തമാഗതമഭിപ്രേക്ഷ്യ ദേവാഃ സേന്ദ്രപുരോഗമാഃ ബൃഹസ്പതിം സഭാജ്യേദം കചമാഹുര്മുദാന്വിതാഃ
അവനെ എത്തിയതുകണ്ട്, ഇന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ബൃഹസ്പതിയെ ആദരിച്ച് കച്ചിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
ത്വം കചാസ്മദ്ധിതം കര്മ കൃതവാന്മഹദദ്ഭുതമ് ന തേ യശഃ പ്രണശിതാ ഭാഗഭാക്ച ഭവിഷ്യസി
കചേ, ഞങ്ങളുടെ ഭാവനക്കായി നീ വലിയ അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തി ചെയ്തു. നിന്റെ കീർത്തി ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല; നീ നിന്റെ ഭാഗം നേടും.
കൃതവിദ്യേ കചേ പ്രാപ്തേ ഹൃഷ്ടരൂപാ ദിവൌകസഃ കചാദവേത്യ താം വിദ്യാം കൃതാര്ഥാ ഭരതര്ഷഭ
കചൻ വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി തിരിച്ചു വന്നപ്പോൾ ദേവന്മാർ സന്തോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു; കചനിൽ നിന്ന് വിദ്യ നേടിയെന്ന് അറിഞ്ഞു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ.
സര്വ ഏവ സമാഗമ്യ ശതക്രതുമഥാബ്രുവന് കാലസ്ത്വദ്വിക്രമസ്യാദ്യ ജഹി ശത്രൂന്പുരംദര
എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി ശതക്രതുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ ആണ് നിന്റെ വീരതയുടെ സമയം; ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കു, പുരന്ദരാ.'
ഏവമുക്തസ്തു സഹ തൈസ് ത്രിദശൈര് മഘവാംസ്തദാ തഥേത്യുക്ത്വോപചക്രാമ സോ ഽപശ്യദ്വിപിനേ സ്ത്രിയഃ
ദേവന്മാർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഘവാൻ സമ്മതിച്ചു, യാത്ര തുടങ്ങി; അവൻ കാട്ടിൽ സ്ത്രീകളെ കണ്ടു.
ക്രീഡന്തീനാം തു കന്യാനാം വനേ ചൈത്രരഥോപമേ വായുര്ഭൂതഃ സ വസ്ത്രാണി സര്വാണ്യേവ വ്യമിശ്രയത്
കൈത്രരഥംപോലെയുള്ള വനത്തിൽ കളിക്കുന്ന കന്യകമാർക്കിടയിൽ, വായു രൂപം എടുത്ത് അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം ചിതറിച്ചു.
തതോ ജലാത് സമുത്തീര്യ താഃ കന്യാഃ സഹിതാസ്തദാ വസ്ത്രാണി ജഗൃഹുസ്താനി യഥാസംസ്ഥാന്യനേകശഃ
അപ്പോൾ ആ കന്യാകൾ ഒരുമിച്ച് വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു, ഓരോരുത്തിയും തങ്ങളുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ എങ്ങനെയോ വെച്ചിരുന്നതുപോലെ എടുത്തു.
തത്ര വാസോ ദേവയാന്യാഃ ശര്മിഷ്ഠാ ജഗൃഹേ തദാ വ്യതിക്രമമജാനന്തീ ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ
അവിടെ വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ, തെറ്റാണെന്ന് അറിയാതെ ദേവയാനിയുടെ വസ്ത്രം എടുത്തു.
തതസ്തയോര് മിഥസ്തത്ര വിരോധഃ സമജായത ദേവയാന്യാശ്ച രാജേന്ദ്ര ശര്മിഷ്ഠായാശ്ച തത്കൃതേ
അതിനാൽ, രാജാവേ, ദേവയാനിക്കും ശർമിഷ്ഠയ്ക്കും അതിനെക്കുറിച്ച് തമ്മിൽ വഴക്ക് ഉണ്ടായി.
കസ്മാദ്ഗൃഹ്ണാസി മേ വസ്ത്രം ശിഷ്യാ ഭൂത്വാ മമാസുരി സമുദാചാരഹീനായാ ന തേ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി
നീ എന്റെ ശിഷ്യയാണല്ലോ, പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ വസ്ത്രം എടുക്കുന്നത്, അസുരി? നല്ല പെരുമാറ്റം ഇല്ലാത്തവളായാൽ നിനക്ക് നല്ലതൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല.
ആസീനം ച ശയാനം ച പിതാ തേ പിതരം മമ സ്തൌതി പൃച്ഛതി ചാഭീക്ഷ്ണം നീചസ്ഥഃ സുവിനീതവത്
നിന്റെ അച്ഛൻ ഇരിക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും എപ്പോഴും എന്റെ അച്ഛനെ പ്രശംസിക്കുകയും ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, വളരെ വിനയത്തോടെ താഴ്ന്ന നിലയിൽ.
