യോ ഽസൌ ദേവൈര്ഹതാന് ദൈത്യാന് ഉത്ഥാപയതി വിദ്യയാ തസ്യ ശുക്രസ്യ കന്യാഹം ത്വം മാം നൂനം ന ബുധ്യസേ
ദേവന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ദൈത്യരെ തന്റെ വിജ്ഞാനത്തോടെ ഉയർത്തുന്ന ശുക്രന്റെ മകളാണ് ഞാൻ; നീ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.
ഏഷ മേ ദക്ഷിണോ രാജന് പാണിസ് താമ്രനഖാങ്ഗുലിഃ സമുദ്ധര ഗൃഹീത്വാ മാം കുലീനസ്ത്വം ഹി മേ മതഃ
ഇവിടെയുണ്ട് എന്റെ വലതുകൈ, രാജാവേ, താമ്രവർണ്ണമുള്ള നഖങ്ങളോടുകൂടിയവൾ. നീ എന്നെ പിടിച്ച് കിണറ്റിൽ നിന്ന് ഉയർത്തൂ, കാരണം നീ മഹത്വമുള്ളവനാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ജാനാമി ത്വാം ച സംശാന്തം വീര്യവന്തം യശസ്വിനമ് തസ്മാന്മാം പതിതാം കൂപാദ് അസ്മാദ് ഉദ്ധര്തുമര്ഹസി
നീ ശാന്തനും ശക്തനും പ്രശസ്തനും ആണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വീണിരിക്കുന്ന ഈ കിണറ്റിൽ നിന്ന് എന്നെ നീ ഉയർത്തണം.
താമഥ ബ്രാഹ്മണീം സ്ത്രീം ച വിജ്ഞായ നഹുഷാത്മജഃ ഗൃഹീത്വാ ദക്ഷിണേ പാണാവ് ഉജ്ജഹാര തതോ ഽവടാത്
അപ്പോൾ അവളെ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന നഹുഷന്റെ മകൻ അവളുടെ വലതുകൈ പിടിച്ച് കിണറ്റിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി.
ഉദ്ധൃത്യ ചൈനാം തരസാ തസ്മാത്കൂപാന്നരാധിപഃ ആമന്ത്രയിത്വാ സുശ്രോണീം യയാതിഃ സ്വപുരം യയൌ
അപ്പോൾ രാജാവ് യയാതി അതിവേഗത്തിൽ അവളെ ആ കിണറ്റിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുത്തു. മനോഹരമായ നടിയുള്ള അവളോട് സംസാരിച്ചശേഷം, സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ഗതേ തു നാഹുഷേ തസ്മിന് ദേവയാന്യപി നിന്ദിതാ ഉവാച ശോകസംതപ്താ ഘൂര്ണികാമാഗതാം പുനഃ
നാഹുഷന്റെ വംശജൻ അവിടെ നിന്ന് പോയതിനു ശേഷം, ദേവയാനി അപമാനിതയായി, ദു:ഖത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നത് കൊണ്ട്, തിരിച്ചു വന്ന ഘൂർണികയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ത്വരിതം ഘൂര്ണികേ ഗച്ഛ സര്വമാചക്ഷ്വ മേ പിതുഃ നേദാനീം തു പ്രവേക്ഷ്യാമി നഗരം വൃഷപര്വണഃ
ഘൂർണികേ, നീ വേഗത്തിൽ പോയി എന്റെ അച്ഛനോട് എല്ലാം പറഞ്ഞുതരിക. ഞാൻ ഇപ്പോൾ വൃഷപർവന്റെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കില്ല.
സാ തു വൈ ത്വരിതം ഗത്വാ ഘൂര്ണികാസുരമന്ദിരമ് ദൃഷ്ട്വാ കാവ്യമുവാചേദം കമ്പമാനാ വിചേതനാ
അപ്പോൾ ഘൂർണിക വേഗത്തിൽ അസുരന്റെ അരമനയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ കാവ്യനെ കണ്ടു, ഭയത്താൽ വിറയച്ച് മനസ്സുതുടഞ്ഞ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആചഖ്യൌ ച മഹാഭാഗാ ദേവയാനീ വനേ ഹതാ ശര്മിഷ്ഠയാ മഹാപ്രാജ്ഞ ദുഹിത്രാ വൃഷപര്വണഃ
അവളുടെ ഭാഗ്യവതി ഘൂർണിക പറഞ്ഞു: 'വനത്തിൽ ദേവയാനിയെ വൃഷപർവന്റെ മിടുക്കനായ മകൾ ശർമിഷ്ഠ കൊല്ലപ്പെട്ടു.'
