യഃ പുത്രോ ഗുണസമ്പന്നോ മാതാപിത്രോര്ഹിതഃ സദാ സര്വം സോ ഽര്ഹതി കല്യാണം കനീയാനപി സ പ്രഭുഃ
സദാ മാതാപിതാക്കളുടെ ഭാവം നോക്കി, നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ള മകനാണ് എങ്കിൽ, അവൻക്ക് എല്ലാം മംഗളവും ലഭിക്കും; അവൻ ഏറ്റവും ഇളയവനാണെങ്കിലും, അവൻ തന്നെ പ്രഭു.
അര്ഹം പൂരോരിദം രാജ്യം യഃ പ്രിയഃ പ്രിയകൃത് തവ വരദാനേന ശുക്രസ്യ ന ശക്യം വക്തുമുത്തരമ്
ഈ രാജ്യം അർഹനായ മൂത്തവനാണ് സ്വന്തമാക്കേണ്ടത്; നിന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നവനും നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവനും. ശുക്രന് വാഗ്ദാനം നൽകിയതുകൊണ്ട്, ഇതിന് വിപരീതമായി പറയാൻ കഴിയില്ല.
പൌരജാനപദൈസ് തുഷ്ടൈര് ഇത്യുക്തോ നാഹുഷസ്തദാ അഭിഷിച്യ തതഃ പൂരും രാജ്യേ സ്വസുതമാത്മജമ്
പൗരന്മാരും ജനങ്ങളും സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, അന്നത്തെ നാഹുഷൻ തന്റെ സ്വന്തം മകനായ പൂരുവിനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ദത്ത്വാ ച പൂരവേ രാജ്യം വനവാസായ ദീക്ഷിതഃ പുരാത്സ നിര്യയൌ രാജാ ബ്രാഹ്മണൈസ്താപസൈഃ സഹ
പൂരുവിന് രാജ്യം നൽകി, രാജാവ് വനവാസം സ്വീകരിച്ചു; ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും തപസ്സുകാരോടും കൂടി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
യദോസ്തു യാദവാ ജാതാസ് തുര്വസോര്യവനാഃ സുതാഃ ദ്രുഹ്യോശ്ചൈവ സുതാ ഭോജാ അനോസ്തു മ്ലേച്ഛജാതയഃ
യദുവിൽ നിന്ന് യാദവന്മാർ, തുര്വസുവിൽ നിന്ന് യവനന്മാർ, ദൃഹ്യുവിൽ നിന്ന് ഭോജന്മാർ, അനുവിൽ നിന്ന് മ്ലേഛജാതികൾ ഉത്ഭവിച്ചു.
പൂരോസ്തു പൌരവോ വംശോ യത്ര ജാതോ ഽസി പാര്ഥിവ ഇദം വര്ഷസഹസ്രാത്തു രാജ്യം കുരുകുലാഗതമ്
പൂരുവിൽ നിന്ന് പൗരവ വംശം ഉത്ഭവിച്ചു; അതിൽ തന്നെയാണ് നീ ജനിച്ചത്, രാജാവേ. ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ഈ രാജ്യം കുറുകുലത്തിൽ എത്തി.
ഏവം സ നാഹുഷോ രാജാ യയാതിഃ പുത്രമീപ്സിതമ് രാജ്യേ ഽഭിഷിച്യ മുദിതോ വാനപ്രസ്ഥോ ഽഭവന്മുനിഃ
ഇങ്ങനെ നാഹുഷൻ എന്ന രാജാവ് യയാതിയെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട മകനായി സന്തോഷത്തോടെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു, പിന്നെ വനവാസം സ്വീകരിച്ച് തപസ്സുകാരനായി.
ഉഷിത്വാ വനവാസം സ ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ സംശ്രിതഃ ഫലമൂലാശനോ ദാന്തോ യഥാ സ്വര്ഗമിതോ ഗതഃ
അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം വനത്തിൽ താമസിച്ച്, പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം കഴിച്ചു, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി.
