തത ഏവ പുനശ്ചാപി ഗതഃ സ്വര്ഗമിതി ശ്രുതിഃ രാജ്ഞാ വസുമതാ സാര്ധമ് അഷ്ടകേന ച വീര്യവാന് പ്രതര്ദനേന ശിബിനാ സമേത്യ കില സംസദി
അതിനുശേഷം വീണ്ടും അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി എന്നാണ് കേൾവിയുള്ളത്; രാജാവായ വസുമതിയോടൊപ്പം അഷ്ടകനും വീരനായ പ്രതർദനനും ശിബിയും കൂടെ സഭയിൽ ചേർന്ന്.
കര്മണാ കേന സ ദിവം പുനഃ പ്രാപ്തോ മഹീപതിഃ കഥമിന്ദ്രേണ ഭഗവന് പാതിതോ മേദിനീതലേ
ഏത് കർമ്മം കൊണ്ടാണ് ആ രാജാവ് വീണ്ടും സ്വർഗ്ഗം നേടിയത്? ഭഗവനേ, എങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ അവനെ ഭൂമിയിൽ തള്ളിക്കളഞ്ഞു?
സര്വമേതദ് അശേഷേണ ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ കഥ്യമാനം ത്വയാ വിപ്ര ദേവര്ഷിഗണസംനിധൌ
ഇതെല്ലാം മുഴുവനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദേവർഷിമാരുടെ സന്നിധിയിൽ നീ പറയുന്നതുപോലെ, മഹർഷേ.
ദേവരാജസമോ ഹ്യ് ആസീദ് യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ വര്ധനഃ കുരുവംശസ്യ വിഭാവസുസമദ്യുതിഃ
യയാതി എന്ന ഭൂമിയുടെ രാജാവ് ദേവരാജനോടു തുല്യനായിരുന്നു; കുറുവംശത്തെ വളർത്തിയവനും അഗ്നിപോലെ പ്രകാശമുള്ളവനും.
തസ്യ വിസ്തീര്ണയശസഃ സത്യകീര്തേര് മഹാത്മനഃ ശ്രോതുമിച്ഛാമി ദേവേശ ദിവി ചേഹ ച സര്വശഃ
വ്യാപകമായ കീർത്തിയും സത്യസന്ധതയും ഉള്ള ആ മഹാത്മാവിന്റെ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും നടന്ന കാര്യങ്ങൾ മുഴുവനും ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദേവേശാ.
ഹന്ത തേ കഥയിഷ്യാമി യയാതേരുത്തമാം കഥാമ് ദിവി ചേഹ ച പുണ്യാര്ഥാം സര്വപാപപ്രണാശിനീമ്
ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഞാൻ യയാതിയുടെ ഉത്തമമായ കഥ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പറയാം; ഈ കഥ പുണ്യം നൽകുകയും എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും ചെയ്യും.
യയാതിര്നാഹുഷോ രാജാ പൂരും പുത്രം കനീയസമ് രാജ്യേ ഽഭിഷിച്യ മുദിതഃ പ്രവവ്രാജ വനം തദാ
യയാതി എന്ന നാഹുഷൻ രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ ഇളയമകനായ പൂരുവിനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു, പിന്നെ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
അന്തേഷു സ വിനിക്ഷിപ്യ പുത്രാന് യദുപുരോഗമാന് ഫലമൂലാശനോ രാജാ വനേ ഽസൌ ന്യവസച്ചിരമ്
യദുവിനെ മുൻനിർത്തി മക്കളെ അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഏൽപ്പിച്ച്, പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം കഴിച്ചു, രാജാവ് ദീർഘകാലം വനത്തിൽ താമസിച്ചു.
സ ജിതാത്മാ ജിതക്രോധസ് തര്പയന് പിതൃദേവതാഃ അഗ്നീംശ്ച വിധിവജ്ജുഹ്വന് വാനപ്രസ്ഥവിധാനതഃ
സ്വയം മനസ്സിനെ ജയിച്ചവനും കോപം നിയന്ത്രിച്ചവനും, പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വനവാസിയുടെ നിയമപ്രകാരം അഗ്നികളിൽ യജ്ഞങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചു.
