യത്രോഷിതം വിശാലാക്ഷി ത്വയാ ചന്ദ്രനിഭാനനേ തത്രാഹമുഷിതോ ഭദ്രേ കുക്ഷൌ കാവ്യസ്യ ഭാമിനി
വിസാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവളേ, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ളവളേ, നീ എവിടെ താമസിച്ചുവോ, അവിടെ ഞാനും താമസിച്ചിരുന്നു, കാവ്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ, ഭാവനയുള്ളവളേ.
ഭഗിനീ ധര്മതോ മേ ത്വം മൈവം വോചഃ ശുഭാനനേ സുഖേനാധ്യുഷിതോ ഭദ്രേ ന മന്യുര്വിദ്യതേ മമ
ശുഭമുഖിയായവളേ, നീ എന്റെ ധർമ്മസഹോദരിയാണ്, അങ്ങനെ പറയരുത്. ഭദ്രേ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ നിന്നോടൊപ്പം താമസിച്ചു; എനിക്ക് യാതൊരു കോപവും ഇല്ല.
ആപൃച്ഛേ ത്വാം ഗമിഷ്യാമി ശിവമസ്ത്വഥ മേ പഥി അവിരോധേന ധര്മസ്യ സ്മര്തവ്യോ ഽസ്മി കഥാന്തരേ അപ്രമത്തോദ്യതാ നിത്യമ് ആരാധയ ഗുരും മമ
ഞാൻ നിന്നോട് വിടപറയുന്നു; ഞാൻ പോകുന്നു. എന്റെ യാത്ര ശുഭമായിരിക്കട്ടെ. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാകാതെ, മറ്റൊരു കഥയിൽ എന്നെ ഓർക്കണം. എല്ലായ്പ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ, ഭക്തിയോടെ, എന്റെ ഗുരുവിനെ ആരാധിക്കണം.
ദൈത്യൈര്ഹതസ്ത്വം യദ്ഭര്തൃബുദ്ധ്യാ ത്വം രക്ഷിതോ മയാ യദി മാം ധര്മകാമാര്ഥം പ്രത്യാഖ്യാസ്യസി ധര്മതഃ
അസുരന്മാർ നിന്നെ കൊല്ലുമ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സോടെ ഞാൻ നിന്നെ രക്ഷിച്ചു. നീ ധർമ്മത്തിനോ, കാമത്തിനോ, ധനത്തിനോ വേണ്ടി എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അതും സമ്മതം.
തതഃ കച ന തേ വിദ്യാ സിദ്ധിമേഷാ ഗമിഷ്യതി
അപ്പോൾ കച, ഈ വിദ്യയ്ക്ക് നിനക്കു ഫലം ലഭിക്കില്ല.
ഗുരുപുത്രീതി കൃത്വാഹം പ്രത്യാഖ്യാസ്യേ ന ദോഷതഃ ഗുരുണാ ചാഭ്യനുജ്ഞാതഃ കാമമേവ ശപസ്വ മാമ്
ഞാൻ ഗുരുപുത്രൻ എന്ന നിലയിൽ നിന്നെ നിരസിക്കും, അത് എന്റെ തെറ്റുകൊണ്ടല്ല. ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ, നീ എനിക്കു ഇഷ്ടംപോലെ ശാപം നൽകാം.
ആര്ഷം ധര്മം ബ്രുവാണോ ഽഹം ദേവയാനി യഥാ ത്വയാ ശപ്തും നാര്ഹോ ഽസ്മി കല്യാണി കാമതോ ഽദ്യ ച ധര്മതഃ
ദേവയാനി, ഞാൻ പുരാതനധർമ്മം സംസാരിക്കുന്നു, നീയുപോലെ തന്നെ. കന്യകേ, ഇന്നു ഞാൻ നിന്റെ ആഗ്രഹത്താലോ, ധർമ്മത്താലോ ശപിക്കപ്പെടാൻ യോഗ്യനല്ല.
തസ്മാദ്ഭവത്യാ യഃ കാമോ ന തഥാ സമ്ഭവിഷ്യതി ഋഷിപുത്രോ ന തേ കശ്ചിജ് ജാതു പാണിം ഗ്രഹീഷ്യതി
അതിനാൽ, നിനക്ക് ഉള്ള ആഗ്രഹം നിറവേറില്ല. ഒരു ഋഷിപുത്രനും നിന്റെ കൈ പിടിച്ച് വിവാഹം കഴിക്കില്ല.
ഫലിഷ്യതി ന മേ വിദ്യാ ത്വദ്വചശ്ചേതി തത്തയാ അധ്യാപയിഷ്യാമി ച യം തസ്യ വിദ്യാ ഫലിഷ്യതി
നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, എന്റെ വിദ്യയ്ക്ക് ഫലം ഉണ്ടാകില്ല. എന്നാലും, ഞാൻ മറ്റൊരാളെ പഠിപ്പിക്കും; അവനു ആ വിദ്യ ഫലപ്രദമായിരിക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ നൃപശ്രേഷ്ഠ ദേവയാനീം കചസ്തദാ ത്രിദശേശാലയം ശീഘ്രം ജഗാമ ദ്വിജസത്തമഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവേ, കച ഉടൻ ദേവന്മാരുടെ അധിപന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി.