സ ഗതഃ സ്വര്ഗവാസം തു ന്യവസന്മുദിതഃ സുഖീ കാലസ്യ നാതിമഹതഃ പുനഃ ശക്രേണ പാതിതഃ
അവൻ സന്തോഷത്തോടെയും സുഖത്തോടെയും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ താമസിച്ചു; പക്ഷേ അധികം കാലം കഴിഞ്ഞില്ല, ഇന്ദ്രൻ അവനെ വീണ്ടും താഴേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
വിവശഃ പ്രച്യുതഃ സ്വര്ഗാദ് അപ്രാപ്തോ മേദിനീതലമ് സ്ഥിതശ്ചാസീദ് അന്തരിക്ഷേ സ തദേതി ശ്രുതം മയാ
അവൻ അസഹായനായി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണു, ഭൂമിയിലെത്താൻ കഴിയാതെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ തന്നെ നില്ക്കേണ്ടി വന്നു; ഇതാണ് ഞാൻ കേട്ടത്.
തത ഏവ പുനശ്ചാപി ഗതഃ സ്വര്ഗമിതി ശ്രുതിഃ രാജ്ഞാ വസുമതാ സാര്ധമ് അഷ്ടകേന ച വീര്യവാന് പ്രതര്ദനേന ശിബിനാ സമേത്യ കില സംസദി
അതിനുശേഷം വീണ്ടും അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി എന്നാണ് കേൾവിയുള്ളത്; രാജാവായ വസുമതിയോടൊപ്പം അഷ്ടകനും വീരനായ പ്രതർദനനും ശിബിയും കൂടെ സഭയിൽ ചേർന്ന്.
കര്മണാ കേന സ ദിവം പുനഃ പ്രാപ്തോ മഹീപതിഃ കഥമിന്ദ്രേണ ഭഗവന് പാതിതോ മേദിനീതലേ
ഏത് കർമ്മം കൊണ്ടാണ് ആ രാജാവ് വീണ്ടും സ്വർഗ്ഗം നേടിയത്? ഭഗവനേ, എങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ അവനെ ഭൂമിയിൽ തള്ളിക്കളഞ്ഞു?
സര്വമേതദ് അശേഷേണ ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ കഥ്യമാനം ത്വയാ വിപ്ര ദേവര്ഷിഗണസംനിധൌ
ഇതെല്ലാം മുഴുവനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദേവർഷിമാരുടെ സന്നിധിയിൽ നീ പറയുന്നതുപോലെ, മഹർഷേ.
ദേവരാജസമോ ഹ്യ് ആസീദ് യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ വര്ധനഃ കുരുവംശസ്യ വിഭാവസുസമദ്യുതിഃ
യയാതി എന്ന ഭൂമിയുടെ രാജാവ് ദേവരാജനോടു തുല്യനായിരുന്നു; കുറുവംശത്തെ വളർത്തിയവനും അഗ്നിപോലെ പ്രകാശമുള്ളവനും.
തസ്യ വിസ്തീര്ണയശസഃ സത്യകീര്തേര് മഹാത്മനഃ ശ്രോതുമിച്ഛാമി ദേവേശ ദിവി ചേഹ ച സര്വശഃ
വ്യാപകമായ കീർത്തിയും സത്യസന്ധതയും ഉള്ള ആ മഹാത്മാവിന്റെ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും നടന്ന കാര്യങ്ങൾ മുഴുവനും ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദേവേശാ.
ഹന്ത തേ കഥയിഷ്യാമി യയാതേരുത്തമാം കഥാമ് ദിവി ചേഹ ച പുണ്യാര്ഥാം സര്വപാപപ്രണാശിനീമ്
ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഞാൻ യയാതിയുടെ ഉത്തമമായ കഥ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പറയാം; ഈ കഥ പുണ്യം നൽകുകയും എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും ചെയ്യും.