ശ്രുത്വാ ദുഹിതരം കാവ്യസ് തദാ ശര്മിഷ്ഠയാ ഹതാമ് ത്വരയാ നിര്യയൌ ദുഃഖാന് മാര്ഗമാണഃ സുതാം വനേ
തന്റെ മകളെ ശർമിഷ്ഠ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കേട്ട കാവ്യൻ, ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി, ഉടനെ വേഗത്തിൽ പുറത്ത് പോയി, വനത്തിൽ മകളെ അന്വേഷിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ ദുഹിതരം കാവ്യോ ദേവയാനീം തപോവനേ ബാഹുഭ്യാം സമ്പരിഷ്വജ്യ ദുഃഖിതോ വാക്യമബ്രവീത്
വനത്തിലെ തപോവനത്തിൽ ദേവയാനിയെ കണ്ട കാവ്യൻ, അവളെ കൈകളാൽ അണച്ചു, ദു:ഖത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആത്മദോഷൈര് നിയച്ഛന്തി സര്വേ ദുഃഖസുഖേ ജനാഃ മന്യേ ദുശ്ചരിതം തേ ഽസ്തി തസ്യേയം നിഷ്കൃതിഃ കൃതാ
എല്ലാവർക്കും സന്തോഷവും ദു:ഖവും അവരുടെ സ്വന്തം തെറ്റുകൾ കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. നീ എന്തോ തെറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടാവണം, അതിനാണ് ഇതു പ്രായശ്ചിത്തമായത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
നിഷ്കൃതിര് വാസ്തു വാ മാസ്തു ശൃണുഷ്വാവഹിതോ മമ ശര്മിഷ്ഠയാ യദുക്താസ്മി ദുഹിത്രാ വൃഷപര്വണഃ
പ്രായശ്ചിത്തമുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് ഒട്ടുമില്ല. നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം, വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ എന്നോട് പറഞ്ഞത് ഞാൻ പറയാം.
സത്യം കിലൈതത്സാ പ്രാഹ ദൈത്യാനാമസ്മി ഗായനാ ഏവം ഹി മേ കഥയതി ശര്മിഷ്ഠാ വാര്ഷപര്വണീ
ശരിക്കും അവൾ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ദൈത്യരുടെ ഗായികയാണ്.' ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ എന്നോട് പറഞ്ഞത്.
വചനം തീക്ഷ്ണപരുഷം ക്രോധരക്തേക്ഷണാ ഭൃശമ് സ്തുവതോ ദുഹിതാസി ത്വം യാചതഃ പ്രതിഗൃഹ്ണതഃ
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അവൾ വളരെ കഠിനവും കടുപ്പമുള്ളവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'നീ പുകഴ്ത്തുന്നവന്റെ മകളും, കൈക്കൊള്ളുന്നവന്റെ മകളും ആണു.'
സുതാഹം സ്തൂയമാനസ്യ ദദതോ ഽപ്രതിഗൃഹ്ണതഃ ഇതി മാമാഹ ശര്മിഷ്ഠാ ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ ക്രോധസംരക്തനയനാ ദര്പപൂര്ണാനനാ തതഃ
'ഞാൻ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നവന്റെ മകളും, നൽകുന്നവന്റെ മകളും, കൈക്കൊള്ളാത്തവന്റെ മകളും ആണു.' ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, അഭിമാനത്തോടെ മുഖം നിറഞ്ഞ് എന്നോട് പറഞ്ഞത്.
യദ്യഹം സ്തുവതസ്താത ദുഹിതാ പ്രതിഗൃഹ്ണതഃ പ്രസാദയിഷ്യേ ശര്മിഷ്ഠാമ് ഇത്യുക്താ ഹി സഖീ മയാ
'എന്റെ അച്ഛൻ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നവൻ, നീ കൈക്കൊള്ളുന്നവന്റെ മകൾ, അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ ഞാൻ ശർമിഷ്ഠയെ മനസ്സിലാക്കും.' ഇങ്ങനെ എന്റെ സഖി എന്നോട് പറഞ്ഞു.
വൃഷപര്വൈവ തദ്വേദ ശക്രോ രാജാ ച നാഹുഷഃ അചിന്ത്യം ബ്രഹ്മ നിര്ദ്വംദ്വമ് ഐശ്വരം ഹി ബലം മമ
ഇത് വൃഷപർവൻ തന്നെ അറിയുന്നു, ഇന്ദ്രനും രാജാവ് നാഹുഷനും അറിയുന്നു. എന്റെ ശക്തി ദൈവികവും, ഇരട്ടത്വം ഇല്ലാത്തതും, ബ്രഹ്മംപോലെ മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്തതുമാണ്.
യഃ പരേഷാം നരോ നിത്യമ് അതിവാദാംസ്തിതിക്ഷതി ദേവയാനി വിജാനീഹി തേന സര്വമിദം ജിതമ്
ദേവയാനി, മറ്റുള്ളവരുടെ കഠിനവാക്കുകൾ എല്ലായ്പ്പോഴും സഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നു എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യഃ സമുത്പതിതം ക്രോധം നിഗൃഹ്ണാതി ഹയം യഥാ സ യന്തേത്യുച്യതേ സദ്ഭിര് ന യോ രശ്മിഷു ലമ്ബതേ
ഉയരുന്ന കോപം കുതിരയെ കയ്യിൽ പിടിക്കുന്നപോലെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനെയാണ് ജ്ഞാനികൾ യഥാർത്ഥ സാരഥി എന്ന് പറയുന്നത്; വെറും കയറുപിടിക്കുന്നവനെ അല്ല.