തമാഗതമഭിപ്രേക്ഷ്യ ദേവാഃ സേന്ദ്രപുരോഗമാഃ ബൃഹസ്പതിം സഭാജ്യേദം കചമാഹുര്മുദാന്വിതാഃ
അവനെ എത്തിയതുകണ്ട്, ഇന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ബൃഹസ്പതിയെ ആദരിച്ച് കച്ചിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
ത്വം കചാസ്മദ്ധിതം കര്മ കൃതവാന്മഹദദ്ഭുതമ് ന തേ യശഃ പ്രണശിതാ ഭാഗഭാക്ച ഭവിഷ്യസി
കചേ, ഞങ്ങളുടെ ഭാവനക്കായി നീ വലിയ അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തി ചെയ്തു. നിന്റെ കീർത്തി ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല; നീ നിന്റെ ഭാഗം നേടും.
കൃതവിദ്യേ കചേ പ്രാപ്തേ ഹൃഷ്ടരൂപാ ദിവൌകസഃ കചാദവേത്യ താം വിദ്യാം കൃതാര്ഥാ ഭരതര്ഷഭ
കചൻ വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി തിരിച്ചു വന്നപ്പോൾ ദേവന്മാർ സന്തോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു; കചനിൽ നിന്ന് വിദ്യ നേടിയെന്ന് അറിഞ്ഞു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ.
സര്വ ഏവ സമാഗമ്യ ശതക്രതുമഥാബ്രുവന് കാലസ്ത്വദ്വിക്രമസ്യാദ്യ ജഹി ശത്രൂന്പുരംദര
എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി ശതക്രതുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ ആണ് നിന്റെ വീരതയുടെ സമയം; ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കു, പുരന്ദരാ.'
ഏവമുക്തസ്തു സഹ തൈസ് ത്രിദശൈര് മഘവാംസ്തദാ തഥേത്യുക്ത്വോപചക്രാമ സോ ഽപശ്യദ്വിപിനേ സ്ത്രിയഃ
ദേവന്മാർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഘവാൻ സമ്മതിച്ചു, യാത്ര തുടങ്ങി; അവൻ കാട്ടിൽ സ്ത്രീകളെ കണ്ടു.
ക്രീഡന്തീനാം തു കന്യാനാം വനേ ചൈത്രരഥോപമേ വായുര്ഭൂതഃ സ വസ്ത്രാണി സര്വാണ്യേവ വ്യമിശ്രയത്
കൈത്രരഥംപോലെയുള്ള വനത്തിൽ കളിക്കുന്ന കന്യകമാർക്കിടയിൽ, വായു രൂപം എടുത്ത് അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം ചിതറിച്ചു.
തതോ ജലാത് സമുത്തീര്യ താഃ കന്യാഃ സഹിതാസ്തദാ വസ്ത്രാണി ജഗൃഹുസ്താനി യഥാസംസ്ഥാന്യനേകശഃ
അപ്പോൾ ആ കന്യാകൾ ഒരുമിച്ച് വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു, ഓരോരുത്തിയും തങ്ങളുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ എങ്ങനെയോ വെച്ചിരുന്നതുപോലെ എടുത്തു.
തത്ര വാസോ ദേവയാന്യാഃ ശര്മിഷ്ഠാ ജഗൃഹേ തദാ വ്യതിക്രമമജാനന്തീ ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ
അവിടെ വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ, തെറ്റാണെന്ന് അറിയാതെ ദേവയാനിയുടെ വസ്ത്രം എടുത്തു.
തതസ്തയോര് മിഥസ്തത്ര വിരോധഃ സമജായത ദേവയാന്യാശ്ച രാജേന്ദ്ര ശര്മിഷ്ഠായാശ്ച തത്കൃതേ
അതിനാൽ, രാജാവേ, ദേവയാനിക്കും ശർമിഷ്ഠയ്ക്കും അതിനെക്കുറിച്ച് തമ്മിൽ വഴക്ക് ഉണ്ടായി.
കസ്മാദ്ഗൃഹ്ണാസി മേ വസ്ത്രം ശിഷ്യാ ഭൂത്വാ മമാസുരി സമുദാചാരഹീനായാ ന തേ ശ്രേയോ ഭവിഷ്യതി
നീ എന്റെ ശിഷ്യയാണല്ലോ, പിന്നെ എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ വസ്ത്രം എടുക്കുന്നത്, അസുരി? നല്ല പെരുമാറ്റം ഇല്ലാത്തവളായാൽ നിനക്ക് നല്ലതൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല.