അതിഥീന് പൂജയന്നിത്യം വന്യേന ഹവിഷാ വിഭുഃ ശിലോഞ്ഛവൃത്തിമാസ്ഥായ ശേഷാന്നകൃതഭോജനഃ
അവൻ എപ്പോഴും അതിഥികളെ വനത്തിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച ഹവിസ്സുകൊണ്ട് ആദരിച്ച്, ശിലോഞ്ചവൃത്തി സ്വീകരിച്ചു, ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ചു, സ്വയം വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയ ഭക്ഷണം കഴിച്ചില്ല.
പൂര്ണം സഹസ്രം വര്ഷാണാമ് ഏവംവൃത്തിര് അഭൂന്നൃപഃ അമ്ബുഭക്ഷഃ സ ചാബ്ദാംസ്ത്രീന് ആസീന് നിയതവാങ്മനാഃ
ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷം മുഴുവൻ അവന്റെ ജീവിതം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു, രാജാവേ. അവൻ വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ചു, മൂന്നു വർഷം വാക്കും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ച് ജീവിച്ചു.
തതസ്തു വായുഭക്ഷോ ഽഭൂത് സംവത്സരമതന്ദ്രിതഃ പഞ്ചാഗ്നിമധ്യേ ച തപസ് തേപേ സംവത്സരം പുനഃ
അതിനുശേഷം ഒരു വർഷം മുഴുവൻ അവൻ വായുവിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് അശ്രാന്തമായി തപസ്സു ചെയ്തു. പിന്നെ അഞ്ചു അഗ്നികളുടെ മധ്യേ ഒരു വർഷം വീണ്ടും കഠിനതപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.
ഏകപാദസ്ഥിതശ്ചാസീത് ഷണ്മാസാന് അനിലാശനഃ പുണ്യകീര്തിസ്തതഃ സ്വര്ഗം ജഗാമാവൃത്യ രോദസീ
അവൻ ഒരു കാലിൽ നിൽക്കവെ ആറു മാസം വായു മാത്രം കഴിച്ചു. നല്ല കീർത്തി നേടിയവൻ, ആകാശം കടന്ന് സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
സ്വര്ഗതസ്തു സ രാജേന്ദ്രോ ന്യവസദ്ദേവസദ്മനി പൂജിതസ്ത്രിദശൈഃ സാധ്യൈര് മരുദ്ഭിര്വസുഭിസ്തഥാ
സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ആ രാജാവ് ദേവതകളുടെ വസതിയിൽ വസിച്ചു. മുപ്പത് ദേവന്മാരും സാദ്ധ്യന്മാരും മരുതുകളും വസുക്കളും അവനെ ആദരിച്ചു.
ദേവലോകാദ് ബ്രഹ്മലോകം സംചരന്പുണ്യകൃദ്വശീ അവസത്പൃഥിവീപാലോ ദീര്ഘകാലമിതി ശ്രുതിഃ
ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മലോകത്തേക്കു സഞ്ചരിച്ച്, പുണ്യശീലനും ആത്മസംയമനമുള്ളവനും ആയിരുന്ന രാജാവ് ദീർഘകാലം അവിടെ വസിച്ചു എന്ന് കേൾക്കുന്നു.
സ കദാചിന്നൃപശ്രേഷ്ഠോ യയാതിഃ ശക്രമാഗതഃ കഥാന്തേ തത്ര ശക്രേണ പൃഷ്ടഃ സ പൃഥിവീപതിഃ
ഒരു ദിവസം രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യയാതി ശക്രന്റെ അടുക്കൽ എത്തി. കഥയുടെ അവസാനം ശക്രൻ ആ ഭൂമിപതിയെ ചോദിച്ചു.
യദാ സ പൂരുസ്തവ രൂപേണ രാജഞ് ജരാം ഗൃഹീത്വാ പ്രചചാര ലോകേ തദാ രാജ്യം സമ്പ്രദായൈവ തസ്മൈ ത്വയാ കിമുക്തഃ കഥയേഹ സത്യമ്
രാജാവേ, പൂർവു നിന്റെ രൂപത്തിൽ ജരയെ ഏറ്റെടുത്ത് ലോകത്ത് സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ, അവനു രാജ്യം നൽകി നീ എന്താണ് പറഞ്ഞത്? സത്യം ഇവിടെ പറയൂ.