യാചതസ്ത്വം ച ദുഹിതാ സ്തുവതഃ പ്രതിഗൃഹ്ണതഃ സുതാഹം സ്തൂയമാനസ്യ ദദതോ ന തു ഗൃഹ്ണതഃ
നീ യാചിക്കുകയും പ്രശംസിക്കുകയും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ മകളാണ്; ഞാൻ പ്രശംസിക്കപ്പെടുകയും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ മകളാണ്, എങ്കിൽ ഞാൻ സ്വീകരിക്കാറില്ല.
അനായുധാ സായുധായാഃ കിം ത്വം കുപ്യസി ഭിക്ഷുകി ലപ്സ്യസേ പ്രതിയോദ്ധാരം ന ച ത്വാം ഗണയാമ്യഹമ്
അയുധമില്ലാത്ത നീ ആയുധമുള്ളവളോട് കോപിക്കുന്നത് എന്തിന്? നീ യാചകിയാണ്, തിരിച്ചടിയുണ്ടാകും, എന്നാൽ ഞാൻ നിന്നെ ഒന്നും ഗണിക്കുന്നില്ല.
സാ വിസ്മയം ദേവയാനീം ഗതാം സക്താം ച വാസസി ശര്മിഷ്ഠാ പ്രാക്ഷിപത്കൂപേ തതഃ സ്വപുരമാവിശത്
ദേവയാനി അത്ഭുതത്തോടെ വസ്ത്രത്തിൽ പിടിച്ചു നിന്നതും കണ്ടു, ശർമിഷ്ഠ അവളെ കിണറ്റിൽ തള്ളിയിട്ട് സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹതേയമിതി വിജ്ഞായ ശര്മിഷ്ഠാ പാപനിശ്ചയാ അനവേക്ഷ്യ യയൌ തസ്മാത് ക്രോധവേഗപരായണാ
അവൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ദുഷ്ടതയിൽ ഉറച്ച ശർമിഷ്ഠ പിന്നെ തിരിഞ്ഞുനോക്കാതെ, കോപത്തിൽ കത്തിയവളായി അവിടെ നിന്ന് പോയി.
അഥ തം ദേശമഭ്യാഗാദ് യയാതിര്നഹുഷാത്മജഃ ശ്രാന്തയുഗ്യഃ ശ്രാന്തരൂപോ മൃഗലിപ്സുഃ പിപാസിതഃ
അപ്പോൾ നഹുഷന്റെ മകൻ യയാതി ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി, അവനും കുതിരകളും ക്ഷീണിച്ചവരും വേട്ടയ്ക്കായി തിരഞ്ഞവനും ദാഹംകൂടിയവനും ആയിരുന്നു.
നാഹുഷിഃ പ്രേക്ഷമാണോ ഹി സ നിപാനേ ഗതോദകേ ദദര്ശ കന്യാം താം തത്ര ദീപ്താമഗ്നിശിഖാമ് ഇവ
നഹുഷന്റെ മകൻ വെള്ളം ഉണങ്ങിയിരുന്ന കിണറ്റിൽ നോക്കിയപ്പോൾ, അവിടെ ഒരു കന്യയെ തീപൊലിവുപോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് കണ്ടു.
താമപൃച്ഛത്സ ദൃഷ്ട്വൈവ കന്യാമമരവര്ണിനീമ് സാന്ത്വയിത്വാ നൃപശ്രേഷ്ഠഃ സാമ്നാ പരമവല്ഗുനാ
ആ ദിവ്യസൗന്ദര്യമുള്ള കന്യയെ കണ്ട രാജാവ് വളരെ സ്നേഹപൂർവ്വം ആശ്വസിപ്പിച്ച് സാവധാനം ചോദിച്ചു.
കാ ത്വം ചാരുമുഖീ ശ്യാമാ സുമൃഷ്ടമണികുണ്ഡലാ ദീര്ഘം ധ്യായസി ചാത്യര്ഥം കസ്മാച്ഛ്വസിഷി ചാതുരാ
സുന്ദര മുഖവും കറുത്ത വർണ്ണവും ഉണങ്ങിയ മാണിക്യകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവളും നീ ആരാണ്? നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ആഴമായി നിശ്വാസം വിടുന്നത്?
കഥം ച പതിതാ ഹ്യ് അസ്മിന് കൂപേ വീരുത്തൃണാവൃതേ ദുഹിതാ ചൈവ കസ്യ ത്വം വദ സര്വം സുമധ്യമേ
ഇങ്ങനെ പുല്ലും വളരികളും നിറഞ്ഞ ഈ കിണറ്റിൽ നീ എങ്ങനെ വീണു? നീ ആരുടെ മകളാണ്? എല്ലാം പറയൂ, സുന്ദരനടിയുള്ളവളേ.
