അന്യോന്യമേവമ് ഉക്ത്വാ ച സമ്പ്രഹസ്യ ച തേ മിഥഃ ജഗാമ ഭാര്ഗവീ വേശ്മ തഥ്യമിത്യഭിജാനതീ
അവരൊക്കെ ഇങ്ങനെ തമ്മിൽ സംസാരിച്ച് ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, ഭാർഗവിയും സത്യം മനസ്സിലാക്കി തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
യയാതിര്ദേവയാന്യാം തു പുത്രാവ് അജനയന്നൃപഃ യദും ച തുര്വസും ചൈവ ശക്രവിഷ്ണൂ ഇവാപരൌ
രാജാവ് യയാതി ദേവയാനിയിലൂടെ രണ്ട് മക്കളെ ജനിപ്പിച്ചു—യദുവും തുര്വസുവും—അവർ ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും പോലെയായിരുന്നു.
തസ്മാദേവ തു രാജര്ഷേഃ ശര്മിഷ്ഠാ വാര്ഷപര്വണീ ദ്രുഹ്യം ചാനും ച പൂരും ച ത്രീന്കുമാരാനജീജനത്
അന്നേ രാജർഷിയിൽ നിന്ന് വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠയ്ക്ക് മൂന്ന് മക്കൾ ജനിച്ചു—ദ്രുഹ്യു, അനു, പൂരു.
തതഃ കാലേ ച കസ്മിംശ്ചിദ് ദേവയാനീ ശുചിസ്മിതാ യയാതിസഹിതാ രാജഞ് ജഗാമ ഹരിതം വനമ്
അപ്പോൾ ഒരു സമയത്ത്, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ദേവയാനി യയാതിയോടൊപ്പം ഒരു പച്ചക്കാടിലേക്ക് പോയി.
ദദര്ശ ച തദാ തത്ര കുമാരാന്ദേവരൂപിണഃ ക്രീഡമാനാന് തു വിസ്രബ്ധാന് വിസ്മിതാ ചേദമബ്രവീത്
അവിടെ ദൈവസദൃശമായ രൂപമുള്ള കുട്ടികൾ സ്വതന്ത്രമായി കളിക്കുന്നതും കണ്ടു, അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട് അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കസ്യൈതേ ദാരകാ രാജന് ദേവപുത്രോപമാഃ ശുഭാഃ വര്ചസാ രൂപതശ്ചൈവ ദൃശ്യന്തേ സദൃശാസ്തവ
രാജാവേ, ഇവർ ആരുടെ മക്കളാണ്? ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെയും ഭംഗിയിലും പ്രകാശത്തിലും നിനക്കു തുല്യരായവരെയും പോലെ കാണുന്നു.
ഏവം പൃഷ്ട്വാ തു രാജാനം കുമാരാന്പര്യപൃച്ഛത കിം നാമധേയഗോത്രേ വഃ പുത്രകാ ബ്രാഹ്മണഃ പിതാ
ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് ചോദിച്ച ശേഷം, അവൾ കുട്ടികളോടും ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങളുടെ പേരും വംശവും എന്താണ്? കുട്ടികളേ, നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ ബ്രാഹ്മണനാണോ?'
വിബ്രൂത മേ യഥാതഥ്യം ശ്രോതുകാമാസ്മ്യതോ ഹ്യ് അഹമ് തേ ഽദര്ശയന്പ്രദേശിന്യാ തമേവ നൃപസത്തമമ്
നിങ്ങൾ സത്യം പറഞ്ഞുതരൂ, ഞാൻ അതു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പിന്നീട്, നാട്ടിലെ സ്ത്രീയുടെ വഴികാട്ടലിൽ അവർ ആ മഹാനായ രാജാവിനെ അവളെ കാണിച്ചു.
ശര്മിഷ്ഠാം മാതരം ചൈവ തസ്യാ ഊചുഃ കുമാരകാഃ ഇത്യുക്ത്വാ സഹിതാസ്തേന രാജാനമ് ഉപചക്രമുഃ
കുട്ടികൾ പറഞ്ഞു: 'ശർമിഷ്ഠയാണ് ഞങ്ങളുടെ അമ്മ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവരൊക്കെ ചേർന്ന് രാജാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
നാഭ്യനന്ദത താന്രാജാ ദേവയാന്യാസ് തദാന്തികേ രുദന്തസ്തേ ഽഥ ശര്മിഷ്ഠാമ് അഭ്യയുര് ബാലകാസ്തദാ
ദേവയാനിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രാജാവ് അവരെ സ്വീകരിച്ചില്ല; പിന്നെ, കുട്ടികൾ കരയുമ്പോൾ അവർ ശർമിഷ്ഠയോടു ചേർന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തേഷാം തു ബാലാനാം പ്രണയം പാര്ഥിവം പ്രതി ബുദ്ധ്വാ ച തത്ത്വതോ ദേവീ ശര്മിഷ്ഠാമിദമബ്രവീത്
ആ കുട്ടികൾക്ക് രാജാവിനോടുള്ള സ്നേഹം കണ്ടും സത്യം മനസ്സിലാക്കിയും, രാജ്ഞിയായ ശർമിഷ്ഠ അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മദധീനാ സതീ കസ്മാദ് അകാര്ഷീര്വിപ്രിയം മമ തമേവാസുരധര്മം ത്വമ് ആസ്ഥിതാ ന ബിഭേഷി കിമ്
നീ എന്റെ അധികാരത്തിൽ ആയിരിക്കെ എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്തത് നീ ചെയ്തതെന്തിന്? അസുരരുടെ വഴിയാണ് നീ സ്വീകരിച്ചത്—നിനക്ക് ഭയം തോന്നുന്നില്ലേ?