പ്രകൃത്യനുമതേ പൂരും രാജ്യേ കൃത്വേദമബ്രുവമ് ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ കൃത്സ്നോ ഽയം വിഷയസ്തവ മധ്യേ പൃഥിവ്യാസ്ത്വം രാജാ ഭ്രാതരോ ഽന്തേ ഽധിപാസ്തവ
ജനങ്ങളുടെ സമ്മതത്തോടെ ഞാൻ പൂരുവിനെ രാജാവാക്കി പറഞ്ഞു: ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ഈ മുഴുവൻ ദേശം നിന്റെതാണ്. ഭൂമിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് നീ രാജാവാണ്; സഹോദരന്മാർ അതിരുകളിലെ ഭരണാധികാരികൾ.
അക്രോധനഃ ക്രോധനേഭ്യോ വിശിഷ്ടസ് തഥാ തിതിക്ഷുര് അതിതിക്ഷോര് വിശിഷ്ടഃ അമാനുഷേഭ്യോ മാനുഷശ്ച പ്രധാനോ വിദ്വാംസ്തഥൈവാവിദുഷഃ പ്രധാനഃ
കോപമില്ലാത്തവൻ കോപമുള്ളവരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; ക്ഷമയുള്ളവൻ ക്ഷമയില്ലാത്തവനെക്കാൾ ഉത്തമൻ; മനുഷ്യരല്ലാത്തവരിൽ മനുഷ്യൻ പ്രധാനൻ; അജ്ഞന്മാരിൽ ജ്ഞാനിയാണ് ഉത്തമൻ.
ആക്രുശ്യമാനോ നാക്രോശേന് മന്യുമേവ തിതിക്ഷതി ആക്രോഷ്ടാരം നിര്ദഹതി സുകൃതം ചാസ്യ വിന്ദതി
തല്ലപ്പെടുമ്പോഴും തിരിച്ചടിക്കാതെ ക്ഷമയോടെ സഹിക്കുന്നവൻ, തല്ലുന്നവനെ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അവൻ നല്ല ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.
നാരുന്തുദഃ സ്യാന്ന നൃശംസവാദീ ന ഹീനതഃ പരമ് അഭ്യാദദീത യയാസ്യ വാചാ പര ഉദ്വിജേത ന താം വദേദ്രുശതീം പാപലൌല്യാമ്
ഒരാളും മറ്റൊരാളെ നിന്ദിക്കരുത്, ക്രൂരമായ വാക്കുകൾ പറയരുത്, താഴ്ന്നവരിൽ നിന്ന് ഒന്നും എടുക്കരുത്; മറ്റുള്ളവർക്കു ഭയം ഉണർത്തുന്ന വാക്കുകളും കഠിനവും ലോഭപരവുമായ വാക്കുകളും പറയരുത്.
അരുന്തുദം പുരുഷം തീവ്രവാചം വാക്കണ്ടകൈര് വിതുദന്തം മനുഷ്യാന് വിദ്യാദ് അലക്ഷ്മീകതമം ജനാനാം മുഖേ നിബദ്ധം നിരൃതിം വഹന്തമ്
നിന്ദിക്കുന്നവനും കഠിനമായ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് മറ്റുള്ളവരെ വാക്കുകൊണ്ട് വേദനിപ്പിക്കുന്നവനും, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ദുർഭാഗ്യവാനാണ്; അവന്റെ വായിൽ നാശം പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
സദ്ഭിഃ പുരസ്താദഭിപൂജിതഃ സ്യാത് സദ്ഭിസ്തഥാ പൃഷ്ഠതോ രക്ഷിതഃ സ്യാത് സദാ സതാമ് അതിവാദാംസ്തിതിക്ഷേത് സതാം വൃത്തം പാലയന്സാധുവൃതഃ
സദ്പുരുഷന്മാർ മുന്നിൽ ആദരിക്കുകയും പിന്നിൽ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യണം; നല്ലവരുടെ കഠിനവാക്കുകളും സഹിക്കണം; നല്ലവരുടെ ആചാരം പാലിച്ച് നല്ലവൻ ആയിരിക്കണം.
