയാ ഭുക്താ യം ച കാലേ യഥാ ച തന്മേ രാജന്ബ്രൂഹി സര്വം യഥാവത് ക്ഷേത്രജ്ഞവദ്ഭാഷസേ ത്വം ഹി ധര്മമ്
രാജാധിരാജാ, നിങ്ങൾ അനുഭവിച്ച പ്രധാന ലോകങ്ങൾ ഏവയും, ഏത് സമയത്താണ്, എങ്ങനെയാണ് അനുഭവിച്ചത് എന്നതൊക്കെ വിശദമായി പറയൂ. നിങ്ങൾ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനായി സംസാരിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് എല്ലാം സത്യമായി പറയണം.
രാജാഹമാസം ത്വ് ഇഹ സാര്വഭൌമസ് തതോ ലോകാന്മഹതശ് ചാജര്യം വൈ തത്രാവസം വര്ഷസഹസ്രമാത്രം തതോ ലോകാന്പരമാനഭ്യുപേതഃ
ഇവിടെ ഞാൻ സർവ്വഭൗമനായ രാജാവായിരുന്നു. അതിനുശേഷം വലിയ ലോകങ്ങൾ ഞാൻ നേടി, അവിടെ ആയിരം വർഷം താമസിച്ചു. പിന്നെ അതിലും ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിൽ എത്തി.
തതഃ പുരീം പുരുഹൂതസ്യ രമ്യാം സഹസ്രദ്വാരാം ശതയോജനാന്താമ് അധ്യാവസം വര്ഷസഹസ്രമാത്രം തതോ ലോകാന്പരമാനഭ്യുപേതഃ
അതിനുശേഷം, മനോഹരമായ, ആയിരം വാതിലുകളുള്ള, നൂറു യോജന ദൂരമുള്ള പുരുഹൂതന്റെ നഗരത്തിൽ ആയിരം വർഷം താമസിച്ചു. അതിനുശേഷം അതിലും ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിൽ എത്തി.
തതോ ദിവ്യമജരം പ്രാപ്യ ലോകം പ്രജാപതേര് ലോകപതേര്ദുരാപമ് തത്രാവസം വര്ഷസഹസ്രമാത്രം തതോ ലോകാന്പരമാനഭ്യുപേതഃ
പിന്നീട്, ദൈവികവും വൃദ്ധിയില്ലാത്തതുമായ, പ്രജാപതിയുടെ ലോകം, ലോകപതിക്കും പ്രാപിക്കാനാകാത്തത്, ഞാൻ നേടി അവിടെ ആയിരം വർഷം താമസിച്ചു. അതിനുശേഷം അതിലും ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിൽ എത്തി.
ദേവസ്യ ദേവസ്യ നിവേശനേ ച വിജിത്യ ലോകാന്ന്യവസം യഥേഷ്ടമ് സമ്പൂജ്യമാനസ്ത്രിദശൈഃ സമസ്തൈസ് തുല്യപ്രഭാവദ്യുതിരീശ്വരാണാമ്
ദേവന്മാരുടെ ദേവന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ, ലോകങ്ങളെ ജയിച്ച്, ഞാൻ ഇഷ്ടംപോലെ താമസിച്ചു. എല്ലാ ദേവന്മാരും എന്നെ ആദരിച്ചു. രാജാക്കന്മാരുടെ തുല്യമായ പ്രഭയും തേജസ്സും എനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു.
തഥാവസം നന്ദനേ കാമരൂപീ സംവത്സരാണാമയുതം ശതാനാമ് സഹാപ്സരോഭിര്വിചരന്പുണ്യഗന്ധാന് പശ്യന്നഗാന് പുഷ്പിതാംശ്ചാരുരൂപാന്
അങ്ങനെ തന്നെ, ഞാൻ നന്ദനവനത്തിൽ ഇഷ്ടരൂപം ധരിച്ച്, ഒരു ലക്ഷം വർഷം താമസിച്ചു. അപ്പസരസുകളോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച്, സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റ് അനുഭവിച്ച്, മനോഹരമായ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ കണ്ടു.
തത്ര സ്ഥിതം മാം ദേവസുഖേഷു സക്തം കാലേ ഽതീതേ മഹതി തതോ ഽതിമാത്രമ് ദൂതോ ദേവാനാമബ്രവീദുഗ്രരൂപോ ധ്വംസേത്യുച്ചൈസ്ത്രിഃ പ്ലുതേന സ്വരേണ
അവിടെ ദൈവസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ച് ഞാൻ താമസിക്കുമ്പോൾ, വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയങ്കരമായ ദേവദൂതൻ ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം 'നശിച്ചുപോകൂ' എന്ന് വിളിച്ചു.
ഏതാവന്മേ വിദിതം രാജസിംഹ തതോ ഭ്രഷ്ടോ ഽഹം നന്ദനാത്ക്ഷീണപുണ്യഃ വാചോ ഽശ്രൌഷം ചാന്തരിക്ഷേ സുരാണാമ് അനുക്രോശാച്ഛോചതാം മാം നരേന്ദ്ര
രാജസിംഹാ, ഇത്രയൊക്കെ ഞാൻ അറിയുന്നു. പിന്നെ, നന്ദനത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ വീണു, പുണ്യം തീർന്നു. അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടു; അവർ കരുണയോടെ എന്നെ ഓർത്ത് ദുഃഖിച്ചു, രാജാവേ.
അകസ്മാദ്വൈ ക്ഷീണപുണ്യോ യയാതിഃ പതത്യസൌ പുണ്യകൃത്പുണ്യകീര്തിഃ താനബ്രുവം പതമാനസ്തദാഹം സതാം മധ്യേ നിപതേയം കഥം നു
പെട്ടെന്ന്, പുണ്യം തീർന്ന യയാതി വീണു; നല്ല പ്രവൃത്തികളും പുണ്യകീർത്തിയും ഉള്ളവൻ. ഞാൻ വീഴുമ്പോൾ ദേവന്മാരോട് ചോദിച്ചു: 'സത്സംഗത്തിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ വീഴുന്നു?'