ആസീനം ച ശയാനം ച പിതാ തേ പിതരം മമ സ്തൌതി പൃച്ഛതി ചാഭീക്ഷ്ണം നീചസ്ഥഃ സുവിനീതവത്
നിന്റെ അച്ഛൻ ഇരിക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും എപ്പോഴും എന്റെ അച്ഛനെ പ്രശംസിക്കുകയും ചോദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, വളരെ വിനയത്തോടെ താഴ്ന്ന നിലയിൽ.
യാചതസ്ത്വം ച ദുഹിതാ സ്തുവതഃ പ്രതിഗൃഹ്ണതഃ സുതാഹം സ്തൂയമാനസ്യ ദദതോ ന തു ഗൃഹ്ണതഃ
നീ യാചിക്കുകയും പ്രശംസിക്കുകയും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ മകളാണ്; ഞാൻ പ്രശംസിക്കപ്പെടുകയും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ മകളാണ്, എങ്കിൽ ഞാൻ സ്വീകരിക്കാറില്ല.
അനായുധാ സായുധായാഃ കിം ത്വം കുപ്യസി ഭിക്ഷുകി ലപ്സ്യസേ പ്രതിയോദ്ധാരം ന ച ത്വാം ഗണയാമ്യഹമ്
അയുധമില്ലാത്ത നീ ആയുധമുള്ളവളോട് കോപിക്കുന്നത് എന്തിന്? നീ യാചകിയാണ്, തിരിച്ചടിയുണ്ടാകും, എന്നാൽ ഞാൻ നിന്നെ ഒന്നും ഗണിക്കുന്നില്ല.
സാ വിസ്മയം ദേവയാനീം ഗതാം സക്താം ച വാസസി ശര്മിഷ്ഠാ പ്രാക്ഷിപത്കൂപേ തതഃ സ്വപുരമാവിശത്
ദേവയാനി അത്ഭുതത്തോടെ വസ്ത്രത്തിൽ പിടിച്ചു നിന്നതും കണ്ടു, ശർമിഷ്ഠ അവളെ കിണറ്റിൽ തള്ളിയിട്ട് സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹതേയമിതി വിജ്ഞായ ശര്മിഷ്ഠാ പാപനിശ്ചയാ അനവേക്ഷ്യ യയൌ തസ്മാത് ക്രോധവേഗപരായണാ
അവൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ദുഷ്ടതയിൽ ഉറച്ച ശർമിഷ്ഠ പിന്നെ തിരിഞ്ഞുനോക്കാതെ, കോപത്തിൽ കത്തിയവളായി അവിടെ നിന്ന് പോയി.
അഥ തം ദേശമഭ്യാഗാദ് യയാതിര്നഹുഷാത്മജഃ ശ്രാന്തയുഗ്യഃ ശ്രാന്തരൂപോ മൃഗലിപ്സുഃ പിപാസിതഃ
അപ്പോൾ നഹുഷന്റെ മകൻ യയാതി ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി, അവനും കുതിരകളും ക്ഷീണിച്ചവരും വേട്ടയ്ക്കായി തിരഞ്ഞവനും ദാഹംകൂടിയവനും ആയിരുന്നു.
നാഹുഷിഃ പ്രേക്ഷമാണോ ഹി സ നിപാനേ ഗതോദകേ ദദര്ശ കന്യാം താം തത്ര ദീപ്താമഗ്നിശിഖാമ് ഇവ
നഹുഷന്റെ മകൻ വെള്ളം ഉണങ്ങിയിരുന്ന കിണറ്റിൽ നോക്കിയപ്പോൾ, അവിടെ ഒരു കന്യയെ തീപൊലിവുപോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് കണ്ടു.
താമപൃച്ഛത്സ ദൃഷ്ട്വൈവ കന്യാമമരവര്ണിനീമ് സാന്ത്വയിത്വാ നൃപശ്രേഷ്ഠഃ സാമ്നാ പരമവല്ഗുനാ
ആ ദിവ്യസൗന്ദര്യമുള്ള കന്യയെ കണ്ട രാജാവ് വളരെ സ്നേഹപൂർവ്വം ആശ്വസിപ്പിച്ച് സാവധാനം ചോദിച്ചു.
കാ ത്വം ചാരുമുഖീ ശ്യാമാ സുമൃഷ്ടമണികുണ്ഡലാ ദീര്ഘം ധ്യായസി ചാത്യര്ഥം കസ്മാച്ഛ്വസിഷി ചാതുരാ
സുന്ദര മുഖവും കറുത്ത വർണ്ണവും ഉണങ്ങിയ മാണിക്യകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവളും നീ ആരാണ്? നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ആഴമായി നിശ്വാസം വിടുന്നത്?
കഥം ച പതിതാ ഹ്യ് അസ്മിന് കൂപേ വീരുത്തൃണാവൃതേ ദുഹിതാ ചൈവ കസ്യ ത്വം വദ സര്വം സുമധ്യമേ
ഇങ്ങനെ പുല്ലും വളരികളും നിറഞ്ഞ ഈ കിണറ്റിൽ നീ എങ്ങനെ വീണു? നീ ആരുടെ മകളാണ്? എല്ലാം പറയൂ, സുന്ദരനടിയുള്ളവളേ.