വാക്സായകാ വദനാന്നിഷ്പതന്തി യൈര് ആഹതഃ ശോചതി വാ ത്ര്യഹാനി പരസ്യ നോ മര്മസു തേ പതന്തി താന്പണ്ഡിതോ നാവസൃജേത്പരേഷു
വാക്കുകൾ അമ്പുപോലെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്നു; അവയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ടവൻ മൂന്നു ദിവസം ദുഃഖിക്കും, പക്ഷേ അവ മറ്റുള്ളവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ തൊടുന്നില്ല. പണ്ഡിതൻ അത്തരം വാക്കുകൾ മറ്റുള്ളവരോട് ഉപയോഗിക്കരുത്.
നാസ്തീദൃശം സംവനനം ത്രിഷു ലോകേഷു കിംചന യഥാ മൈത്രീ ച ലോകേഷു ദാനം ച മധുരാ ച വാക്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, മനുഷ്യരിലുണ്ടാകുന്ന സൗഹൃദം, ദാനം, മധുരമായ വാക്കുകൾ എന്നിവ പോലൊരു ഐക്യം മറ്റൊന്നുമില്ല.
തസ്മാത്സാന്ത്വം സദാ വാച്യം ന വാച്യം പരുഷം ക്വചിത് പൂജ്യാന്സമ്പൂജയേദ് ദദ്യാന് നാഭിശാപം കദാചന
അതിനാൽ എപ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കണം; ഒരിക്കലും കഠിനവാക്കുകൾ പറയരുത്. ആദരണീയരെ ആദരിക്കണം, ദാനം ചെയ്യണം, ഒരിക്കലും ശാപം ഉച്ചരിക്കരുത്.
സര്വാണി കാര്യാണി സമാപ്യ രാജന് ഗൃഹാന്പരിത്യജ്യ വനം ഗതോ ഽസി തത്ത്വാം പൃച്ഛാമി നഹുഷസ്യ പുത്ര കേനാപി തുല്യസ്തപസാ യയാതേ
രാജാവേ, നീ എല്ലാ കര്ത്തവ്യങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കി വീട്ടുവഴി ഉപേക്ഷിച്ച് കാടിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. നഹുഷന്റെ മകനായ യയാതിയെ, ആരുടെ തപസാണ് തുല്യമായത് എന്ന് ഞാന് ചോദിക്കുന്നു.
നാഹം ദേവമനുഷ്യേഷു ന ഗന്ധര്വമഹര്ഷിഷു ആത്മനസ്തപസാ തുല്യം കംചിത്പശ്യാമി വാസവ
ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും ഗാന്ധര്വന്മാരിലും മഹർഷിമാരിലും എന്റെ തപസ്സിന് തുല്യനായ ആരെയും ഞാന് കാണുന്നില്ല, വാസവാ.
യദാവമംസ്ഥാഃ സദൃശഃ ശ്രേയസശ്ച പാപീയസശ് ചാവിദിതപ്രഭാവഃ തസ്മാല്ലോകാ ഹ്യ് അന്തവന്തസ്തവേമേ ക്ഷീണേ പുണ്യേ പതിതോ ഽസ്യദ്യ രാജന്
നിനക്ക് തുല്യരായവരെയും മേലുള്ളവരെയും താഴെയുള്ളവരെയും അവരുടെ യഥാര്ഥ ശക്തി അറിയാതെ അവഗണിച്ചപ്പോള്, അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ ലോകങ്ങള് അവസാനിച്ചത്; പുണ്യം കുറഞ്ഞു, രാജാവേ, നീ ഇന്ന് വീണുപോയിരിക്കുന്നു.
സുരര്ഷിഗന്ധര്വനരാവമാനാത് ക്ഷയം ഗതാ മേ യദി ശക്രലോകാഃ ഇച്ഛാമ്യഹം സുരലോകാദ്വിഹീനഃ സതാം മധ്യേ പതിതും ദേവരാജ
ദേവന്മാരെയും മഹർഷിമാരെയും ഗാന്ധര്വന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും അവഗണിച്ചതിനാല് എന്റെ സ്വര്ഗ്ഗലോകങ്ങള് കുറയുകയായിരുന്നു. ദേവലോകം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, ദേവരാജാവേ, നല്ലവരുടെ ഇടയില് വീഴാന് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.