യഃ സമുത്പതിതം ക്രോധമ് അക്രോധനേ നിയച്ഛതി ദേവയാനി വിജാനീഹി തേന സര്വമിദം ജിതമ്
ദേവയാനി, ഉയരുന്ന കോപം അകമ്പടി ഇല്ലാതെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നു എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യഃ സമുത്പതിതം കോപം ക്ഷമയൈവ നിരസ്യതി യഥോരഗസ്ത്വചം ജീര്ണാം സ വൈ പുരുഷ ഉച്യതേ
ഉയരുന്ന കോപം ക്ഷമയാൽ അകറ്റുന്നവൻ, പാമ്പ് പഴയതോലു കളയുന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ പുരുഷനാണ്.
യസ്തു ഭാവയതേ ധര്മം യോ ഽതിമാത്രം തിതിക്ഷതി യശ്ച തപ്തോ ന തപതി ഭൃശം സോ ഽര്ഥസ്യ ഭാജനമ്
ആരും ധർമ്മത്തെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു, അതിക്രമമായി സഹിച്ചു, വലിയ കഷ്ടങ്ങൾ വന്നാലും അതിൽ ദു:ഖം കാണിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്തിനായി യോജ്യനായ ഒരു പാത്രം തന്നെയാണ്.
യോ യജേദശ്വമേധേന മാസി മാസി ശതം സമാഃ യസ്തു കുപ്യേന്ന സര്വസ്യ തയോരക്രോധനോ വരഃ
ഓരോ മാസവും നൂറ് അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം ചെയ്യുന്നവനും, ഒരിക്കലും ആരോടും കോപിക്കാത്തവനും ഇരുവരിൽ, കോപമില്ലാത്തവനാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.
യേ കുമാരാഃ കുമാര്യശ്ച വൈരം കുര്യുരചേതസഃ നൈതത്പ്രാജ്ഞസ്തു കുര്വീത വിദുസ്തേ ന ബലാബലമ്
അലസമായ ബാലന്മാരും ബാലികകളും തമ്മിൽ വൈരം പുലർത്താമെങ്കിലും, ബുദ്ധിമാന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്. കാരണം, അവർക്ക് ശക്തിയും ദുർബലതയും അറിയാം.
വേദാഹം താത ബാലാപി കാര്യാണാം തു ഗതാഗതമ് ക്രോധേ ചൈവാതിവാദേ വാ കാര്യസ്യാപി ബലാബലേ
എനിക്ക് ബാല്യത്തിൽ തന്നെ പ്രവർത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ അറിയാം. കോപത്തിലും അധികവാക്കുകളിലും പ്രവർത്തിയുടെ ശക്തിയും ദുർബലതയും ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ശിഷ്യസ്യാശിഷ്യവൃത്തം ഹി ന ക്ഷന്തവ്യം ബുഭൂഷുണാ അസത്സംകീര്ണവൃത്തേഷു വാസോ മമ ന രോചതേ
വിദ്യാർത്ഥിയുടെ അശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ക്ഷമിക്കരുത്. ദുഷ്ടരും കലർന്നവരുമായവരോടൊപ്പം താമസിക്കാൻ എനിക്കിഷ്ടമില്ല.
പുംസോ യേ നാഭിനന്ദന്തി വൃത്തേനാഭിജനേന ച ന തേഷു നിവസേത്പ്രാജ്ഞഃ ശ്രേയോര്ഥീ പാപബുദ്ധിഷു
പെരുമാറ്റത്താലോ വംശപരമ്പരയാലോ ഒരാളെ മാനിക്കാത്തവരുടെ ഇടയിൽ, നല്ലതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാന്മാർ താമസിക്കരുത്. അത്തരം പാപബുദ്ധിയുള്ളവരിൽ നിന്ന് ദൂരെയിരിക്കുക.
യേ നൈനമഭിജാനന്തി വൃത്തേനാഭിജനേന ച തേഷു സാധുഷു വസ്തവ്യം സ വാസഃ ശ്രേഷ്ഠ ഉച്യതേ
പെരുമാറ്റത്താലും വംശപരമ്പരയാലും ഒരാളെ അംഗീകരിക്കുന്ന സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം താമസിക്കണം. അങ്ങനെയുള്ള താമസമാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് പറയുന്നു.
തന്മേ മഥ്നാതി ഹൃദയമ് അഗ്നികല്പമിവാരണമ് വാഗ്ദുരുക്തം മഹാഘോരം ദുഹിതുര്വൃഷപര്വണഃ
വൃഷപർവന്റെ മകളുടെ അതികഠിനവും ഭയങ്കരവുമായ വാക്കുകൾ എന്റെ ഹൃദയം കാട്ടുപോലെ കത്തിക്കുന്നു.
ന ഹ്യ് അതോ ദുഷ്കരം മന്യേ താത ലോകേഷ്വപി ത്രിഷു യഃ സപത്നശ്രിയം ദീപ്താം ഹീനശ്രീഃ പര്യുപാസതേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, പ്രിയനേ, സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തവൻ ശത്രുവിന്റെ തിളങ്ങുന്ന ഐശ്വര്യത്തിന് അടിമയാവുന്നത് പോലെ ദുഷ്കരമായത് മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.