യദുക്തമൃഷിരിത്യേവ തത്സത്യം ചാരുഹാസിനി ന്യായതോ ധര്മതശ്ചൈവ ചരന്തീ ന ബിഭേമി തേ
മുനിവൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണു, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ. നീതി പാലിച്ചും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടും ഞാൻ നിന്നെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
യദാ ത്വയാ വൃതോ രാജാ വൃത ഏവ തദാ മയാ സഖീഭര്താ ഹി ധര്മേണ ഭര്താ ഭവതി ശോഭനേ
നീ രാജാവിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ, ഞാനും അവനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു; സഖിയുടെ ഭർത്താവ് ധർമ്മപ്രകാരം സ്വന്തം ഭർത്താവാണ്, സുന്ദരിയേ.
പൂജ്യാസി മമ മാന്യാ ച ശ്രേഷ്ഠാ ജ്യേഷ്ഠാ ച ബ്രാഹ്മണീ ത്വത്തോ ഹി മേ പൂജ്യതരോ രാജര്ഷിഃ കിം ന വേത്സി തത്
നീ എനിക്ക് ആദരണീയയും മാന്യയും, ബ്രാഹ്മണികളിൽ ഏറ്റവും വലിയവളും മുതിർന്നവളുമാണ്; എങ്കിലും രാജർഷി എനിക്ക് നിന്നേക്കാൾ കൂടുതൽ ആദരണീയനാണ്—അത് നീ അറിയുന്നില്ലേ?
ശ്രുത്വാ തസ്യാസ്തതോ വാക്യം ദേവയാന്യബ്രവീദ് ഇദമ് രാജന്നാദ്യേഹ വത്സ്യാമി വിപ്രിയം മേ ത്വയാ കൃതമ്
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദേവയാനി പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ ഇന്ന് ഇവിടെ താമസിക്കില്ല; നീ എനിക്ക് ദു:ഖം ചെയ്തു.'
സഹസോത്പതിതാം ശ്യാമാം ദൃഷ്ട്വാ താം സാശ്രുലോചനാമ് തൂര്ണം സകാശം കാവ്യസ്യ പ്രസ്ഥിതാം വ്യഥിതസ്തദാ
അവളെ കറുത്ത നിറത്തിൽ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റതും കണ്ടപ്പോൾ, അവൾ വേദനയോടെ പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ പോകാൻ തിരിച്ചു.
അനുവവ്രാജ സംഭ്രാന്തഃ പൃഷ്ഠതഃ സാന്ത്വയന്നൃപഃ ന്യവര്തത ന സാ ചൈവ ക്രോധസംരക്തലോചനാ
രാജാവ് വിഷമത്തോടെ പിന്നിൽ പിന്തുടർന്ന് ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; പക്ഷേ, ദേഷ്യത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അവൾ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയില്ല.
അവിബ്രുവന്തീ കിംചിച്ച രാജാനം സാശ്രുലോചനാ അചിരാദേവ സമ്പ്രാപ്താ കാവ്യസ്യോശനസോ ഽന്തികമ്
അവൾ രാജാവിനോട് ഒന്നും പറയാതെ കണ്ണുനീരോടെ ഉടൻ കവ്യ ഉശനസിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി.
സാ തു ദൃഷ്ട്വൈവ പിതരമ് അഭിവാദ്യാഗ്രതഃ സ്ഥിതാ അനന്തരം യയാതിസ്തു പൂജയാമാസ ഭാര്ഗവമ്
അവൾ തന്റെ അച്ഛനെ കണ്ടപ്പോൾ ആദരം കാണിച്ച് മുന്നിൽ നിന്നു; പിന്നെ യയാതി ഭാർഗവനെ ആദരിച്ചു.
അധര്മേണ ജിതോ ധര്മഃ പ്രവൃത്തമധരോത്തരമ് ശര്മിഷ്ഠാ യാതിവൃത്താസ്തി ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ
നന്മയെ അന്യായം കീഴടക്കി, ദോഷങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചു; വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ സന്യാസിനിപോലെ പെരുമാറി.