യഃ സമുത്പതിതം ക്രോധമ് അക്രോധനേ നിയച്ഛതി ദേവയാനി വിജാനീഹി തേന സര്വമിദം ജിതമ്
ദേവയാനി, ഉയരുന്ന കോപം അകമ്പടി ഇല്ലാതെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജയിക്കുന്നു എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
യഃ സമുത്പതിതം കോപം ക്ഷമയൈവ നിരസ്യതി യഥോരഗസ്ത്വചം ജീര്ണാം സ വൈ പുരുഷ ഉച്യതേ
ഉയരുന്ന കോപം ക്ഷമയാൽ അകറ്റുന്നവൻ, പാമ്പ് പഴയതോലു കളയുന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ പുരുഷനാണ്.
യസ്തു ഭാവയതേ ധര്മം യോ ഽതിമാത്രം തിതിക്ഷതി യശ്ച തപ്തോ ന തപതി ഭൃശം സോ ഽര്ഥസ്യ ഭാജനമ്
ആരും ധർമ്മത്തെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു, അതിക്രമമായി സഹിച്ചു, വലിയ കഷ്ടങ്ങൾ വന്നാലും അതിൽ ദു:ഖം കാണിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്തിനായി യോജ്യനായ ഒരു പാത്രം തന്നെയാണ്.
യോ യജേദശ്വമേധേന മാസി മാസി ശതം സമാഃ യസ്തു കുപ്യേന്ന സര്വസ്യ തയോരക്രോധനോ വരഃ
ഓരോ മാസവും നൂറ് അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം ചെയ്യുന്നവനും, ഒരിക്കലും ആരോടും കോപിക്കാത്തവനും ഇരുവരിൽ, കോപമില്ലാത്തവനാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.
യേ കുമാരാഃ കുമാര്യശ്ച വൈരം കുര്യുരചേതസഃ നൈതത്പ്രാജ്ഞസ്തു കുര്വീത വിദുസ്തേ ന ബലാബലമ്
അലസമായ ബാലന്മാരും ബാലികകളും തമ്മിൽ വൈരം പുലർത്താമെങ്കിലും, ബുദ്ധിമാന്മാർ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്. കാരണം, അവർക്ക് ശക്തിയും ദുർബലതയും അറിയാം.
വേദാഹം താത ബാലാപി കാര്യാണാം തു ഗതാഗതമ് ക്രോധേ ചൈവാതിവാദേ വാ കാര്യസ്യാപി ബലാബലേ
എനിക്ക് ബാല്യത്തിൽ തന്നെ പ്രവർത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ അറിയാം. കോപത്തിലും അധികവാക്കുകളിലും പ്രവർത്തിയുടെ ശക്തിയും ദുർബലതയും ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ശിഷ്യസ്യാശിഷ്യവൃത്തം ഹി ന ക്ഷന്തവ്യം ബുഭൂഷുണാ അസത്സംകീര്ണവൃത്തേഷു വാസോ മമ ന രോചതേ
വിദ്യാർത്ഥിയുടെ അശിഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ക്ഷമിക്കരുത്. ദുഷ്ടരും കലർന്നവരുമായവരോടൊപ്പം താമസിക്കാൻ എനിക്കിഷ്ടമില്ല.
പുംസോ യേ നാഭിനന്ദന്തി വൃത്തേനാഭിജനേന ച ന തേഷു നിവസേത്പ്രാജ്ഞഃ ശ്രേയോര്ഥീ പാപബുദ്ധിഷു
പെരുമാറ്റത്താലോ വംശപരമ്പരയാലോ ഒരാളെ മാനിക്കാത്തവരുടെ ഇടയിൽ, നല്ലതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാന്മാർ താമസിക്കരുത്. അത്തരം പാപബുദ്ധിയുള്ളവരിൽ നിന്ന് ദൂരെയിരിക്കുക.
യേ നൈനമഭിജാനന്തി വൃത്തേനാഭിജനേന ച തേഷു സാധുഷു വസ്തവ്യം സ വാസഃ ശ്രേഷ്ഠ ഉച്യതേ
പെരുമാറ്റത്താലും വംശപരമ്പരയാലും ഒരാളെ അംഗീകരിക്കുന്ന സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം താമസിക്കണം. അങ്ങനെയുള്ള താമസമാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് പറയുന്നു.
തന്മേ മഥ്നാതി ഹൃദയമ് അഗ്നികല്പമിവാരണമ് വാഗ്ദുരുക്തം മഹാഘോരം ദുഹിതുര്വൃഷപര്വണഃ
വൃഷപർവന്റെ മകളുടെ അതികഠിനവും ഭയങ്കരവുമായ വാക്കുകൾ എന്റെ ഹൃദയം കാട്ടുപോലെ കത്തിക്കുന്നു.