തതഃ കാവ്യോ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠഃ സമന്യുരുപഗമ്യ ഹ വൃഷപര്വാണമ് ആസീനമ് ഇത്യുവാചാവിചാരയന്
അതിനുശേഷം ഭൃഗുവിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കാവ്യൻ, മനസ്സിൽ കോപം നിറഞ്ഞ്, ഇരുന്നിരുന്ന വൃഷപർവനെ സമീപിച്ച്, ആലോചിച്ച് സംസാരിച്ചു.
നാധര്മശ്ചരിതോ രാജന് സദ്യഃ ഫലതി ഗൌര് ഇവ ശനൈരാവര്ത്യമാനസ്തു മൂലാന്യപി നികൃന്തതി
രാജാവേ, അധർമ്മം ഉടൻ ഫലം തരുന്നില്ല, പശുവിനെപ്പോലെ. പക്ഷേ, അത് പതിയെ വളരുമ്പോൾ, വേരുകൾ പോലും മുറിച്ചുകളയുന്നു.
യദി നാത്മനി പുത്രേഷു ന ചേത്പശ്യതി നപ്തൃഷു പാപമാചരിതം കര്മ ത്രിവര്ഗമതിവര്തതേ
തനിക്കോ മക്കൾക്കോ മുമ്മക്കൾക്കോ ചെയ്ത പാപം കാണാതിരിക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രവർത്തി മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കുമപ്പുറത്തേക്ക് കടക്കുന്നു.
ഫലത്യേവം ധ്രുവം പാപം ഗുരുഭുക്തമിവോദരേ യദാ ഘാതയസേ വിപ്രം കചമാങ്ഗിരസം തദാ
പാപം നിർബന്ധമായും ഫലം തരുന്നു, ഗുരുവിന്റെ ഭക്ഷണം വയറ്റിൽ ഫലിക്കുന്നതുപോലെ. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് നീ അംഗിരസിന്റെ മകൻ കചനെ കൊല്ലുമ്പോൾ സംഭവിച്ചത്.
അപാപശീലം ധര്മജ്ഞം ശുശ്രൂഷും മദ്ഗൃഹേ രതമ് വധാദനര്ഹതസ്തസ്യ വധാച്ച ദുഹിതുര്മമ
അവൻ പാപരഹിതനും ധർമ്മം അറിയുന്നവനും സേവനത്തിന് ആഗ്രഹവാനുമായും എന്റെ വീട്ടിൽ ഭക്തിയോടെ ഉണ്ടായവനുമായിരുന്നു. അവൻ മരണത്തിന് അർഹനല്ല. അതുപോലെ എന്റെ മകളും.
വൃഷപര്വന്നിബോധ ത്വം ത്യക്ഷ്യാമി ത്വാം സബാന്ധവമ് സ്ഥാതും ത്വദ്വിഷയേ രാജന് ന ശക്നോമി ത്വയാ സഹ
വൃഷപർവനേ, നീ മനസ്സിലാക്കണം: ഞാൻ നിന്നെയും നിന്റെ ബന്ധുക്കളെയും ഉപേക്ഷിക്കും. രാജാവേ, നിന്റെ രാജ്യത്ത് ഞാൻ ഇനി കഴിയാൻ കഴിയില്ല, നിന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കാനും കഴിയില്ല.
അദ്യൈവമഭിജാനാമി ദൈത്യം മിഥ്യാപ്രലാപിനമ് യതസ്ത്വമാത്മനോദീര്ണാം ദുഹിതാം കിമുപേക്ഷസേ
ഇന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു, ഈ ദാനവൻ കള്ളവാക്ക് പറയുന്നവനാണെന്ന്. കാരണം, നീ തന്നെ നിന്റെ ദുഃഖിതയായ മകളെ അവഗണിക്കുന്നു.
നാവദ്യം ന മൃഷാവാദം ത്വയി ജാനാമി ഭാര്ഗവ ത്വയി സത്യം ച ധര്മശ്ച തത്പ്രസീദതു മാം ഭവാന്
ഭാർഗവാ, നിന്നിൽ ഞാൻ കുറ്റവുമില്ല, കള്ളവുമില്ലെന്ന് അറിയാം. നിന്നിൽ സത്യം ഉണ്ട്, ധർമ്മവും ഉണ്ട്. ദയവായി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം.
അദ്യാസ്മാനപഹായ ത്വമ് ഇതോ യാസ്യസി ഭാര്ഗവ സമുദ്രം സമ്പ്രവേക്ഷ്യാമി നാന്യദസ്തി പരായണമ്
ഭാർഗവാ, നീ ഇന്ന് ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെ നിന്ന് പോകുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ സമുദ്രത്തിൽ ചാടും. മറ്റൊരു ആശ്രയം എനിക്ക് ഇല്ല.