യയാതിര്നാഹുഷോ രാജാ പൂരും പുത്രം കനീയസമ് രാജ്യേ ഽഭിഷിച്യ മുദിതഃ പ്രവവ്രാജ വനം തദാ
യയാതി എന്ന നാഹുഷൻ രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ ഇളയമകനായ പൂരുവിനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു, പിന്നെ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
അന്തേഷു സ വിനിക്ഷിപ്യ പുത്രാന് യദുപുരോഗമാന് ഫലമൂലാശനോ രാജാ വനേ ഽസൌ ന്യവസച്ചിരമ്
യദുവിനെ മുൻനിർത്തി മക്കളെ അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഏൽപ്പിച്ച്, പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം കഴിച്ചു, രാജാവ് ദീർഘകാലം വനത്തിൽ താമസിച്ചു.
സ ജിതാത്മാ ജിതക്രോധസ് തര്പയന് പിതൃദേവതാഃ അഗ്നീംശ്ച വിധിവജ്ജുഹ്വന് വാനപ്രസ്ഥവിധാനതഃ
സ്വയം മനസ്സിനെ ജയിച്ചവനും കോപം നിയന്ത്രിച്ചവനും, പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വനവാസിയുടെ നിയമപ്രകാരം അഗ്നികളിൽ യജ്ഞങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചു.
അതിഥീന് പൂജയന്നിത്യം വന്യേന ഹവിഷാ വിഭുഃ ശിലോഞ്ഛവൃത്തിമാസ്ഥായ ശേഷാന്നകൃതഭോജനഃ
അവൻ എപ്പോഴും അതിഥികളെ വനത്തിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച ഹവിസ്സുകൊണ്ട് ആദരിച്ച്, ശിലോഞ്ചവൃത്തി സ്വീകരിച്ചു, ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ചു, സ്വയം വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയ ഭക്ഷണം കഴിച്ചില്ല.
പൂര്ണം സഹസ്രം വര്ഷാണാമ് ഏവംവൃത്തിര് അഭൂന്നൃപഃ അമ്ബുഭക്ഷഃ സ ചാബ്ദാംസ്ത്രീന് ആസീന് നിയതവാങ്മനാഃ
ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷം മുഴുവൻ അവന്റെ ജീവിതം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു, രാജാവേ. അവൻ വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ചു, മൂന്നു വർഷം വാക്കും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ച് ജീവിച്ചു.
തതസ്തു വായുഭക്ഷോ ഽഭൂത് സംവത്സരമതന്ദ്രിതഃ പഞ്ചാഗ്നിമധ്യേ ച തപസ് തേപേ സംവത്സരം പുനഃ
അതിനുശേഷം ഒരു വർഷം മുഴുവൻ അവൻ വായുവിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് അശ്രാന്തമായി തപസ്സു ചെയ്തു. പിന്നെ അഞ്ചു അഗ്നികളുടെ മധ്യേ ഒരു വർഷം വീണ്ടും കഠിനതപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.
ഏകപാദസ്ഥിതശ്ചാസീത് ഷണ്മാസാന് അനിലാശനഃ പുണ്യകീര്തിസ്തതഃ സ്വര്ഗം ജഗാമാവൃത്യ രോദസീ
അവൻ ഒരു കാലിൽ നിൽക്കവെ ആറു മാസം വായു മാത്രം കഴിച്ചു. നല്ല കീർത്തി നേടിയവൻ, ആകാശം കടന്ന് സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
സ്വര്ഗതസ്തു സ രാജേന്ദ്രോ ന്യവസദ്ദേവസദ്മനി പൂജിതസ്ത്രിദശൈഃ സാധ്യൈര് മരുദ്ഭിര്വസുഭിസ്തഥാ
സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ആ രാജാവ് ദേവതകളുടെ വസതിയിൽ വസിച്ചു. മുപ്പത് ദേവന്മാരും സാദ്ധ്യന്മാരും മരുതുകളും വസുക്കളും അവനെ ആദരിച്ചു.