യോ ഽസൌ ദേവൈര്ഹതാന് ദൈത്യാന് ഉത്ഥാപയതി വിദ്യയാ തസ്യ ശുക്രസ്യ കന്യാഹം ത്വം മാം നൂനം ന ബുധ്യസേ
ദേവന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ദൈത്യരെ തന്റെ വിജ്ഞാനത്തോടെ ഉയർത്തുന്ന ശുക്രന്റെ മകളാണ് ഞാൻ; നീ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.
ഏഷ മേ ദക്ഷിണോ രാജന് പാണിസ് താമ്രനഖാങ്ഗുലിഃ സമുദ്ധര ഗൃഹീത്വാ മാം കുലീനസ്ത്വം ഹി മേ മതഃ
ഇവിടെയുണ്ട് എന്റെ വലതുകൈ, രാജാവേ, താമ്രവർണ്ണമുള്ള നഖങ്ങളോടുകൂടിയവൾ. നീ എന്നെ പിടിച്ച് കിണറ്റിൽ നിന്ന് ഉയർത്തൂ, കാരണം നീ മഹത്വമുള്ളവനാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ജാനാമി ത്വാം ച സംശാന്തം വീര്യവന്തം യശസ്വിനമ് തസ്മാന്മാം പതിതാം കൂപാദ് അസ്മാദ് ഉദ്ധര്തുമര്ഹസി
നീ ശാന്തനും ശക്തനും പ്രശസ്തനും ആണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വീണിരിക്കുന്ന ഈ കിണറ്റിൽ നിന്ന് എന്നെ നീ ഉയർത്തണം.
താമഥ ബ്രാഹ്മണീം സ്ത്രീം ച വിജ്ഞായ നഹുഷാത്മജഃ ഗൃഹീത്വാ ദക്ഷിണേ പാണാവ് ഉജ്ജഹാര തതോ ഽവടാത്
അപ്പോൾ അവളെ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന നഹുഷന്റെ മകൻ അവളുടെ വലതുകൈ പിടിച്ച് കിണറ്റിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി.
ഉദ്ധൃത്യ ചൈനാം തരസാ തസ്മാത്കൂപാന്നരാധിപഃ ആമന്ത്രയിത്വാ സുശ്രോണീം യയാതിഃ സ്വപുരം യയൌ
അപ്പോൾ രാജാവ് യയാതി അതിവേഗത്തിൽ അവളെ ആ കിണറ്റിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുത്തു. മനോഹരമായ നടിയുള്ള അവളോട് സംസാരിച്ചശേഷം, സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ഗതേ തു നാഹുഷേ തസ്മിന് ദേവയാന്യപി നിന്ദിതാ ഉവാച ശോകസംതപ്താ ഘൂര്ണികാമാഗതാം പുനഃ
നാഹുഷന്റെ വംശജൻ അവിടെ നിന്ന് പോയതിനു ശേഷം, ദേവയാനി അപമാനിതയായി, ദു:ഖത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നത് കൊണ്ട്, തിരിച്ചു വന്ന ഘൂർണികയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ത്വരിതം ഘൂര്ണികേ ഗച്ഛ സര്വമാചക്ഷ്വ മേ പിതുഃ നേദാനീം തു പ്രവേക്ഷ്യാമി നഗരം വൃഷപര്വണഃ
ഘൂർണികേ, നീ വേഗത്തിൽ പോയി എന്റെ അച്ഛനോട് എല്ലാം പറഞ്ഞുതരിക. ഞാൻ ഇപ്പോൾ വൃഷപർവന്റെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കില്ല.
സാ തു വൈ ത്വരിതം ഗത്വാ ഘൂര്ണികാസുരമന്ദിരമ് ദൃഷ്ട്വാ കാവ്യമുവാചേദം കമ്പമാനാ വിചേതനാ
അപ്പോൾ ഘൂർണിക വേഗത്തിൽ അസുരന്റെ അരമനയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ കാവ്യനെ കണ്ടു, ഭയത്താൽ വിറയച്ച് മനസ്സുതുടഞ്ഞ അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആചഖ്യൌ ച മഹാഭാഗാ ദേവയാനീ വനേ ഹതാ ശര്മിഷ്ഠയാ മഹാപ്രാജ്ഞ ദുഹിത്രാ വൃഷപര്വണഃ
അവളുടെ ഭാഗ്യവതി ഘൂർണിക പറഞ്ഞു: 'വനത്തിൽ ദേവയാനിയെ വൃഷപർവന്റെ മിടുക്കനായ മകൾ ശർമിഷ്ഠ കൊല്ലപ്പെട്ടു.'
ശ്രുത്വാ ദുഹിതരം കാവ്യസ് തദാ ശര്മിഷ്ഠയാ ഹതാമ് ത്വരയാ നിര്യയൌ ദുഃഖാന് മാര്ഗമാണഃ സുതാം വനേ
തന്റെ മകളെ ശർമിഷ്ഠ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കേട്ട കാവ്യൻ, ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി, ഉടനെ വേഗത്തിൽ പുറത്ത് പോയി, വനത്തിൽ മകളെ അന്വേഷിച്ചു.