സമുദ്രം പ്രവിശധ്വം വോ ദിശോ വാ വ്രജതാസുരാഃ ദുഹിതുര്നാപ്രിയം സോഢും ശക്തോ ഽഹം ദയിതാ ഹി മേ
അസുരന്മാരേ, സമുദ്രത്തിലോ വേറെ ദിക്കുകളിലോ പോകൂ; എന്റെ മകളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നതെന്തും ഞാൻ സഹിക്കാനാവില്ല, അവൾ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമാണ്.
പ്രസാദ്യതാം ദേവയാനീ ജീവിതം യത്ര മേ സ്ഥിതമ് യോഗക്ഷേമകരസ്തേ ഽഹമ് ഇന്ദ്രസ്യേവ ബൃഹസ്പതിഃ
ദേവയാനിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം, എന്റെ ജീവൻ അവളിൽ ആശ്രിതമാണ്; അവളുടെ ക്ഷേമം ഞാൻ നോക്കുന്നു, ഇന്ദ്രനു ബ്രഹസ്പതി എങ്ങനെയോ അതുപോലെ.
യത്കിംചിദ് അസുരേന്ദ്രാണാം വിദ്യതേ വസു ഭാര്ഗവ ഭുവി ഹസ്തിരഥാശ്വം വാ തസ്യ ത്വം മമ ചേശ്വരഃ
ഭാർഗവാ, ഭൂമിയിൽ അസുരാധിപന്മാരുടെ ആന, രഥം, കുതിര എന്നിവയൊക്കെ ഉള്ള സമ്പത്ത് എത്രയുണ്ടോ അതൊക്കെ നിന്റെതും എന്റെതുമാണ്.
യത്കിംചിദ് അസ്തി ദ്രവിണം ദൈത്യേന്ദ്രാണാം മഹാസുര തസ്യേശ്വരോ ഽസ്മി യദ്യേതദ് ദേവയാനീ പ്രസാദ്യതാമ്
മഹാസുരാ, ദൈത്യാധിപന്മാരുടെ എത്ര സമ്പത്തുണ്ടോ അതൊക്കെ എന്റെ അധികാരത്തിലാണ് — ദേവയാനിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ.
തതസ്തു ത്വരിതഃ ശുക്രസ് തേന രാജ്ഞാ സമം യയൌ ഉവാച ചൈനാം സുഭഗേ പ്രതിപന്നം വചസ്തവ
അപ്പോൾ ശുക്രൻ അതിവേഗം ആ രാജാവിനൊപ്പം പോയി ദേവയാനിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ഭാഗ്യവതിയായവളേ, നിന്റെ അപേക്ഷ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.'
യദി ത്വമീശ്വരസ്താത രാജ്ഞോ വിത്തസ്യ ഭാര്ഗവ നാഭിജാനാമി തത്തേ ഽഹം രാജാ വദതു മാം സ്വയമ്
ഭാർഗവാ, രാജാവിന്റെ സമ്പത്തിന്റെ നീയാണെങ്കിൽ യഥാർത്ഥ ഉടമ, എനിക്ക് അതറിയില്ല; രാജാവു തന്നെ അതു പറഞ്ഞാൽ ഞാൻ വിശ്വസിക്കും.
യം കാമമഭിജാനാസി ദേവയാനി ശുചിസ്മിതേ തത്തേ ഽഹം സമ്പ്രദാസ്യാമി യദ്യപി സ്യാത്സുദുര്ലഭമ്
ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ദേവയാനിയേ, നീ എന്ത് ആഗ്രഹം പറയുന്നുവോ അതൊക്കെ ഞാൻ നിനക്ക് നൽകും, അതു എത്രയോ പ്രയാസമുള്ളതായാലും.
ദാസീം കന്യാസഹസ്രേണ ശര്മിഷ്ഠാമഭികാമയേ അനുയാസ്യതി മാം തത്ര യത്ര ദാസ്യതി മേ പിതാ
ആയിരം ദാസിമാരോടൊപ്പം ശർമിഷ്ഠയെ ഞാൻ എന്റെ ദാസിയായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ അച്ഛൻ എവിടെ എന്നെ അയച്ചാലും അവൾ എന്നെ അനുഗമിക്കും.
ഉത്തിഷ്ഠ ധാത്രി ഗച്ഛ ത്വം ശര്മിഷ്ഠാം ശീഘ്രമാനയ യം ച കാമയതേ കാമം ദേവയാനീ കരോതു തമ്
എണീറ്റു നേഴേ, നീ പോയി ശർമിഷ്ഠയെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക; ദേവയാനിക്ക് എന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ അതു ചെയ്യാൻ അവളെ അനുവദിക്കൂ.
തതോ ധാത്രീ തത്ര ഗത്വാ ശര്മിഷ്ഠാമ് ഇദമബ്രവീത് ഉത്തിഷ്ഠ ഭദ്രേ ശര്മിഷ്ഠേ ജ്ഞാതീനാം സുഖമാവഹ
അപ്പോൾ നേഴു അവിടെ ചെന്നു ശർമിഷ്ഠയോട് പറഞ്ഞു: 'ശർമിഷ്ഠേ, ഭാഗ്യവതിയായവളേ, എഴുന്നേറ്റു, നിന്റെ ബന്ധുക്കൾക്ക് സന്തോഷം നൽകൂ.'