ദേവലോകാദ് ബ്രഹ്മലോകം സംചരന്പുണ്യകൃദ്വശീ അവസത്പൃഥിവീപാലോ ദീര്ഘകാലമിതി ശ്രുതിഃ
ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മലോകത്തേക്കു സഞ്ചരിച്ച്, പുണ്യശീലനും ആത്മസംയമനമുള്ളവനും ആയിരുന്ന രാജാവ് ദീർഘകാലം അവിടെ വസിച്ചു എന്ന് കേൾക്കുന്നു.
സ കദാചിന്നൃപശ്രേഷ്ഠോ യയാതിഃ ശക്രമാഗതഃ കഥാന്തേ തത്ര ശക്രേണ പൃഷ്ടഃ സ പൃഥിവീപതിഃ
ഒരു ദിവസം രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യയാതി ശക്രന്റെ അടുക്കൽ എത്തി. കഥയുടെ അവസാനം ശക്രൻ ആ ഭൂമിപതിയെ ചോദിച്ചു.
യദാ സ പൂരുസ്തവ രൂപേണ രാജഞ് ജരാം ഗൃഹീത്വാ പ്രചചാര ലോകേ തദാ രാജ്യം സമ്പ്രദായൈവ തസ്മൈ ത്വയാ കിമുക്തഃ കഥയേഹ സത്യമ്
രാജാവേ, പൂർവു നിന്റെ രൂപത്തിൽ ജരയെ ഏറ്റെടുത്ത് ലോകത്ത് സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ, അവനു രാജ്യം നൽകി നീ എന്താണ് പറഞ്ഞത്? സത്യം ഇവിടെ പറയൂ.
പ്രകൃത്യനുമതേ പൂരും രാജ്യേ കൃത്വേദമബ്രുവമ് ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ കൃത്സ്നോ ഽയം വിഷയസ്തവ മധ്യേ പൃഥിവ്യാസ്ത്വം രാജാ ഭ്രാതരോ ഽന്തേ ഽധിപാസ്തവ
ജനങ്ങളുടെ സമ്മതത്തോടെ ഞാൻ പൂരുവിനെ രാജാവാക്കി പറഞ്ഞു: ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ഈ മുഴുവൻ ദേശം നിന്റെതാണ്. ഭൂമിയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് നീ രാജാവാണ്; സഹോദരന്മാർ അതിരുകളിലെ ഭരണാധികാരികൾ.
അക്രോധനഃ ക്രോധനേഭ്യോ വിശിഷ്ടസ് തഥാ തിതിക്ഷുര് അതിതിക്ഷോര് വിശിഷ്ടഃ അമാനുഷേഭ്യോ മാനുഷശ്ച പ്രധാനോ വിദ്വാംസ്തഥൈവാവിദുഷഃ പ്രധാനഃ
കോപമില്ലാത്തവൻ കോപമുള്ളവരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; ക്ഷമയുള്ളവൻ ക്ഷമയില്ലാത്തവനെക്കാൾ ഉത്തമൻ; മനുഷ്യരല്ലാത്തവരിൽ മനുഷ്യൻ പ്രധാനൻ; അജ്ഞന്മാരിൽ ജ്ഞാനിയാണ് ഉത്തമൻ.
ആക്രുശ്യമാനോ നാക്രോശേന് മന്യുമേവ തിതിക്ഷതി ആക്രോഷ്ടാരം നിര്ദഹതി സുകൃതം ചാസ്യ വിന്ദതി
തല്ലപ്പെടുമ്പോഴും തിരിച്ചടിക്കാതെ ക്ഷമയോടെ സഹിക്കുന്നവൻ, തല്ലുന്നവനെ അകത്തുനിന്ന് ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അവൻ നല്ല ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.