ത്രയോ ഽസ്യാം ജനിതാഃ പുത്രാ രാജ്ഞാനേന യയാതിനാ ദുര്ഭഗായാ മമ ദ്വൌ തു പുത്രൌ താത ബ്രവീമി തേ
രാജാവായ യയാതിക്ക് അവളിൽ മൂന്നു മക്കൾ ജനിച്ചു; എന്റെ ദുർഭാഗ്യമായ മകളുടെ രണ്ടു മക്കളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അച്ഛനേ, പറയാം.
ധര്മജ്ഞ ഇതി വിഖ്യാത ഏഷ രാജാ ഭൃഗൂദ്വഹ അതിക്രാന്തശ്ച മര്യാദാം കാവ്യൈതത്കഥയാമി തേ
നന്മ അറിയുന്നവനെന്നു പ്രശസ്തനായ ഈ രാജാവ്, ഭൃഗുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, അതിന്റെ അതിരുകൾ കടന്നു; കവ്യ, ഞാൻ ഇത് പറയുന്നു.
ധര്മജ്ഞസ്ത്വം മഹാരാജ യോ ഽധര്മമ് അകൃഥാഃ പ്രിയമ് തസ്മാജ്ജരാ ത്വാമ് അചിരാദ് ധര്ഷയിഷ്യതി ദുര്ജയാ
നന്മ അറിയുന്നവനെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മഹാരാജാവേ, നീ ഇഷ്ടം കൊണ്ടു അന്യായം ചെയ്തുവല്ലോ; അതുകൊണ്ട്, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത വയസ്സു ഉടൻ നിന്നെ പിടിക്കും.
ഋതും യോ യാച്യമാനായാ ന ദദാതി പുമാന്വൃതഃ ഭ്രൂണഹേത്യുച്യതേ ബ്രഹ്മന് സ ചേഹ ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ
ഒരു സ്ത്രീ ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ പുരുഷൻ അവളെ അവളുടെ കാലത്ത് സ്വീകരിക്കാതെ നിരസിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, അവൻ ഗർഭഹന്താവെന്നു ഇവിടെ ബ്രഹ്മജ്ഞന്മാർ പറയുന്നു.
ഋതുകാമാം സ്ത്രിയം യസ്തു ഗമ്യാം രഹസി യാചിതഃ നോപൈതി യോ ഹി ധര്മേണ ബ്രഹ്മഹേത്യുച്യതേ ബുധൈഃ
സ്ത്രീ തന്റെ കാലം ആഗ്രഹിച്ച് രഹസ്യമായി സമീപിച്ചപ്പോൾ, പുരുഷൻ ന്യായമായി അവളെ സ്വീകരിക്കാതെ വിട്ടാൽ, ജ്ഞാനികൾ അവനെ ബ്രഹ്മഹന്താവെന്നു വിളിക്കും.
ഇത്യേതാനി സമീക്ഷ്യാഹം കാരണാനി ഭൃഗൂദ്വഹ അധര്മഭയസംവിഗ്നഃ ശര്മിഷ്ഠാമ് ഉപജഗ്മിവാന്
ഇവയെല്ലാം പരിഗണിച്ച്, ഭൃഗുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, അന്യായഭയത്തിൽ ഞാൻ ശർമിഷ്ഠയെ സമീപിച്ചു.
ന ത്വ് അഹം പ്രത്യവേക്ഷ്യസ്തേ മദധീനോ ഽസി പാര്ഥിവ മിഥ്യാചരണധര്മേഷു ചൌര്യം ഭവതി നാഹുഷ
എന്നാൽ ഞാൻ നിന്നുവേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചില്ല; നീ എന്റെ അധികാരത്തിൽ അല്ല, രാജാവേ. തെറ്റായ പ്രവൃത്തികളിൽ കള്ളത്തരമില്ല, നഹുഷപുത്രാ.
ക്രോധേനോശനസാ ശപ്തോ യയാതിര്നാഹുഷസ്തദാ പൂര്വം വയഃ പരിത്യജ്യ ജരാം സദ്യോ ഽന്വപദ്യത
അപ്പോൾ ഉശനസ് കോപത്തോടെ യയാതിയെ ശപിച്ചു; ഉടൻ തന്നെ യൗവനം വിട്ട് വയസ്സു അവനെ പിടിച്ചു.
അതൃപ്തോ യൌവനസ്യാഹം ദേവയാന്യാം ഭൃഗൂദ്വഹ പ്രസാദം കുരു മേ ബ്രഹ്മഞ് ജരേയം മാ വിശേത മാമ്
എനിക്ക് യൗവനം തൃപ്തികരമായില്ല, ഭൃഗുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ദേവയാനിയിൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, ദയവായി അനുഗ്രഹം ചെയ്യണം, ഈ വയസ്സു എന്നിൽ വരരുതേ.